فرهنگ مصادیق:لباس شهرت ؟!

لباس شهرت ؟!

فرهنگی و دانشجویی

دین اسلام به عنوان کاملترین دین الهی دستوراتی همه جانبه برای زندگی انسان دارد. از جمله این دستورات، احکام مربوط به پوشش و لباس است که برای هر نوع آن حکمی ذکر شده است.
اسلام ناب محمدی (صلی الله علیه و آله وسلم). که در مذهب شیعه تحقق یافته، هیچگاه از اندیشه اصلاح جهانی فاصله نگرفته است اما گاهی سردمداران ظلم باعث شدند تا برخی از تعالیم اصلاح گرانه اسلام کمتر مورد توجه واقع شوند. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران و مطرح شدن اندیشه صدور انقلاب اسلامی ، تعالیم جهانی اسلام ، دوباره مطرح شدند. رهبر معظم انقلاب اسلامی حضرت آیت الله العظمی خامنه‌ای (مد ظله العالی). این تعالیم را تحت عنوان بدیع تمدن سازی اسلامی گرد آوردند و افزودند یکی از مهمترین جلوه‌های هر تمدنی، سبک زندگی است.
بی تردید از برجسته‌ترین مظاهر سبک زندگی، سبک پوشاک است چرا که آحاد جامعه را دربر می‌گیرد. به همین دلیل یکی از دغدغه‌های مهم مراکز دین پژوهی تعیین مصادیق پسندیده و نیز ناپسند لباس و پوشاک است. اهمیت پرداختن به این بحث آنگاه روشن تر می‌شود که توجه بیگانگان را به دنیای مُد وپوشاک در نظر داشته باشیم. همچنین توجه به حس زیبایی طلبی انسان از مسائلی است که اهمیت موضوع این نوشتار را به خوبی نشان می‌دهد.
دین مبین اسلام که همواره برتر است «الاسلام یعلو و لا یعلی علیه» توجه خاصی به ظاهر جامعه اسلامی و مسئله پوشاک به عنوان مصداقی مهم از آن داشته به طوری که در ابواب مختلفی از کتب فقهی بحث پوشاک مطرح شده است. یکی از این موارد ، مسئله «لباس شهرت» است.

اهمیت وسابقه لباس:

اولین نیازی که انسان پس از خوردن از درخت ممنوعه پیدا کرد لباس و پوشش بود.
“فَلَمَّا ذَاقَا الشَّجَرَةَ بَدَتْ لَهُمَا سَوْآتُهُمَا وَطَفِقَا يَخْصِفَانِ عَلَيْهِمَا مِنْ وَرَقِ الْجَنَّةِ”
چون از آن درخت تناول کردند زشتیهایشان (مانند عورات و سایر زشتیهای پنهان). بر آنان آشکار گردیدو به پوشیدن خویش از برگهای بهشت پرداختند .
در آیه دیگر ازنعمتهای الهی دانسته است ومی فرماید:
“يَا بَنِي آدَمَ قَدْ أَنْزَلْنَا عَلَيْكُمْ لِبَاسًا يُوَارِي سَوْآتِكُمْ وَرِيشًا”
ای فرزندان آدم! همانا بر شما لباسی فروفرستادیم تا هم زشتی (برهنگی). شما را بپوشاند و هم زیوری باشد
فایده این لباس که برای شما فرستاده‌ایم، تنها پوشانیدن تن و مستور ساختن زشتی‌ها نیست بلکه لباس تجمل و زینت که اندام شما را زیباتر از آنچه هست نشان می‌دهد، (” ریش” در اصل واژه عربی، به معنی پرهای پرندگان است و از آنجا که پرهای پرندگان لباسی طبیعی در اندام آنها است، به هر گونه لباس، نیز گفته می‌شود، ولی چون پرهای پرندگان غالبا به رنگهای مختلف و زیبا است، یک نوع مفهوم زینت در معنی کلمه” ریش” قرار دارد)..
از این آیه شریفه نکاتی را می‌توان بدست آورد.
۱ لباس، زمانی نعمت الهی است که بدن را بپوشاند. «یُوارِی سَوْآتِکُمْ»
۲ گرچه در تهیّهٔ لباس، علاوه بر عوامل طبیعی انسان‌ها نیز تلاش می‌کنند، ولی همهٔ اینها به دست خداست. «أَنْزَلْنَا عَلَيْكُمْ لِبَاسًا»
۳ پوشش و پوشاندن کار خداست، «أَنْزَلْنَا عَلَيْكُمْ لِبَاسًا يُوَارِي»، ولی برهنگی و برهنه کردن کار شیطان است. «فَوَسْوَسَ» … «لِيُبْدِيَ لَهُمَا مَا وُورِيَ عَنْهُمَا مِنْ سَوْآتِهِمَا»
۴ لباس، نعمت الهی است، «لِباساً یُوارِی» و برهنگی و خلع لباس، کیفر گناه«فَلَمَّا ذَاقَا الشَّجَرَةَ بَدَتْ لَهُمَا سَوْآتُهُمَا»
۵ پوشش و آراستگی با پوشاک و لباس‌های زیبا، مطلوب و محبوب خداوند است. «قَدْ أَنْزَلْنَا عَلَيْكُمْ لِبَاسًا يُوَارِي سَوْآتِكُمْ وَرِيشًا»
۶ آراستن و زینت و بهره بردن از لباس‌های زیبا تا آنجا که به اسراف کشیده نشود، مانعی ندارد.
پوشش هر جامعه‌ای وابسته به نظام اعتقادی و شرایط اقتصادی و اجتماعی و اقلیمی حاکم برآن جامعه است. در نظام اسلام هم با توجه به آیات فوق فلسفهٔ پوشش علاوه بر حفاظت از سرما و گرما مایه زینت انسان است.اما این زینت دارای چارچوبی است و نباید وسیله‌ای برای خود نمایی، ریا، تفاخر و تکبر شود.
و یکی دیگر از مصادیقی که اسلام نهی نموده لباس شهرت است که ما به آن می‌پردازیم.
۱ تبیین موضوع
انواع لباس در اسلام: ۱). لباس شهرت ۲). لباس مختص به جنس خاص۳). تشبه به جنس مخالف ۴). تشبه به کفار ۵). طلا و ابریشم برای مردان ۶). لباس غصبی ۷). لباس زینت ۸). لباس احرام.
۲ ضرورت
باتوجه به این که لباس جزء نیازهای ابتدایی و همگانی بشر می‌باشد و با توجه به این که اسلام دین جامعی می‌باشد،لازم است که در جستجوی پوشش مطلوب و نامطلوب از نظر اسلام براییم.
برای بررسی مفهوم یک موضوع باید ابتدا بحث واژه شناسی را مطرح کرد و بعد از آن به معانی عرفی و احیاناً اصطلاحی آن موضوع پرداخت.

فصل دوم واژه شناسی:

در کتابهای لغت تعاریفی برای کلید واژه‌های مورد بحث ذکر شده است برای نمونه به چند تعریف اشاره می‌کنیم:

لباس:

لِبس= جامه، پوشاک
لِبس=جامه و پوشش، لباس: آمیختگی فراهم آمدگی
در زبان عربی به استفاده از اشیائی مثل کمربند، انگشتر ، عینک و … لبس می‌گویند.

شهرت:

شهرت= شهره= آوازه، صِیت، اشتهار
شهرت: آشکار شدن چیزی به زشتی و رسوایی،آشکاری، وضوح
صِیت= آوازه، ذکر خیر، شهرت نیکو
زیّ: هیئه، سبک، رسم زندگی
زیّ: شکل ظاهری، هیئت، فرهنگ
تبرج: نمایان کردن،آشکارکردن،زینت کردن

معانی عرفی:

مفهوم عرفی لباس تقریباً مفهوم لغوی آن است.هر آن چه که سبب پوشش و ستر بدن انسان و غیر آن شود را لباس گویند.
در مورد مفهوم عرفی شهرت علاوه بر معانی لغوی نکتهٔ دیگری را باید افزود چرا که از نظر عرف شهرت به این معنی است انگشت نما شدن ، زبان زد شدن و به نوعی رفتار و زندگی کردن که سبب جلب توجه دیگران شود.
واژه صیت: همان شهرت است ولی در آنچه که مورد پسند جامعه است به کار می‌رود.
واژه زیّ: در نظر عرف تقریباً با معنای لغوی آن هم خوانی دارد و به معنی راه و رسم و سبک زندگی افراد یک جامعه ، گروه و یا صنف است.
معانی عرفی واژگان از دو جهت باید مورد توجه واقع شود.
•اولاً: ازمنظر روایات از این جهت که اهل بیت با زبان مردم سخن می‌گفته‌اند پس باید عرف آن زمان را مورد توجه قرار داد.
•دوماً: از جهت اینکه احکام روی موضوعات عرفی حمل شده‌اند پس در هر جامعه و صنفی باید مقتضیات زمان را در نظر گرفت و عرف زمانه را بدست آورد.
توجه شود که در معنی شهرت و زیّ، در نظر گرفتن اصناف، موجود در جامعهٔ مورد بحث، مهم است و نیز زمان و مکان و تاریخی که قرار است برایش حکم صادر شود. چرا که ممکن است برای یک صنف جامعه پوشیدن لباسی خاص کاملاً برای همه مردم پسندیده و مورد قبول باشد اما اگر شخصی خارج از آن صنف آن لباس خاص را بپوشد از نظر مردم این رفتار مورد سوأل واقع شود و موجب انگشت نما شدن او شود.در حالیکه همان طور که گفتیم پوشیدن آن لباس برای خود آن صنف مطلوب و مورد قبول جامعه است و حتی گاهی اگر فردی بدون لباس مخصوص صنف خود دیده شود مورد سوأل واقع می‌شود، مثلا روحانی لباس غیر روحانی را بپوشد.همین گونه لباس قوم و گروهی خاص را در بین قوم دیگری پوشیدن و یا به سبک زندگی قومی در بین قوم دیگرظاهرشدن گاهی سبب شهرت می‌شود، مثلاً لباس و سبک زندگی مردم شمال را در جنوب استفاده کردن ممکن است باعث شهرت شود. به همین ترتیب زمان و تاریخ نیز در صدق معنای شهرت تاثیر گذار است. به عنوان مثال اگر کسی لباس اقوام باستانی را امروزه بپوشد، حتی در یک محیط پر جمعیت کاملاً انگشت نما می‌شود. و این نکته در روایات نقل شده از ائمه علیهم السلام آمده است به عنوان نمونه:
صحیح حماد بن عثمان قال: «کنت حاضراً لأبی عبد اللّه (علیه السلام). إذ قال له رجل: أصلحک اللّه ذکرت أنّ علی بن أبی طالب (علیه السلام). کان یلبس الخشن، یلبس القمیص بأربعه دراهم و ما أشبه ذلک، و نری علیک اللباس الجیّد، قال فقال له: إنّ علی بن أبی طالب (علیه السلام). کان یلبس ذلک فی زمان لا ینکر، و لو لبس مثل ذلک الیوم لشهر به، فخیر لباس کلّ زمان لباس أهله ..»
یکی از راویان می‌گوید:نزد امام صادق (علیه السلام). بودم مردی به آن حضرت گفت:به ما گفته‌اند که حضرت علی (علیه السلام). لباس خشن وکم قیمت می‌پوشید اما لباس شما لباس خوبی است.امام(علیه السلام).در جواب او فرمودند:حضرت علی (علیه السلام). آن لباس رادر زمانی می پوشیدندکه زشت نبود ولی اگر من دراین زمان آن لباس را بپوشم به آن شهرت پیدا می‌کنم.بهترین لباس برای هر زمان لباس اهل آن زمان است.
نکته‌ای که در ادامه بحث باید به آن توجه داشت این است که شهرت دو گونه است شهرت منفی و شهرت مثبت وآنچه که از نظر شرع مقدس مذموم شمرده شده است شهرت منفی است. با توجه به معنای شهرت که نمایان شدن وآشکار شدن است و اینکه به نظر قرآن تبرج مورد نکوهش است، انسان باید از هر نوع برج شدن و انگشت نما شدن خوداری نماید. آن جا که قرآن می‌فرماید:”وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَى”
کلمه” تبرج” به معنای ظاهر شدن و آشکار شدن فوق العاده در برابر مردم است، همان طور که برجِ قلعه برای همه هویدا وآشکاراست.و این مذموم می‌باشد.
در مقابل اگر انسان با نوعی از پوشش شناخته شود که برای او سبب آبرو و حفظ عفت شود و مورد آزار بد خواهان قرار نگیرد، نه تنها مذموم نیست بلکه پسندیده است. چنانچه در قرآن می‌خوانیم: “يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يُعْرَفْنَ فَلَا يُؤْذَيْنَ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا”
« ای پیامبر به زنانت و دخترانت و زنان مؤمنان بگو روپوش خویش را به خود جمع کنند، این نزدیکتر است که شناخته شوند و مورد اذیت قرار نگیرند خدا آمرزنده و مهربان است».
مثال دیگری که می‌توان برای پسندیده بودن لباس خاص به آن اشاره نمود لباسی است که افراد از صنف‌ها ی مختلف می‌پوشند مثلاً لباس نیروی انتظامی، یا لباس ارتش،سپاه و حتی لباس روحانیت،که سبب آوازه آنها می‌شود، لکن این شهرت و آوازه منفی نیست.یا مثلا چادر برای خانمها که به عنوان پوشش بانوان ایرانی مشهور شده است که شهرت مثبت است.در شرع مقدس، جنبه منفی شهرت است که مذموم شمرده می‌شود و برایش حکمی در نظر گرفته شده است.
برای اینکه مفهومی که در شرع از شهرت و زیّ مورد بحث واقع شده ، واضح تر شود باید به بررسی اقوال فقهاء و دین شناسان پرداخت.

مفهوم لباس شهرت در کلام بعضی فقهاءعصر حاضر:

امام خمینی:

معیار لباس شهرت چیست؟ج: لباس شهرت لباسی است که پوشیدن آن برای شخص، بخاطر رنگ یا کیفیت دوخت یا مندرس بودن آن و علل دیگر مناسب نیست، به طوری که اگر آن را در برابر مردم بپوشد توجه آنان را به خود جلب نموده و انگشت نما می‌شود

آیت الله اراکی:

لباس شهرت عبارت است از لباسی که پارچه یا رنگ یا دوخت آن برای کسی که می‌خواهد آن را به پوشد، معمول نیست.

آیت الله بهجت:

۵۲۱۴ - مقصود از لباس شهرت چیست و پوشیدن آن چه حکمی دارد؟ آیا چادر سفیدی که موجب انگشت نما شدن شود از مصادیق لباس شهرت است؟
ج: لباس شهرت عبارت است از لباسی که از جهت جنس یا رنگ یا نحوه برش و دوخت و مانند آن خلاف شأن و زیّ پوشنده لباس باشد و پوشیدن چنین لباس‌هایی حرام است. بنابراین پوشیدن چادر سفید به اقتضای محل پوشش و شخص پوشنده باید ملاحظه شود.

آیت الله تبریزی:

مقصود از لباس شهرت را بیان فرمایید؟ آیا به چادر سفید و یا عبای سفید و مثل اینها لباس شهرت گفته می‌شود؟
ج: باسمه تعالی؛ لباسی که انسان می‌پوشد، اگر لباسی باشد که موجب وهن به او شود یا طوری باشد که با پوشیدن آن بر دیگران فخر بورزد، بنابر احتیاط واجب باید ترک شود. و الله العالم
مبنا در لباس شهرت چیست و نظر شما نسبت به لباسهای غربی به خصوص کراوات و امثالهم چیست؟
بسمه تعالی - لباسی که مختصّ به طائفه‌ای است و انسان با پوشیدن آن بین مردم بدنام و مورد نکوهش قرار می‌گیرد، چنانچه پوشیدن آن موجب اذلال نفس باشد جایز نیست. و نیز برای مؤمن سزاوار نیست لباسی بپوشد که او را از زیّ مؤمنین خارج کند، و اللّه العالم
هل أنّ المراد بلباس الشهره ما لا یتعارف لبسه للذی یرید لبسه سواء من جهه اللون أم الخیاطه أم القماش؟
بسمه تعالی:: لباس الشهره هو أن یلبس ما لا یتعارف لبسه من مثله کأن یلبس العالم لباس الجندی فی بعض الموارد، و قد قیل إنّه حرام و لکنّه غیر تام علی الإطلاق، و اللّه العالم .

آیت الله خامنه‌ای:

معیار لباس شهرت چیست؟ج: لباس شهرت لباسی است که پوشیدن آن برای شخص، به خاطر رنگ یا کیفیت دوخت یا مندرس بودن آن و علل دیگر مناسب نیست، به طوری که اگر آن را در برابر مردم بپوشد توجه آنان را به خود جلب نموده و انگشت نما می‌شود.

آیت الله سبحانی:

۷۰۲ - بنابر احتیاط واجب باید انسان از پوشیدن لباس شهرت که پارچه یا رنگ یا دوخت آن برای کسی که می‌خواهد آن را بپوشد معمول نیست و نوعی ریاکاری حساب می‌شود، خودداری کند، ولی اگر با آن لباس نماز بخواند اشکال ندارد.

آیت الله صافی:

۱۷۲۵ - مستدعی است بیان فرمائید چنانچه کسی لباس محلی شهر خود را در شهر دیگر بپوشد به نحوی که جلب نظر کند چه حکمی دارد؟ در ثانی اگر از این کار هدفی داشته باشد مثلًا لباس اهالی آن شهر را مناسب نداند و قصدش این باشد که مردم را به پوشیدن لباس محلی شهر خودشان تشویق کند- با این فرض که لباس محلی مردم شهر را اسلامی تر بداند و یا لااقل سعی کند به وسیلهٔ آن لباس محلی از تهاجم فرهنگی بیگانه و و مانند آن جلوگیری کند- این عمل چه حکمی پیدا خواهد نمود؟
ج: پوشیدن لباس مربوط به شهر و یا قبیله خاصی از مسلمین با آنکه مردم می‌دانند مربوط به آنها است اشکال ندارد و به آن صدق لباس شهرت نمی‌کند، بلی چنانچه به نحوی باشد که عرفاً انگشت نما شود به عنوان لباس شهرت اشکال دارد و البته این مسأله غیر از تشبه به کفار است.
س ۱۷۲۶ -آیا اگر یک فرد غیر روحانی با عبا رفت و آمد کند این را خلاف عرف و یا لباس شهرت می‌گویند؟ یا لباس خلاف عرف به لباسی می‌گویند که در بین مردم بیگانه و عجیب باشد؟
ج: موارد خلاف عرف مختلف است و عرف آن را به خوبی تشخیص می‌دهد و پوشیدن عبا و رفت و آمد با آن برای غیر روحانی اشکال ندارد. .

آیت الله فاضل:

۱۷۱۱ - مقصود از لباس شهرت چیست؟ و آیا چادر سفیدی که موجب انگشت نما شدن شود از مصادیق لباس شهرت است؟ج: مقصود از لباس شهرت لباسی است که عرفا زننده باشد و از جهت زننده بودن انگشت نما باشد. یا مناسب زیّ و شأن شخص، از حیث جنس یا رنگ یا نوع دوخت و امثال آن نباشد.

آیت الله مکارم:

لباس شهرت چیست؟ جواب: منظور از لباس شهرت آن است که لباسی بپوشد که مشهور به زهد و قدس شود و جنبه ریاکاری داشته باشد
منظور از لباس شهرت لباسی است که جنبهٔ ریاکاری دارد و می‌خواهد به وسیلهٔ آن مثلًا به زهد و ترک دنیا مشهور شود، خواه از جهت پارچه یا رنگ آن باشد یا دوخت آن، امّا اگر واقعا قصدش ساده پوشیدن است و جنبهٔ ریا کاری ندارد نه تنها جایز است بلکه عملی است شایسته.

آیت الله نوری:

لباس شهرت که پارچه یا رنگ یا دوخت آن برای کسی که می‌خواهد آن را به پوشد معمول نیست و موجب هتک و موهون بودن است
مرحوم صاحب عروه در تعریف لباس شهرت می‌فرمایند: لباسی که خلاف زی انسان باشد از حیث جنس رنگ،یا وضع آن،پوشیدنش حرام است.
•علاوه بر کتب علماء در کتاب‌هایی که اخیراً به اصطلاحت فقهی پرداخته‌اند نیز به لباس شهرت اشاره شده به عنوان نمونه در دائره المعارف « معارف و معاریف» آمده است:
مراد جامه‌ای است که:
۱ به آن مشهور شود
۲ در کمال نفاست باشد(بسیار نفیس باشد). به طوری که بگویند فلانی چنین جامه‌ای پوشیده
۳ در کمال درشتی و زبونی باشد که از این راه شهرت پیدا کند(لباس شهرت لباسی است که موجب شهرت پوشنده آن شود و با آن انگشت نما شود).
بررسی بعضی از روایات:
۱ رسول خدا (ص).: نهی عن شهرتین:دقه الثیاب و غلظها و لینهاو خشنتها و طولها و قصرها و لکن سداد فیما بین ذلک و اقتصاد.رسول خدا (ص). از انگشت نما شدن در هر دو سو(افراط و تفریط). نهی فرموده است: افراط در نازکی، نرمی و بلندی لباس و تفریط در ضخامت، زبری و کوتاهی آن.
۲ نهی عن لبستین:المشهور فی حسنها والمشهوره فی قبحها.
۳همچنین می‌فرمایند: لباسی را که در زیبایی و زشتی شهرت دارد را نپوشید.
۴ من لبس ثوب شهرهأعرض الله عنه حتّی یضعه متی وضعه.هر کس لباس شهرت بپوشد خدا از او روگرداند تا وقتی که آن را کنار نهد ۵٫ مَن لَبِس ثیاب شهره فی الدنیاألبَسهُ اللّه لباس الذُلِّ یوم القیامه: هر کس لباس شهرت بپوشد خدا روز قیامت لباس ذلت به او می‌پوشاند
غرر الحکم:
۶ امیر المومنین (ع). فرموده‌اند: “البس ما لا تشتهر به و لا یزری بک”. لباسی بپوش که نه موجب شهرت تو گردد نه تو را مایه ننگ و عار شود
۷ امیر المومنین (ع). فرموده‌اند: آن طرز لباسی بهتر است که تو را با مردم بیامیزد و در میان مردم آراسته سازد و زبان بد آنها را از تو بازدارد.
۸ همچنین ایشان به کمیل فرمودند: همیشه ساده و بی الایش زندگی کن و خود را مشهور نساز و گوشه گیر باش که نامت نبرند و…..
۹ از امام صادق(ع). نقل شده: شهرت طلبی و نامجویی در دل کسی که از خدا بترسد و هیبت خدا را داشته باشد نخواهد بود

۱۰ أَخْبَرَنَا الْحُسَیْنُ بْنُ عُبَیْدِ اللَّهِ، قَالَ: حَدَّثَنَا الشَّرِیفُ أَبُو الْقَاسِمِ عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْقَاسِمِ الْعَلَوِیُّ الْعَبَّاسِیُّ فِی سَنَهِ خَمْسٍ وَ ثَلَاثِینَ وَ ثَلَاثِمِائَهٍ فِی مَنْزِلِهِ بِبَابِ الشَّعِیرِ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ الْمُکَتِّبُ، قَالَ: حَدَّثَنَا ابْنُ مُحَمَّدٍ الْکُوفِیُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَلِیُّ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ، عَنْ أَبِیهِ، عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا (عَلَیْهِ السَّلَامُ).، قَالَ: مَنْ شَهَرَ نَفْسَهُ بِالْعِبَادَهِ فَاتَّهِمُوهُ عَلَی دِینِهِ، فَإِنَّ اللَّهَ (عَزَّ وَ جَلَّ). یَکْرَهُ شُهْرَهَ الْعِبَادَهِ وَ شُهْرَهَ النَّاسِ. .
امام رضا (ع). می‌فرمایند: خداوند را شهرت در عبادت و شهرت در لباس خوش نیاید.

نتیجه گیری:

ممکن است شهرت ناشی از لباس به جهات زیر حاصل شود:
۱ پوشیدن لباسی که سبب خفت و خواری و ذلت شخص شده و در شان او نباشد.مثلا لباس پاره بپوشد یا لباس درشت و خشن
۲ لباسی که بسیار نفیس باشد و قیمت بالایی داشته باشد که بخاطر پوشیدن آن انگشت نما شود و بگویند فلانی چنین لباسی پوشیده است!
۳ از جهت خصوصیت دیگری که در لباس است مثل رنگ، دوخت ، جنس که موجب شهرت شود و او را در نزد مردم عیبناک گرداند.
نکات دیگر در این مورد عبارت است از:
۱شهرت فقط در لباس نیست بلکه در عبادت و سبک زندگی و رسم و رسومات هم ساری است. همچنین نوع مرکب (ماشین). و چیزهای دیگر را نیز شامل می‌شود.ولی بحث اصلی ما لباس شهرت است و به شهرت‌های دیگر اشاره‌ای شده است
۲اسلام برای آبرو و عزت مسلمانان اهمیت زیادی قائل است و هرچه که به این مسئله خدشه وارد کند و سبب هتک انسان شود در نظر او ناپسند است.
۳ در روایتی نقل شده که می‌فرماید: «الشُّهْرَهُ خَیْرُهَا وَشَرُّهَا فِی النَّارِ»شهرت خوب وبد هردو در آتش است

شهرت خیر چرا و چگونه در آتش است ؟

۱شهرت درعبادت یا شهرت در زهد که گاهی سبب ریا ،عجب و غرور می‌گردد گرچه عبادت و زهد خوب است اما اگر باعث ایجاد این مفاسد اخلاقی شود، انسان را به هلاکت می‌اندازد.
۲ شهرت گاهی سبب دوری از مردم و از اجتماع مؤمنین می‌شود. با توجه به این که اسلام برای اجتماع مؤمنین و دوستی و محبت بین آن‌ها ارزش بسیاری قائل است این دوری برای شخصی که شهرت پیدا کرد خسارت است.
چنانچه درروایتی مشاهده می‌کنیم که می‌فرماید:
عِدَّهٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ یَحْیَی بْنِ الْمُبَارَکِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَهَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَنَظَرَ إِلَیَّ بِوَجْهٍ قَاطِبٍ فَقُلْتُ مَا الَّذِی غَیَّرَکَ لِی قَالَ الَّذِی غَیَّرَکَ لِإِخْوَانِکَ بَلَغَنِی یَا إِسْحَاقُ أَنَّکَ أَقْعَدْتَ بِبَابِکَ بَوَّاباً یَرُدُّ عَنْکَ فُقَرَاءَ الشِّیعَهِ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ إِنِّی خِفْتُ الشُّهْرَهَ فَقَالَ أَ فَلَا خِفْتَ الْبَلِیَّهَ أَوَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ الْمُؤْمِنَیْنِ إِذَا الْتَقَیَا فَتَصَافَحَا أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ الرَّحْمَهَ عَلَیْهِمَا فَکَانَتْ تِسْعَهٌ وَ تِسْعُونَ لِأَشَدِّهِمَا حُبّاً لِصَاحِبِهِ فَإِذَا تَوَافَقَا غَمَرَتْهُمَا الرَّحْمَهُ فَإِذَا قَعَدَا یَتَحَدَّثَانِ قَالَ الْحَفَظَهُ بَعْضُهَا لِبَعْضٍ اعْتَزِلُوا بِنَا فَلَعَلَّ لَهُمَا سِرّاً وَ قَدْ سَتَرَ اللَّهُ عَلَیْهِمَا فَقُلْتُ أَ لَیْسَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ یَقُولُ- ما یَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلّا لَدَیْهِ رَقِیبٌ عَتِیدٌ فَقَالَ یَا إِسْحَاقُ إِنْ کَانَتِ الْحَفَظَهُ لَا تَسْمَعُ فَإِنَّ عَالِمَ السِّرِّ یَسْمَعُ وَ یَرَی. .
۴ روایاتی داریم که می‌فرماید انسان خود را در مواضع تهمت قرار ندهد. یا در مواضع شبهه توقف کنید.
الف). وَ قَالَ علیه السلام مَنْ وَضَعَ نَفْسَهُ مَوَاضِعَ التُّهْمَهِ فَلَا یَلُومَنَّ مَنْ أَسَاءَ بِهِ الظَّنَّ
ب). مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ فَرْقَدٍ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الزُّهْرِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: الْوُقُوفُ عِنْدَ الشُّبْهَهِ خَیْرٌ مِنَ الِاقْتِحَامِ فِی الْهَلَکَهِ
از مجموع احادیث ذکر شده چنین استفاده می‌شود:
کسی که لباس شهرت می‌پوشد یا سبک زندگیش سبب شهرت می‌شود خود را در جایگاهی قرار می‌دهد که دیگران به او تهمت بزنند.و این کار باعث بدنامی او و دیگران خواهد شد. و نیز سبب بدبینی در جامعه اسلامی می‌شود که ضررهای زیادی دارد. بر طبق روایت این شخص نباید کسانی را که به او سوءظن برده‌اند ملامت کند.
کسی که لباس شهرت می‌پوشد یا سبک زندگیش سبب شهرت می‌شود خود را در جایگاهی قرار می‌دهد که ممکن است سقوط کند.
“امیر المؤمنین علیه السّلام” می فر مایند: که اعمال بر سه قسم است حلال روشن و حرام روشن و چیزهائیکه محل شبهه است در مابین ایند و قسم که نه حلال بودن آن‌ها معلوم و واضح است و نه حرام بودن آن‌ها پس هر کس که ترک کند و واگذارد آنچه را که مشتبه باشد بر او از گناهان یعنی گناه بودن آن را نداند و لکن احتمال بدهد و حال اینکه آن در واقع گناه و حرام باشد البته این کس آنچه را که حرام بودن و گناه بودن آن واضح و روشن است جد و جهد و اهتمام در ترک آن بیشتر خواهد داشت و گناهان قرق خدای تعالی هستند پس هر کسی که دور و اطراف آنها بگردد نزدیک تر است که در آنها افتد.
با توجه به این روایات شهرت حتی خیر آن هم خوب نیست، و انسان تا بتواند از آن دوری کند، برای دنیا و آخرت او بهتر است.
در زمان ما که مدها از غرب سرچشمه می‌گیرد و آن‌ها رنگها و مدلهایی را برای لباس و یا نوع آرایش و پیرایش مو و غیره در نظر می‌گیرند و با تبلیغات و فرهنگ سازی به دیگران القاء می‌کنند، این مسئله از دو جنبه مورد نهی اسلام است یک لباس شهرت،دو تشبه به کفار.

حکم لباس شهرت از دیدگاه مراجع عظام:

امام خمینی:

بنابر احتیاط واجب باید انسان از پوشیدن لباس شهرت که پارچه یا رنگ یا دوخت آن برای کسی که می‌خواهد آن را به پوشد معمول نیست ، خودداری کند ولی اگر با آن لباس نماز بخواند اشکال ندارد .

آیت الله اراکی:

مسأله وشیدن لباس شهرت که پارچه یا رنگ یا دوخت آن برای کسی که می‌خواهد آن را بپوشد، معمول نیست، حرام است ولی اگر با آن لباس نماز بخواند، اشکال ندارد.

آیت الله بهجت:

مقصود از لباس شهرت چیست و پوشیدن آن چه حکمی دارد؟ آیا چادر سفیدی که موجب انگشت نما شدن شود از مصادیق لباس شهرت است؟
ج. لباس شهرت عبارت است از لباسی که از جهت جنس یا رنگ یا نحوه برش و دوخت و مانند آن خلاف شأن و زیّ پوشنده لباس باشد و پوشیدن چنین لباس‌هایی حرام است. بنابراین پوشیدن چادر سفید به اقتضای محل پوشش و شخص پوشنده باید ملاحظه شود .
لباس شهرت چیست و استفاده از آن در نماز چه حکمی دارد؟
ج. لباس شهرت لباسی است که از جهت جنس یا رنگ یا نحوهٔ برش و دوخت و مانند آن خلاف شأن و زیّ پوشندهٔ لباس باشد ولی نماز با آن صحیح است .

آیت الله خوئی و تبریزی:

هل أنّ المراد بلباس الشهره ما لا یتعارف لبسه للذی یرید لبسه سواء من جهه اللون أم الخیاطه أم القماش؟
بسمه تعالی:: لباس الشهره هو أن یلبس ما لا یتعارف لبسه من مثله کأن یلبس العالم لباس الجندی فی بعض الموارد، و قد قیل إنّه حرام و لکنّه غیر تام علی الإطلاق، و اللّه العالم .
مثل آن که اهل علم لباس نظامی بپوشد در صورتی که موجب هتک حرمت باشد حرام است و اگر با آن لباس نماز بخواند و ساترش فقط آن باشد بعید نیست نمازش باطل شود.
مقصود از لباس شهرت را بیان فرمایید؟ آیا به چادر سفید و یا عبای سفید و مثل اینها لباس شهرت گفته می‌شود؟
ج: بسمه تعالی؛ لباسی که انسان می‌پوشد، اگر لباسی باشد که موجب وهن به او شود یا طوری باشد که با پوشیدن آن بر دیگران فخر بورزد، بنابر احتیاط واجب باید ترک شود. و الله العالم

آیت الله سیستانی:

در صورتی که موجب هتک حرمت و خواری او باشد حرام است ولی اگر با آن لباس نماز بخواند هر چند ساترش فقط آن باشد نمازش صحیح است .

آیت الله زنجانی:

مثل آن که اهل علم در شرایط عادی لباس نظامی بپوشند، در صورتی که موجب هتک حرمت باشد حرام است و در صورتی که موجب هتک حرمت نباشد کراهت شدید دارد و احتیاط استحبابی در ترک آن است .

آیت الله سبحانی:

بنابر احتیاط واجب باید انسان از پوشیدن لباس شهرت که پارچه یا رنگ یا دوخت آن برای کسی که می‌خواهد آن را بپوشد معمول نیست و نوعی ریاکاری حساب می‌شود، خودداری کند، ولی اگر با آن لباس نماز بخواند اشکال ندارد

آیت الله نوری:

بنابر احتیاط واجب باید انسان از پوشیدن لباس شهرت که پارچه یا رنگ یا دوخت آن برای کسی که می‌خواهد آن را بپوشد معمول نیست و موجب هتک و موهون بودن است خودداری کند ولی اگر با آن لباس نماز بخواند اشکال ندارد

آیت الله فاضل:

بنابر احتیاط واجب باید انسان از پوشیدن لباس شهرت که پارچه یا رنگ یا دوخت آن بر کسی که می‌خواهد آن را بپوشد معمول نیست، خودداری کند ولی اگر با آن لباس نماز بخواند اشکال ندارد.

آیت الله گلپایگانی، آیت الله صافی:

مسأله پوشیدن لباسی که پارچه یا رنگ یا دوخت آن برای کسی که می‌خواهد آن را بپوشد معمول نیست و موجب توهین یا شهرت او می‌شود، حرام است ولی اگر با آن لباس نماز بخواند اشکال ندارد.

آیت الله مکارم:

بنابر احتیاط واجب باید از پوشیدن لباس شهرت خودداری کند…
اگر کسی با لباس شهرت نماز بخواند نماز او باطل نیست
لباس شهرت چیست؟ و استفاده از آن چه صورتی دارد؟
ج: منظور از لباس شهرت آن است که لباسی بپوشد که مشهور به زهد و قدس شود و جنبه ریاکاری داشته باشد و استفاده از چنین لباسی شرعاً اشکال دارد
منبع: مؤسسه موضوع شناسی احکام فقهی

پانویس

منبع: مرکز آموزش علمی کاربردی استانداری قم - تاریخ برداشت:94/11/14

بازگشت به پوشیدن لباس شهرت