فرهنگ مصادیق:کفاره ی سوگند

کفارهٔ سوگند

نویسنده :یوسف قرضاوی
مترجم: احمد نعمتی

سوال - من بدهکار یک کفارهٔ سوگند می‌باشم که آن غذا دادن ۱۰ نفر مسکین است. آیا باید به هر مسکین خوراک یک روزش را بدهم یا فقط یک وعدهٔ غذا؟ و آیا می‌توان کفارهٔ قسم را به بیشتر از ۱۰نفر و یا کمتر از آن داد؟
جواب: مطابق آیهٔ شریفهٔ قرآن، کفارهٔ سوگند عبارت است از اطعام ۱۰ نفر مسکین و این اطعام و غذادادن به آنها به یکی از سه صورت زیر حاصل می‌شود:
۱-عملا” به آنان دو وعده غذای کامل یعنی ناهار و شام از حد متوسط غذای خانوادهٔ خود تا میزان سیرشدن به آنان بدهد، برای مثال یک وعده برنج و گوشت و وعدهٔ دیگر برنج تنها باشد.
بعضی از دانشمندان می‌گویند: دادن یک وعده غذا به هر کدام از آنان کافی است؛ ولی نظر اولی شایسته تر است.
۲- به هر یک از آن ۱۰ نفر نیم صاع از گندم یا خرما و امثال آن بدهد. این قول گروهی از اصحاب و تابعین است که ابن کثیر در تفسیرش آنان را نام می‌برد. ابوحنیفه می‌گوید: نیم صاع گندم و یک صاع کامل چیز دیگری، از جنس زکات فطره پرداخت نماید.
ار ابن عباس روایت شده که برای هر مسکین یک مد گندم همراه با خورش بدهد، و این نظر گروهی از اصحاب و تابعین است.
مذهب امام شافعی در کفارهٔ سوگند یک مد طعام است، و اشاره‌ای به خورش نکرده است.
مذهب امام احمد بر این است که واجب در کفاره سوگند یک مد گندم و یا دو مد از چیزهای دیگر است.
۳-نقدا” قیمت غذا را به ۱۰ نفر مسکین بپردازد، و این عمل نزد ابوحنیفه و اصحاب او جایز است.
هر یک از این سه روش برای شخص ممکن باشد، می‌تواند بدان عمل کند. اگر بنا باشد که یکی از این سه روش ترجیح داده شود، من روش اولی را که همان اطعام مستقیم به مسکینان است، ترجیح می‌دهم؛ زیرا، چنین عملی نزدیک تر به نصوص و الفاظ قرآن است که می‌فرماید:
(إِطْعَامُ عَشَرَةِ مَسَاكِينَ مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ)^[۱]
« کفّاره این گونه سوگندها عبارت است از : خوراک‌دادن به ده نفر مستمند از غذاهای معمولی و متوسّطی که به خانواده خود می‌دهید»
و باید دادن خوراک با همان تعدادی که قرآن تصریح نموده بعنی ده نفر بینوا باشد؛ لذا نباید خوراک ده نفرو یا قیمت آن را به یک نفر مسکین داد که چنین عملی با نصوص قرآن منافات دارد، اگرچه ابوحنیفه آنرا جایز شمرده است.
به نظر من چنین می‌رسد -والله اعلم- که شارع مقدس، راجع به کفارات، در کثرت تعداد مسکینان که گاه در بعضی کفارات به شصت مسکین می‌رسد، فلسفه و حکمتی را در نظر دارد؛ بنابراین، اعطای خوراک واجب به یکی از ۱۰ نفر و یا یکی از شصت نفر مخل چنان فلسفه و حکمت است. و اگر در شهر و دیار خود جز کمتر از ۱۰ نفر نبودند، در این موقع بنا به ضرورت و به جهت رفع مشقت، دادن کفارهٔ سوگند به کمتر از ۱۰ نفر نیز به صورت تکراری جایز می‌باشد.
دیدگاه‌های فقهی معاصر