فرهنگ مصادیق:چهل حدیث « مؤمن و منافق »

چهل حدیث « مؤمن و منافق »

قرآن کریم

وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَيُطِيعُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُولَئِكَ سَيَرْحَمُهُمُ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ؛
مردان و زنان مؤمن دوستان و یاور یکدیگرند، امر به معروف و نهی از منکر می‌کنند، نماز بر پا می‌دارند و زکات می‌دهند و خدا و رسولش را اطاعت می‌کنند، خداوند بزودی آنان را مورد رحمت خود قرار خواهد داد. خداوند عزیز و حکیم است.
الْمُنَافِقُونَ وَالْمُنَافِقَاتُ بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمُنْكَرِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ وَيَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ نَسُوا اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ هُمُ الْفَاسِقُونَ؛
مردان و زنان منافق از یک گروهند، امر به منکر و نهی از معروف می‌کنند و دست هایشان را (از انفاق و بخشش) می‌بندند، خدا را فراموش کردند، خدا هم آنها را فراموش کرد [و رحمتش را از آنها قطع نمود]، به یقین، منافقان همان فاسقانند.

چهل حدبث

۱- پیامبر صلی الله علیه و آله: مَنْ ساءَتْهُ سَیِّئَتُهُ وسَرَّتْهُ حَسَنَتُهُ فَهُوَ أمارَةُ الْمُسلِمِ الْمُؤمِنِ، وَأَمارَةُالْمُنافِقِ الَّذی لاتَسوؤُهُ سَیِّئَتُهُ ولا تَسُرُّهُ حَسَنَتُهُ ؛
هر کس از بدی اش ناراحت و از خوبی اش خوشحال شود، این نشانه مسلمانمؤمن است و نشانه منافق این است که بدی اش ناراحتش نمی‌کند و خوبی اش او راخوشحال نمی‌سازد.
۲- پیامبر صلی الله علیه و آله: اَ لْمُؤمِنُ دَعِبٌ لَعِبٌ، وَالْمُنافِقُ قَطِبٌ غَضِبٌ؛
مؤمن شوخ و شنگ است، و منافق اخمو و عصبانی.
۳- پیامبر صلی الله علیه و آله: اَ لْمُؤْمِنُ یَأْکُلُ بِشَهْوَةِ أهْلِهِ، وَالْمُنافِقُ یَأْکُلُ أَهْلُهُ بِشَهْوَتِهِ؛
مؤمن به میل و رغبت خانواده خود غذا می‌خورد ولی منافق میل و رغبت خود را بهخانواده اش تحمیل می‌کند.
۴- پیامبر صلی الله علیه و آله: نِیَّةُ الْمُؤمِنِ خَیرٌ مِنْ عَمَلِهِ و نِیَّةُ الْمُنافِقِ شَرٌّ مِنْ عَمَلِهِ؛
نیّت مؤمن بهتر از عمل او و نیت منافق بدتر از عمل اوست.
۵- پیامبر صلی الله علیه و آله: عَلیٌّ یَعْسوبُ الْمُؤْمِنینَ وَ الْمالُ یَعْسوبُ الْمُنافِقینَ؛
علی پیشوای مؤمنان و ثروت پیشوای منافقان است.
۶- پیامبر صلی الله علیه و آله: اَ لْمُؤمِنُ یَأْکُلُ فی مِعاءٍ واحِدَةٍ وَ الْمُنافِقُ یَأْکُلُ فی سَبعَةِ أمْعاءٍ؛
مؤمن کم خوراک است و منافق پرخور.
۷- پیامبر صلی الله علیه و آله: اَ لْمُؤْمِنُ یَبْدَأُ بِالسَّلامِ وَ الْمُنافِقُ یَقُولُ: حَتّی یُبدَأَ بی؛
مؤمن ابتدا به سلام می‌کند و منافق منتظر سلام دیگران است.
۸- پیامبر صلی الله علیه و آله: بُکاءُ الْمُؤمِنِ مِنْ قَلْبِهِ وَ بُکاءُ الْمُنافِقِ مِنْ هامَّتِهِ؛
گریه مؤمن از (درون) دل اوست و گریه منافق از (ظاهر و) سرش.
۹- پیامبر صلی الله علیه و آله: اَ لْمُؤْمِنُ لَیِّنُ الْمِنکَبِ یُوَسِّعُ عَلی أَخیهِ وَ الْمُنافِقُ یَتَجافی یُضَیِّقُعَلی أَخیهِ؛
مؤمن نرمخوست و برای برادرش جا (ی نشستن) باز می‌کند و منافق درشتخوستو جا را بر برادرش تنگ می‌کند.
۱۰- پیامبر صلی الله علیه و آله: یُبْعَثُ کُلُّ عَبدٍ علی ما ماتَ عَلَیهِ، اَ لْمُؤمِنُ عَلی إیمانِهِ وَالْمُنافِقُعَلی نِفاقِهِ؛
هر بنده‌ای بر همان چیزی که در درون داشته و با آن از دنیا رفته، برانگیختهمی شود، مؤمن بر ایمانش و منافق بر نفاقش.
۱۱- پیامبر صلی الله علیه و آله: إِنَّ الْمُؤْمِنَ هِمَّتُهُ فِی الصَّلاةِ وَالصِّیامِ وَالْعِبادَةِ وَالْمُنافِقُ هِمَّتُهُ فِیالطَّعامِ وَالشَّرابِ کَالْبَهیمَةِ؛
همّت مؤمن در نماز و روزه و عبادت است و همّت منافق در خوردن و نوشیدن؛مانند حیوانات.
۱۲- پیامبر صلی الله علیه و آله: مَثَلُ الْمُؤْمِنِ کَمَثَلِ خامَةِ الزَّرعِ تُـکْفِئُهَا الرِّیاحُ کَذا و کَذا وکَذلِکَ الْمُؤْمِنُتُـکْفِئُهُ الأْوْجاعُ وَالأْمْراضُ و مَثَلُ الْمُنافِقِ کَمَثَلِ الإْرْزَبَّةِ الْمُستَقیمَةِ الَّتی لایُصِیبُهاشَیءٌ حَتّی یَأْتیهِ الْمَوتُ فَیَقصِفَهُ قَصْفا؛
مَثَل مؤمن مانند ساقه کاشته است که بادها آن را به این سو و آن سو خم می‌کند همچنین مؤمن را دردها و بیماریها خم می‌کند و مثل منافق مانند عصای آهنی است کهچیزی به او نمی‌رسد تا اینکه مرگ او فرا رسد و او را سخت می‌شکند.
۱۳- پیامبر صلی الله علیه و آله: إنَّ لِسانَ الْمُؤْمِنَ وَراءَ قَلْبِهِ فَإِذا أَرادَ أَن یَتَکَلَّمَ بِشَیْءٍ یُدَبِّرُهُ قَلبُهُ ثُمَّأمْضاهُ بِلِسانِهِ وَ إنَّ لِسانَ الْمُنافِقِ أمامَ قَلبِهِ فَإِذا هَمَّ بِشَیءٍ أمْضاهُ بِلِسانِهِ وَلَمْیَتَدَبَّرهُ بِقَلبِهِ؛
زبان مؤمن در پس دل اوست، هرگاه بخواهد سخن بگوید دربارهٔ آن می‌اندیشد وسپس آن را می‌گوید اما زبان منافق جلوی دل اوست هرگاه قصد سخن کند آن را به زبانمی آورد و دربارهٔ آن نمی‌اندیشد.
۱۴- امام علی علیه السلام: إِنَّ الْمُؤْمِنَ إذَا اسْتَغْنی شَکَرَ... وَ الْمُنافِقُ إِذَا اسْتَغْنی طَغی؛
مؤمن هنگام بی نیازی شکر می‌گزارد و منافق هرگاه بی نیاز شود طغیان می‌کند.
۱۵- امام علی علیه السلام: إنَّ الْمُؤْمِنَ إذا تَکَلَّمَ ذَکَّرَ... والْمُنافِقُ إذا تَکَلَّمَ لَغا؛
مؤمن هرگاه سخن گوید یاد (خدا) می‌کند و منافق هرگاه سخن گویدبیهوده گویی می‌کند.
۱۶- امام علی علیه السلام: إنَّ الْمُؤْمِنَ مَن یُری یَقینُهُ فی عَمَلِهِ، وَ الْمُنافِقُ مَن یُری شَکُّهُ فی عَمَلِهِ؛
در عمل مؤمن یقین دیده می‌شود و در عمل منافق شک.
۱۷- امام علی علیه السلام: شُکْرُ الْمُؤْمِنِ یَظْهَرُ فی عَمَلِهِ، شُکْرُ الْمُنافِقِ لا یَتَجاوَزُ لِسانَهُ؛
سپاسگزاری مؤمن در کردارش آشکار می‌شود، [امّا ]سپاسگزاری منافق از زبانشفراتر نمی‌رود.
۱۸- امام علی علیه السلام: عَلی لِسانِ الْمُؤْمِنِ نُورٌ یَسْطَعُ وَعلی لِسانِ الْمُنافِقِ شَیْطانٌ یَنْطِقُ؛
بر زبان مؤمن نوری (الهی) است و درخشان و برزبان منافق شیطانی است کهسخن می‌گوید.
۱۹- امام علی علیه السلام: إنَّ کَثْرَةَ الْمالِ عَدُوٌّ لِلْمُؤْمِنینَ و یَعْسُوبُ الْمُنافِقینَ؛
ثروت فراوان، دشمن مؤمنان و پیشوای منافقان است.
۲۰- امام علی علیه السلام: اَ لْمُؤْمِنُ مُنیبٌ مُستَغْفِرٌ تَوَّابٌ، اَلْمُنافِقُ مَکُورٌ مُضِرٌّ مُرتابٌ؛
مؤمن بازگشت کننده به خدا، آمرزش خواه و توبه کننده است و منافق نیرنگباز،زیانبار و شکّاک.
۲۱- امام علی علیه السلام: اَلْمُؤْمِنُ حَییٌّ غَنیُّ مُوقِرٌ تَقیٌّ، وَالْمُنافِقُ وَقِحٌ غَبیٌّ مُتَمَلِّقٌ شَقیٌّ؛
مؤمن، با حیا، بی نیاز، باوقار و پرهیزگار است و منافق، بی شرم، کودن، چاپلوس و بدبخت .
۲۲- امام علی علیه السلام: وَرَعُ الْمُؤْمِنِ یَظهَرُ فی عَمَلِهِ، وَرَعُ الْمُنافِقِ لایَظهَرُ إلاّ عَلی لِسانِهِ؛
پرهیزکاری مؤمن در رفتارش آشکار می‌شود و پرهیزکاری منافق جز در زبانشظاهر نمی‌شود.
۲۳- امام علی علیه السلام: إِنَّ الْمُؤْمِنَ إِذا نَظَرَ اعْتَبَرَ... وَالْمُنافِقُ إِذا نَظَرَ لَها؛
نگاه مؤمن عبرت آمیز و نگاه منافق سرگرمی است.
۲۴- امام علی علیه السلام: إِنَّ الْمُؤْمِنَ... إذا سَکَتَ فَکَّرَ... وَالْمُنافِقُ إِذا سَکَتَ سَها؛
سکوت مؤمن تفکر و سکوت منافق غفلت است.
۲۵- امام علی علیه السلام: إِنَّ الْمُؤْمِنَ... إذا أَصابَتْهُ شِدَّةٌ صَبَرَ... وَالْمُنافِقُ إِذا أصابَتْهُ شِدَّةٌ ضَغا؛
مؤمن در گرفتاری صبور است، و منافق در گرفتاری بی تاب.
۲۶- امام علی علیه السلام: عِلمُ الْمُنافِقِ فی لِسانِهِ وَعِلْمُ الْمُؤْمِنِ فی عَمَلِهِ؛
دانش منافق در زبان او و دانش مؤمن در کردار اوست.
۲۷- امام علی علیه السلام: إنَّ الْمُؤْمِنَ إذا أَصابَهُ السُّقْمُ ثُمَّ أَعْفاهُ اللّهُ مِنهُ کانَ کَفّارَةً لِما مَضی مِنذُنُوبِهِ و مَوْعِظَةً لَهُ فِیما یَستَقْبِلُ، وَ إِنَّ الْمُنافِقَ إذا مَرِضَ ثُمَّ اُعفِی کانَ کَالْبَعیرِ، عَقَلَهُأهلُهُ ثُمَّ أَرْسَلُوهُ فَلَم یَدْرِ لِمَ عَقَلُوهُ و لِمَ أَرسَلُوهُ؛
هرگاه مؤمن بیمار شود سپس خداوند شفایش دهد، آن بیماری کفّاره گناهانگذشته و پندی برای آینده اوست و منافق هرگاه مریض شود سپس سلامت یابد، مانندشتری است که صاحبش او را بسته است و سپس رهایش کرده‌اند او نمی‌داند برای چه اورا بسته‌اند و برای چه رهایش کرده‌اند.
۲۸- امام علی علیه السلام: لَو ضَرَبْتُ خَیْشُومَ الْمُؤْمِنِ بِسَیْفی هذا عَلی أنْ یُبْغِضَنی ما أبْغَضَنیولَو صَبَبْتُ الدُّنیا بِجَمّاتِها عَلَی الْمُنافِقِ عَلی أنْ یُحِبَّنی ما أَحَبَّنی؛
اگر با این شمشیرم بر بینی مؤمن بزنم که مرا دشمن بدارد با من دشمنی نمی‌کند واگر همه دنیا را به منافق بدهم تا مرا دوست بدارد هیچگاه دوستم نخواهد داشت.
۲۹- امام علی علیه السلام: اَ لْمُؤْمِنُ فَهُوَ قَرِیبُ الرِّضی بَعیدُ السَّخَطِ... وَالْمُنافِقُ فَهُوَ قَریبُالسَّخَطِ بَعیدُ الرِّضی؛
مؤمن زود خشنود و دیر ناراحت می‌شود و منافق زود ناراحت و دیرخشنود می‌گردد.
۳۰- امام علی علیه السلام: اَ لْمُؤْمِنُ یُرضِیهِ عَلَی اللّهِ الْیَسیرُ و لا یُسْخِطُهُ الْکَثیرُ... وَ الْمُنافِقُیُسْخِطُهُ عَلَی اللّهِ الْیَسیرُ و لا یُرضِیهِ الْکَثیرُ؛
مؤمن از اندک خدا خشنود می‌شود و بسیارش او را ناراحت نمی‌کند و منافق از اندکخدا ناخشنود می‌شود و بسیارش هم او را خشنود نمی‌سازد.
۳۱- امام حسین علیه السلام: إِنَّ الْمُؤْمِنَ لایُسیی ءُ و لا یَعتَذِرُ، وَ الْمُنافِقُ کُلَّ یَومٍ یُسیی ءُ وَیَعْتَذِرُ؛
مؤمن نه بدی می‌کند و نه معذرت می‌خواهد و منافق هر روز بدی می‌کند و معذرتمی خواهد.
۳۲- امام صادق علیه السلام: إِنَّ الْمُنافِقَ لا یَرغَبُ فِیما قَد سَعِدَ بِهِ الْمُؤْمِنونَ وَ السَّعیدُ یَتَّعِظُبِمَوعِظَةِ التَّقْوی وَ إنْ کانَ یُرادُ بِالْمَوعِظَةِ غَیْرُهُ؛
منافق به آنچه مؤمنان بواسطه آن خوشبخت می‌شوند، میلی ندارد، ولی خوشبختسفارش به تقوا را می‌پذیرد هر چَند مخاطب موعظه، کس دیگری باشد.
۳۳- امام صادق علیه السلام: إنَّ الْمُؤْمِنَ یَغْبِطُ وَ لا یَحْسُدُ وَ الْمُنافِقُ یَحْسُدُ وَ لایَغْبِطُ؛
مؤمن غبطه می‌خورد و حسد نمی‌ورزد، و منافق حسد می‌ورزد و غبطه نمی‌خورد.
۳۴- امام صادق علیه السلام: إنَّ الْحِکْمَةَ لَـتَـکُونُ فی قَلْبِ الْمُنافِقِ فَتُجَلْجِلُ فی صَدْرِهِ حَتّییُخْرِجَها فَیُوعِیَهَا الْمُؤْمِنُ وَ تَـکُونُ کَلِمةُ الْمُنافِقِ فی صَدْرِ الْمُؤْمِنِ فَتُجَلْجِلُ فی صَدْرِهِحَتّی یُخْرِجَها فَیَعِیَهَا الْمُنافِقُ؛
به راستی حکمتی که در قلب منافق جا می‌گیرد، در سینه اش بی قراری می‌کند تا ازآن بیرون آید و مؤمن آن را بر گیرد و سخن منافقانه (لغو و بیهوده) در سینه مؤمنبی قراری می‌کند تا از آن بیرون برود و منافق آن را برگیرد.
۳۵- امام کاظم علیه السلام: اَ لْمُؤْمِنُ قَلیلُ الْکَلامِ کَثیرُ الْعَمَلِ، وَ الْمُنافِقُ کَثیرُ الْکَلامِ قَلیلُ الْعَمَلِ؛
مؤمن کم حرف و پر کار است و منافق پر حرف و کم کار.
۳۶- امام رضا علیه السلام: إِنَّ اللّهَ یُؤَخِّرُ إِجابَةَ الْمُؤْمِنِ شَوْقا إلی دُعائِهِ وَیَقُولُ: صَوتٌ اُحِبُّ أَنْأَسْمَعَهُ، وَیُعَجِّلُ إجابَةَ دُعاءِ الْمُنافِقِ وَیَقُولُ: صَوْتٌ أَکْرَهُ سَماعَهُ؛
خداوند اجابت دعای مؤمن را به شوق (شنیدن) دعایش به تأخیر می‌اندازد ومی گوید: «صدایی است که دوست دارم آن را بشنوم» و در اجابت دعای منافق عجلهمی کند و می‌گوید: صدایی است که از شنیدنش بدم می‌آید.
۳۷- امام هادی علیه السلام: [اَلْمُؤْمِنُ] یُحْسِنُ وَیَبْکی کَما أَنَّ الْمُنافِقُ یُسیی ءُ وَ یَضْحَکُ؛
مؤمن خوبی می‌کند و می‌گرید، ولی منافق بدی می‌کند و می‌خندد.
۳۸- امام عسکری علیه السلام: إِنَّ الْمُؤْمِنَ نَعْرِفُهُ بِسیماهُ، وَ نَعْرِفُ الْمُنافِقَ بِمیسَمِهِ؛
مؤمن را از سیمایش می‌شناسیم و منافق را از نشانه‌هایش.
۳۹- امام صادق علیه السلام: اَ لْمُؤْمِنُ لایُخْلَقُ عَلَی الْکِذْبِ وَلا عَلَی الْخیانَةِ وَ خِصْلَتانِ لایَجْتَمِعانِ فِی الْمُنافِقِ، سَمْتٌ حَسَنٌ وَ فِقْهٌ فِی السُّنَّةِ؛
مؤمن در سرشتش دروغ و خیانت نیست و دو صفت است که در منافق جمع نگردد:سیرت نیکو و دین شناسی.
۴۰- لقمان حکیم علیه السلام: عَلَیْکَ بِقَبُولِ الْمَوْعِظَةِ وَالْعَمَلِ بِها فَإِنَّها عِندَ الْمُؤْمِنِ أَحْلی مِنَالْعَسَلِ الشَّهْدِ وعَلَی الْمُنافِقِ أَثْقَلُ مِنْ صُعُودِ الدَّرَجَةِ عَلَی الشَّیْخِ الْکَبیرِ؛
موعظه را بپذیر و به آن عمل کن، زیرا موعظه نزد مؤمن از عسل ناب شیرین تر است وبرای منافق از بالا رفتن از پله بر پیر مرد کهنسال دشوارتر است.

پانویس

منبع: حدیث نت - تاریخ برداشت:95/05/04

بازگشت به استغفار برای منافقان