فرهنگ مصادیق:چهل حدیث « زبان، کلید خوبیها و بدیها »
قرآن کریم
قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا؛
[سوره بقره، آیه ۸۳]
با مردم به زبان خوش سخن بگویید.
۱. امام علی علیه السلام: أیُّهَا النّاسُ فِی الاْنْسانِ عَشْرَ خِصالٍ یُظْهِرُها لِسانُهُ: شاهِدٌ یُخْبِرُ عَنِالضَّمیرِ وَ حاکِمٌ یَفْصِلُ بَیْنَ الْخِطابِ وَ ناطِقٌ یُرَدُّ بِهِ الْجَوابُ وَ شافِعٌ یُدْرَکُ بِهِ الْحاجَهُ وَ واصِفٌ یُعْرَفُ بِهِ الاْشْیاءُ وَ أَمیرٌ یَأْمُرُ بِالْحَسَنِ وَ واعِظٌ یَنْهی عَنِ الْقَبیحِ وَ مُعِزٌّ تُسَکَّنُ بِهِ الاْحْزانُ وَحاضِرٌ تُجْلی بِهِ الضَّغائِنُ وَ مونِقٌ تَلْتَذُّ بِهِ الاْسْماعُ؛
ای مردم! انسان ده خصلت دارد که زبان او آنها را آشکار میسازد: زبان، گواهی استکه از درون خبر میدهد. داوری است، که به دعواها خاتمه میدهد. گویایی است کهبه وسیله آن به پرسشها پاسخ داده میشود. واسطهای است که با آن حاجت برآوردهمی شود. وصف کنندهای است که با آن اشیاء شناخته میشود. فرماندهی است که بهنیکی فرمان میدهد.پند دهندهای است که از زشتی باز میدارد. تسلیت دهندهای است که غمها با آنآرامش مییابد. حاضری است که با آن کینهها برطرف میشود و دلربایی است کهگوشها با آن از لذّت برخوردار میشوند.[کافی، ج ۸ ، ص ۲۰، ح ۴]
۲. امام سجاد علیه السلام: اِنَّ لِسانَ ابْنِ آدَمَ یُشْرِفُ کُلَّ یَوْمٍ عَلی جَوارِحِهِ فَیَقولُ: کَیْفَأَصْبَحْتُمْ؟ فَیَقولونَ: بِخَیْرٍ اِنْ تَرَکْتَنا! وَیَقولونَ: اَللّهَ اَللّهَ فینا! وَ یُناشِدونَهُ وَ یَقولونَ: إِنَّمانُثابُ بِکَ وَ نُعاقَبُ بِکَ؛
زبان آدمیزاد، هر روز به اعضای او نزدیک میشود و میگوید: چگونهاید؟ آنهامی گویند: اگر تو ما را به خودمان واگذاری، خوب هستیم! و میگویند: از خدا بترس وکاری به ما نداشته باش. و او را سوگند میدهند و میگویند: ما فقط به واسطه تو پاداشمی یابیم و به واسطه تو، مجازات میشویم.[خصال، ص ۶، ح ۱۵]
۳. پیامبر صلی الله علیه و آله: مَنْ عامَلَ النّاسَ فَلَمْ یَظْلِمْهُمْ وَحَدَّثَهُم فَلَمْ یَکْذِبْهُم وَ وَعَدَهُم فَلَمْ یَخْلِفْهُم فَهُوَ مِمَّنْ کَمُلَتْ مُرُوءتُهُ وَ ظَهَرَتْ عَدالَـتُهُ وَ وَجَبَتْ اُخُوَّتُهُ وَحَرُمَتْ غیبَتُهُ؛
هر کس در معاشرت با مردم به آنان ظلم نکند، دروغ نگوید و خلف وعده ننماید،جوانمردیش کامل، عدالتش آشکار، برادری با او واجب و غیبتش حرام است.[خصال، ص ۲۰۸، ح ۲۸]
۴. امام باقر علیه السلام: فی قَوْلِهِ «قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا» قال: قُولوا لِلنّاسِ أحْسَنَ مَا تُحبّونَ أنْیُقالَ لَکُمْ، فَاِنَّ اللّهَ عزَّوَجلَّ یُبْغِضُ اللَّعّانَ السَّبّابَ الطَّعّانَ عَلیَ الْمُؤمِنین، اَلفاحِشَ الْمُتَفَّحِشَ السّائَلَ الْمُلْحِفَ، وَ یُحِبُّ الحَیّی الْحَلیمَ اَ لْعفیفَ الْمُتعَفِّـفَ؛
دربارهٔ این گفته خداوند که «با مردم به زبان خوش سخن بگویید» فرمود: بهترینسخنی که دوست دارید مردم به شما بگویند، به آنها بگویید، چرا که خداوند،لعنت کننده، دشنام دهند، زخم زبان زن بر مؤمنان، زشت گفتار، بدزبان و گدای سمج رادشمن میدارد و با حیا و بردبار و عفیفِ پارسا را دوست دارد.[امالی صدوق، ص ۳۲۶]
۵. پیامبر صلی الله علیه و آله: وَالّذی نَفْسی بِیَدِهِ لاتَدْخُلُوا الْجَنَّهَ حَتّی تُؤمِنوا وَ لا تُؤْمِنوا حَتّی تَحابّواأولا أدُلُّـکُم عَلی شَئیٍ اِذا فَعَلْتُموهُ تَحابَبْتُمْ؟ اَفْشُوا السَّلامَ بَیْنَـکُمْ؛
به خدایی که جانم در اختیار اوست، وارد بهشت نمیشوید مگر مؤمن شویدو مؤمن نمیشوید، مگر این که یکدیگر را دوست بدارید. آیا میخواهید شما را به چیزیراهنمایی کنم که با انجام آن، یکدیگر را دوست بدارید؟ سلام کردن بین یکدیگر را رواجدهید.[مشکاه الانوار، ص ۱۵۷]
۶. پیامبر صلی الله علیه و آله: اِنّی لَمْ اُبْعَثْ لَعّانا وَ اِنّما بُعِثْتُ رَحْمَهً؛
من . پیامبر نشدهام که لعن و نفرین کنم، بلکه مبعوث شدهام تا مایه رحمت باشم.[کنزالعمال ، ح ۸۱۷۶]
۷. پیامبر صلی الله علیه و آله: اَلذَّنْبُ شومٌ عَلی غَیْرِ فاعِلِهِ اِنْ عَیَّرَهُ ابْتُلِیَ بِهِ وَ اِنْ اَغْتابَهُ أَثِمَ وَ اِنْرَضیَ بِهِ شارَکَهُ؛
گناه برای غیر گناهکار نیز شوم است، اگر گنهکار را سرزنش کند به آن مبتلا میشود،اگر از او غیبت کند گنهکار شود و اگر به گناه او راضی باشد، شریک وی است.[نهج الفصاحه، ح ۱۶۲۳]
۸. امام حسن عسکری علیه السلام: فی تفسیر قوله تعالی «قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا» قالَ: قُولُوالِلنّاسِ کُلِّهُمْ حُسْنا مُؤمِنِهُمْ وَ مُخالِفِهُمْ، أمّا المؤمِنونَ فَیَبْسُطُ لَهُمْ وَجْهَهُ وَ أمّاالْمُخالِفونَ فَیُکَلِّمُهُمْ بِالْمُداراهِ لاِجْتِذابِهِمْ اِلیَ الاْیمانِ. فَاِنِ استَتَرَ مِنْ ذلِکَ بِکفِّشُرورِهمْ عَنْ نَفْسِهِ وَ عَنْ اِخْوانِهِ المُؤمِنینَ؛
در تفسیر آیه «با مردم به زبان خوش سخن بگویید» فرمود: یعنی با همهمردم، چه مؤمن و چه مخالف، به زبان خوش سخن بگویید. مؤمن، به هم مذهبان، رویخوش نشان میدهد و با مخالفان، با مدارا سخن میگوید تا به ایمان، جذبشوند و حتّی اگر نشدند، با این رفتار، از بدیهای آنان در حقّ خود و برادرانمؤمنش، پیشگیری کرده است.[مستدرک الوسائل، ج ۱۲، ص ۲۶۱]
۹. پیامبر صلی الله علیه و آله: اَنا زَعیمٌ بِبَیْتٍ فی رَبَضِ الْجَنَّهِ وَ بَیْتٍ فی وَسَطِ الجَنَّهِ وَ بَیْتٍ فَی اَعْلَیالْجَنَّهِ، لِمَنْ تَرَکَ الْمِراءَ وَ اِنْ کانَ مُحِقّـا وَ لِمَنْ تَرَکَ الْکِذْبَ وَ اِنْ کانَ هازِلاً وَ لِمَنْحَسَّنَ خُلْقَهُ؛
من برای کسی که بگومگو را رها کند، هر چند حق با او باشد و برای کسی که دروغگفتن را اگر چه به شوخی باشد، ترک گوید و برای کسی که اخلاقش را نیکو گرداند، خانه ایدر حومه بهشت و خانهای در مرکز بهشت و خانهای در بالای بهشت ضمانت میکنم.[خصال، ص ۱۴۴، ح ۱۷۰]
۱۰. امام سجاد علیه السلام: حَقُّ اللِّسانِ اِکْرامُهُ عَنِ الْخَنی وَتَعْویدُهُ الْخَیْرَ وَ تَرْکُ الْفُضولِ الَّتیلافائِدَهَ لَها وَ الْبِرُّ بِالنّاسِ وَ حُسْنُ الْقَوْلِ فیهِمْ؛
حق زبان، احترام گذاشتن به آن با ترک زشت گویی، عادت دادنش به خوبی، ترکگفتار بی فایده و نیکی به مردم و خوشگویی دربارهٔ آنان است.[بحارالأنوار، ج ۷۱، ص ۲۸۶، ح ۴۱]
۱۱. امام علی علیه السلام: فَهَلُمَّ اَیُّهَا النّاسُ اِلَی التَّعاوُنِ عَلی طاعَهِ اللّهِ عَزَّوَجَلَّ وَ الْقیامِ بِعَدْلِهِ وَالْوَفاءِ بِعَهْدِهِ وَ الاْنْصافِ لَهُ فی جَمیعِ حَقِّهِ فَاِنَّهُ لَیْسَ الْعِبادُ اِلی شَیْ ءٍ اَحْوَجَ مِنْهُمْ اِلَیالتَّناصُحِ فی ذلِکَ وَ حُسْنِ التَّعاوُنِ عَلَیْهِ ؛
ای مردم! بیاید یکدیگر را بر اطاعت خدا یاری کنید و عدالتش را بپادارید و به عهدش(در عبودیت او و ترک طاعت شیطان) وفا کنید و در تمامی حقوق الهی منصفانه رفتارکنید، زیرا که بندگان خدا به چیزی نیازمندتر از این نیستند که در این امور یکدیگر رانصیحت و خوب یاری کنند.[کافی، ج ۸ ، ص ۳۵۴، ح ۵۵۰]
۱۲. امام حسن عسکری علیه السلام: مَنْ وَعَظَ اَخاهُ سِرّا فَقَدْ زانَهُ وَ مَنْ وَعَـظَـهُ عَلانیَهً فَقَدْ شانَهُ؛
هر کس برادر (دینی اش) را پنهانی نصیحت کند، او را آراسته و اگر آشکارا نصیحتشنماید، ارزش او را کاسته است.[تحف العقول، ص ۴۸۹]
۱۳. پیامبر صلی الله علیه و آله: اَلا اُخْبِرُکُمْ بِاَفْضَلَ مِنْ دَرَجَهِ الصّیامِ وَ الصَّلاهِ وَ الصَّدَقَهِ؟ صَلاحُ ذاتِالْبَیْنِ، فَاِنَّ فَسادَ ذاتِ الْبَیْنِ هِیَ الْحالِقَهُ؛
آیا به چیزی با فضیلت تر از نماز و روزه و صدقه (زکات) آگاهتان نکنم؟ و آن اصلاحمیان مردم است، زیرا تیره شدن رابطه بین مردم ریشه کن کننده دین است.[نهج الفصاحه، ح ۴۵۸]
۱۴. پیامبر صلی الله علیه و آله: أَیُّما مُسْلِمَیْنِ تَهاجَرا فَمَکَثا ثَلاثا لایَصْطَلِحانِ اِلاّ کانا خارِجَیْنِ مِنَ الاْسْلامِ،وَ لَمْ یَکُنْ بَیْنَهُما وَلایَهٌ فَاَیُّهُما سَبَقَ اِلی کَلامِ اَخیهِ کانَ السّابِقَ اِلَی الْجَنَّهِ یَوْمَ الْحِسابِ؛
دو مسلمانی که سه روز با هم قهر کنند و آشتی ننمایند، هر دو از اسلام بیرونمی روند و میان آنان هیچ پیوند دینی نیست و هر کدام از آنها پیش از دیگری با برادرشحرف بزند، در روز قیامت زودتر به بهشت میرود.[کافی، ج ۲، ص ۳۴۵، ح ۵]
۱۵. امام باقر علیه السلام: اِنَّ اللّهَ عَزَّوَجَلَّ یُحِبُّ الْمُداعِبَ فِی الْجَماعَهِ بِلارَفَثٍ؛
خداوند عزوجل، کسی را که در میان جمع شوخی کند، دوست دارد به شرط آن کهناسزا نگوید.[کافی، ج ۲، ص ۶۶۳، ح ۴]
۱۶. امام علی علیه السلام: کَثْرَهُ الْمِزاحِ تُذْهِبُ الْبَهاءَ وَ توجِبُ الشَّحْناءَ؛
شوخی زیاد، ارج و احترام را میبرد و موجب دشمنی میشود.[غرر الحکم، ح ۷۱۲۶]
۱۷. امام علی علیه السلام: فی وَصْفِ الّذینَ اَحَبَّهُمُ اللّهُ تَعالی: ... فَلَوْ رَأیْتَهُمْ فی نَهارِهِمْ اِذا لَرَأَیْتَقَوما یَمْشُونَ عَلَی الأرْضِ هَوْنا وَ یَقُولُونَ لِلنّاسِ حُسْنا «وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَامًا» «وَإِذَا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا كِرَامًا» قَدْ قَیَّدوُا أَقْدامَهُمْ ألتُهَماتِ وَ اَبْکَمُوا ألْسِنَتَهُمْ أنْ یَتَـکلّمُوا فی أعراضِ الناسِ؛
در توصیف کسانی که خداوند متعال دوستشان دارد: ... اگر در روز آنها را ببینی،خواهی دید که در زمین آرام گام برمی دارند و با مردم به نیکی سخن میگویند «و هرگاهنادانها آنان را صدا میکنند، میگویند سلام» «و هرگاه به لغو برخورد میکنند،بزرگوارانه از آن میگذرند». قدم هایشان از رفتن به جاهای تهمت خیز بستهاند وزبانشان را از این که دربارهٔ ناموس مردم سخن بگویند خاموش کردهاند.[صفات الشیعه ، ص ۴۱ ـ ۴۲]
۱۸. امام سجاد علیه السلام: و اَمّا حَقُّ ذِی المَعْروفِ عَلَیْکَ فَان تَشْـکُرَهُ وَ تَذْکُرَ مَعْروفَ هُوَ تَـکْسِبَهُ الْمَقالَهَ الْحَسَنَهَ وَ تُخْلِصُ لَهُ الدُّعاءَ فیما بَیْنَکَ وَ بَیْنَ اللّهِ عَزَّوَجَلَّ، فَاِذا فَعَلْتَ ذلِکَ کُنْتَ قَدْ شَکَرْتَهُ سِرّا وَ عَلانیَهً ثُمَّ اِنْ قَدَرْتَ عَلی مُکافاتِهِ یَوْما کافَیْتَهُ؛
حق کسی که به تو نیکی کرده ، این است که از او تشکر کنی و نیکی اش را بهزبان آوری و از او به خوبی یاد کنی و میان خود و خدای عزّوجلّ برایش خالصانه دعاکنی ، هرگاه چنین کردی بی گمان در پنهان و آشکار از او تشکر کردهای . سپس اگر روزیتوانستی نیکی او را جبران کنی ، جبران کن .[خصال، ص ۵۶۸]
۱۹. پیامبر صلی الله علیه و آله: لا یَزالُ النّاسُ بِخَیْرٍ ما اَمـَروا بِالْمَعروفِ وَ نَهَوا عَنِ الْمُنْـکَرِ وَ تَعاوَنواعَلَی البِرِّ وَ التَّقْوی فَاِذا لَمْ یَفْعَلوا ذلِکَ نُزِعَتْ مِنْهُمُ الْبَرَکاتُ وَ سُلِّطَ بَعْضُهُم عَلی بَعْضٍ وَ لَمْ یَکُنْ لَهُمْ ناصِرٌ فِی الأْرضِ وَ لا فِی السَّماءِ؛
تا زمانی که مردم، امر به معروف و نهی از منکر نمایند و در کارهای نیک و تقوابه یاری یکدیگر بشتابند، در خیر و سعادت خواهند بود، اما اگر چنین نکنند، برکتها ازآنان گرفته شود و گروهی بر گروه دیگر سلطه پیدا کنند. نه در زمین یاوری دارند و نه درآسمان.[تهذیب الاحکام، ج ۶، ص ۱۸۱، ح ۲۲]
۲۰. پیامبر صلی الله علیه و آله: یُعَذِّبُ اللّهُ اللِّسانَ بِعَذابٍ لا یُعَذِّبُ بِهِ شَیْئا مِنَ الْجَوارِ حِ، فَیَقولُ: اَی رَبِّ،عَذَّبْتَنی بِعَذابٍ لَمْ تُعَذِّبْ بِهِ شَیْئا؟! فَیُقالُ لَهُ: خَرَجَتْ مِنْکَ کَلِمَهٌ فَبَلَغَتْ مَشارِقَ الاْرضِوَ مَغارِبَها، فَسُفِکَ بِها الدَّمُ الْحَرامُ وَ انْتُهِبَ بِها الْمالُ الْحَرامُ وَ انْتُهِکَ بِها الفَرْجُالْحَرامُ؛
خداوند! زبان را عذابی دهد که هیچ یک از اعضای دیگر را چنان عذابی ندهد. زبانگوید: ای پروردگار! مرا عذابی دادی که هیچ چیز را چنان عذاب ندادی! در پاسخش گفته شود: سخنی از تو بیرون آمد و به شرق و غرب زمین رسید و به واسطه آن خونی بناحقّ ریخته شد و مالی به غارت رفت و ناموسی هتک شد.[کافی، ج ۲ ص ۱۱۵، ح ۱۶]
۲۱. امام سجاد علیه السلام: وَ الذُّنُوبُ الّتی تُنْزِلُ النِّقَمَ عِصْیانُ الْعارِفِ بِالْبَغیِ وَ التَطاوُلُ عَلَیالنّاسِ وَ الاِستِهْزاءُ بِهِمْ وَ السُّخْریَّهُ مِنْهُمْ ؛
گناهانی که باعث نزول عذاب میشوند، عبارت اند از: ستم کردن شخص از رویآگاهی، تجاوز به حقوق مردم، و دست انداختن و مسخره کردن آنان.[معانی الاخبار ، ص ۲۷۰]
۲۲. امام علی علیه السلام: مَنِ اسْتَبَدَّ بِرَأیِهِ هَلَکَ وَ مَنْ شاوَرَ الرِّجالَ شارَکَها فی عُقولِها ؛
هر کس خودرأی باشد، هلاک میشود و هر کس با افراد صاحب نظر مشورت کند، درعقل آنان شریک میشود.[نهج البلاغه، قصار ۱۶۱]
۲۳. امام علی علیه السلام: مَنْ نازَعَ وَ خاصَمَ قَطَعَ بَیْنَهُمُ الْفَشَلُ وَ ذاقُوا وَبالَ اَمْرِهِمْ وَ ساءَتْعِنْدَهُ الْحَسَنَهُ وَ حَسُنَتْ عِنْدَهُ السَّیِّـئَهُ وَ مَنْ ساءَتْ عَلَیْهِ الْحَسَنَهُ اَعْوَرَتْ عَلَیْهِ طُرُقُهُ وَاعْتَرَضَ عَلَیْهِ اَمْرُهُ وَضاقَ عَلَیْهِ مَخْرَجُهُ وَ حَرِیٌّ اَنْ یَرْجَعَ مِنْ دینِهِ وَ یَتَّبِـعَ غَیْرَسَبیلِ الْمُؤْمِنینَ؛
کسانی که به کشمکش و دشمنی با یکدیگر بپردازند، دچار سستی میشوند وسرانجام بدِ کارشان را میچشند و در نزدشان خوبی، بدی و بدی، خوبی جلوه میکند،در نتیجه راهشان را درست نمیبینند، کارشان دشوار و گریز گاهشان تنگ میشود،چنین کسان در معرض خروج از دین و پیروی از راه غیر مؤمنان هستند.[خصال، ص ۲۳۳]
۲۴. پیامبر صلی الله علیه و آله: مَنْ دَعا اِلی هُدیً کانَ لَهُ مِنَ الاْجْرِ مِثْلُ اُجورِ مَنْ تَبِعَهُ لا یَنْقُصُ ذلِکَمِنْ اُجورِهِم شَیئا و مَن دَعا اِلی ضَلالَهٍ کان عَلَیْهِ مِنَ الاِثْمِ مِثلُ آثامِ مَن تَبِعَهُ لایَنقُصُ مِنْ آثامِهِم شَیْئا؛
هر کسی، به هدایتی راهنمایی کند، پاداشی را که برای پیروان هدایت وجود دارد،برای او نیز خواهد بود؛ بی آن که از پاداش پیروان کاسته شود، و هر کس به گمراهی ایراهنمایی کند گناهی که برای پیروان آن وجود دارد، برای او نیز خواهد بود؛ بی آن که ازگناه آنها کاسته شود.[منیه المرید، ص ۱۰۲]
۲۵. امام صادق علیه السلام: کونوا دُعاهً لِلنّاسِ بِغَیْرِ اَ لْسِنَتِکُمْ، لِیَرَوا مِنْکُمْ الْوَرَعَ وَ الاْجْتِهادَ وَالصَّلاهَ وَ الْخَیْرَ، فَاِنَّ ذلِکَ داعیَهٌ؛
مردم را به غیر از زبان خود، دعوت کنید، تا پرهیزکاری و کوشش در عبادت و نماز وخوبی را از شما ببینند، زیرا اینها خود دعوت کننده است.[کافی، ج ۲ ، ص ۷۸، ح ۱۴]
۲۶. امام علی علیه السلام: بِئْسَ الْقَرینُ الغَضَبُ: یُبدِی الْمَعائِبَ وَ یُدْنِی الشَّرَّ وَ یُباعِدُ الْخَیْرَ ؛
خشم، بدترین همراه است: عیبها را آشکار، بدیها را نزدیک و خوبیها را دورمی کند.[غرر الحکم، ح ۴۴۱۷]
۲۷. پیامبر صلی الله علیه و آله: یُؤْتی بِاَحَدٍ یَوْمَ الْقیامَهِ یوقَفُ بَیْنَ یَدَیِ اللّهِ وَ یُدْفَعُ إِلَیْهِ کِتابُهُ فَلایَریحَسَناتِهِ فَیَقولُ: اِلهی لَیْسَ هذا کِتابی فَاِنّی لا اَری فیها طاعَتی! فَیُقالُ لَهُ: اِنَّ رَبَّکَلا یَضِلُّ وَ لایَنْسی ذَهَبَ عَمَلُکَ بِاغْتیابِ النّاسِ ثُمَّ یُؤْتی بِآخَرَ وَ یُدْفَعُ اِلَیْهِ کِتابُهُ فَیَریفیهِ طاعاتٍ کَثیرَهً فَیَقولُ: اِلهی ما هذا کِتابی فَاِنّی ما عَمِلْتُ هذِهِ الطّاعاتِ فَیُقالُ: لاِنَّفُلانا اغْتابَکَ فَدُفِعَتْ حَسَناتُهُ اِلَیْکَ؛
روز قیامت فردی را میآورند و او را در پیشگاه خداوند نگه میدارند و کارنامه اشرا به او میدهند، اما حسنات خود را در آن نمیبیند. عرض میکند: الهی! اینکارنامه من نیست! زیرا من در آن طاعات خود را نمیبینم! به او گفته میشود:پروردگار تو نه خطا میکند و نه فراموش. عمل تو به سبب غیبت کردن از مردمبر باد رفت. سپس مرد دیگری را میآورند و کارنامه اش را به او میدهند. در آنطاعت بسیاری را مشاهده میکند. عرض میکند: الهی! این کارنامه من نیست! زیرامن این طاعات را بجا نیاوردهام! گفته میشود: فلانی از تو غیبت کرد، حسنات اوبه تو داده شد.[جامع الاخبار، ص ۴۱۲]
۲۸. امام صادق علیه السلام: اِذَا اتَّهَمَ الْمُؤُمِنُ اَخاهُ اِنْماثَ الایمانُ مِنْ قَلْبِهِ کَما یَنْماثُ الْمِلْحُ فِیالْماءِ ؛
هرگاه مؤمن به برادر [دینی] خود تهمت بزند، ایمان در قلب او از میان میرود،همچنان که نمک در آب، ذوب میشود.[کافی، ج ۲، ص ۳۶۱، ح ۱]
۲۹. پیامبر صلی الله علیه و آله: خَیْرُ الکَلامِ مَا دَلَّ وَ جَلَّ وَ قَلَّ وَ لَمْ یُمِلَّ؛
بهترین سخن، آن است که قابل فهم و روشن و کوتاه باشد و خستگی نیاورد.[انوار العلویه، ص ۴۸۹]
۳۰. امام علی علیه السلام: لِیَجْتَمِعَ فِی قَلبِکَ الأفتِقارُ اِلَی النّاسِ وَ الاِستِغناءُ عَنْهُمْ فَیَکُونَ اِفتِقارُکَاِلَیْهِمْ فِی لِیْنِ کِلامِکَ وَ حُسْنِ بِشْرِکَ وَ یَکُونَ اِسْتِغْناءُکَ عَنْهُمْ فی نَزاهَهِ عِرْضِکَ وَبَقاءِ عِزِّکَ؛
باید نیاز به مردم و بی نیازی از آنان، در دلت گردآیند، تا نیازت به آنان، سبب نرمیدر گفتار و خوش رویی ات شود و بی نیازی ات، سبب آبروداری و عزّتت باشد.[کافی، ج ۲ ، ص ۱۴۹، ح ۷]
۳۱. امام صادق علیه السلام: اِنَّ لِلْمُؤْمِنِ عَلی الْمُؤْمِنِ سَبْعَهَ حُقوقٍ، فَاَوْجَبُها اَنْ یَقولَ الرَّجُلُ حَقّاوَ اِنْ کانَ عَلی نَفْسِهِ اَوْ عَلی والِدَیْهِ، فَلا یَمیلَ لَهُمْ عَنِ الْحَقِّ؛
مؤمن را بر مؤمن، هفت حق است. واجبترین آنها این است که آدمی تنهاحق را بگوید، هر چند بر ضد خود یا پدر و مادرش باشد و به خاطر آنها از حق منحرف نشود.[بحار الأنوار ، ج ۷۴ ، ص ۲۲۳، ح ۸]
۳۲. امام علی علیه السلام: اَلثَّناءُ بِاَکْثَرَ مِنَ الاِسْتِحْقاقِ مَلَقٌ وَ التَّقْصیرُ عَنِ الاْسْتِحْقاقِ عِیٌّ اَوْحَسَدٌ؛
تعریف بیش از استحقاق، چاپلوسی و کمتر از استحقاق، از ناتوانی در سخن و یاحسد است.[نهج البلاغه، حکمت ۳۴۷]
۳۳. امام صادق علیه السلام: اِنَّ مِنْ اَکْبَرِ السِّحْرِ النَّمیمَهَ یُفَرَّقُ بِها بِیْنَ المُتَحابَّینِ وَ یُجْلَبُالعَداوَهُ عَلَی الْمُـتَصافِیَیْنِ وَ یُسْفَکُ بِها الدِّماءُ وَ یُهْدَمُ بِها الدُّورُ وَ یُکْشَفُ بِها السُّتورُوَ النَّمّامُ اَشَرُّ مَنْ وَطی ءَ عَلَی الاْرْضِ بِقَدَمٍ؛
از بزرگترین جادو، سخن چینی است؛ زیرا با سخن چینی، میان دوستان جداییمی افتد، دوستان یکدل با هم دشمن میشوند، به واسطه آن خونها ریخته میشود،خانهها ویران میگردد و پردهها دریده میشود. سخن چین، بدترین کسی است که رویزمین راه میرود.[بحارالأنوار، ج ۶۳، ص ۲۱، ح ۱۴]
۳۴. امام صادق علیه السلام: مَنْ اَحْصی عَلی اَخیهِ الْمُؤْمِنِ عَیْبا لِیَعیبَهُ بِهِ یَوْما ما کانَ مِنْ اَهْلِهذِهِ الآیَهِ قالَ اللّهُ عَزَّوَجَلَّ: إِنَّ الَّذِينَ يُحِبُّونَ أَنْ تَشِيعَ الْفَاحِشَةُ فِي الَّذِينَ آمَنُوا لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ؛
هر کس درصدد عیب جویی برادر مؤمنش برآید، تا با آن روزی او را سرزنش کند،مشمول این آیه است: کسانی که دوست دارند، زشتیها در میان مردم با ایمان شیوعپیدا کند، عذاب دردناکی برای آنان در دنیا و آخرت خواهد بود و خداوند میداند و شمانمی دانید.[مستدرک الوسایل، ج ۹، ص ۱۱۰،ح ۱۰۳۷۹]
۳۵. امام علی علیه السلام: لا تَـکُنْ مِمَّنْ یَرجُو الاْخِرَهَ بِغَیْرِ الْعَمَلِ... یَنْهی وَ لا یَنْتَهی وَ یَاْمُرُ بِمالا یَاْتی... ؛
از کسانی مباش که بی عمل، به آخرت امید دارند... از گناه باز میدارند، اما خود بازنمی ایستند، به کارهایی فرمان میدهند که خود انجام نمیدهند.[نهج البلاغه، از حکمت ۱۵۰]
۳۶. پیامبر صلی الله علیه و آله: اَلسّابِقونَ اِلی ظِلِّ الْعَرشِ طوبی لَهُمْ قیلَ: یا رَسولَ اللّهِ وَ مَنْ هُمْ؟فَقالَ: اَلَّذینَ یَقْبَلونَ الْحَقَّ اِذا سَمِعُوهُ وَ یَبْذُلونَهُ اِذا سُئِلوهُ وَ یَحْکُمونَ لِلنّاسِ کَحُکْمِهِمْ لاَنْفُسِهِمْ؛
خوشا به سعادت سبقت جویان به سایه عرش. گفتند: ای رسول خدا! آنان کیانند؟فرمودند: آنان که چون حق را بشنوند، بپذیرند و هرگاه حق از آنان خواسته شود، دریغنکنند و برای مردم همان گونه قضاوت کنند که برای خود میکنند.[بحارالأنوار، ج ۷۵، ص ۲۹، ح ۱۹]
۳۷. پیامبر صلی الله علیه و آله: وَ مَنْ شَهِدَ شَهادَهَ حَقٍّ لِیُحْیِیَ بِها حَقَّ امْرِی ءٍ مُسْلِمٍ اَتی یَوْمَ الْقیامَهِ وَلِوَجْهِهِ نورٌ مَدَّ الْبَصَرِ تَعْرِفُهُ الْخَلایِقُ بِاسْمِهِ وَ نَسَبِهِ؛
کسی که برای زنده کردن حق یک مسلمان، شهادت حقّ بدهد، روز قیامت در حالیآورده میشود که پرتو نور چهره اش، تا چشم کار میکند دیده میشود و خلایق او را بهنام و نسب میشناسند.[کافی، ج ۷، ص ۳۸۱، ح ۱]
۳۸. پیامبر صلی الله علیه و آله: عَلَیْکُمْ بِالصِّدْقِ فَاِنَّهُ مَعَ الْبِرِّ وَ هُما فِی الْجَنَّهِ وَ ایّاکُمْ وَ الْکِذْبِ فَاِنَّهُ مَعَالْفُجورِ وَ هُما فِی النّارِ ؛
شما را سفارش میکنم به راستگویی، که راستگویی با نیکوکاری همراه است و هر دودر بهشت اند و از دروغگویی بپرهیزید که دروغگویی همراه با بدکاری است و هر دو درجهنم اند.[نهج الفصاحه، ح ۱۹۷۶]
۳۹. پیامبر صلی الله علیه و آله: لا تَسُبُّوا الناسَ فَـتَـکْتَسِبُوا الْعَداوَهَ بَیْنَهُمْ ؛
به مردم ناسزا نگویید، که با این کار در میان آنها دشمن پیدا میکنید. [کافی ، ج ۲، ص ۳۶۰ ح ۳]
۴۰. پیامبر صلی الله علیه و آله: مَنْ کَشَفَ عَوْرَهَ اَخیهِ الْمُسْلِمِ کَشَفَ اللّهُ عَوْرَتَهُ حَتّی یَفْضَحَهُ بِهافی بَیْتِهِ؛
هر کس عیب و زشتی برادر مسلمان خود را فاش کند، خداوند زشتی او را آشکارسازد، تاجایی که او را در درون خانه اش رسوا سازد.
[الترغیب والترهیب، ج ۲، ص ۲۳۹، ح ۹]
