فرهنگ مصادیق:نشانه های منافقان از منظر قرآن کریم
پدیدهٔ نفاق از خطرناکترین پدیدهها به شمار میآید؛ چرا که فرد منافق با نقاب دوستی ظاهر میگردد و با همین ظاهر آراسته و خیر خواهانه، زهر کینهٔ خویش را بر پیکر امت اسلامی وارد میسازد.
در خطرناک بودن این پدیده همین بس که پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله وسلم) بیشتر از آنکه از خطر کفار برای امت خویش نگران باشند، از خطر منافق نگران بودند، چنانکه در این زمینه چنین فرمودند:
«إِنِّی لَا أَخَافُ عَلَی أُمَّتِی مُؤْمِناً وَ لَا مُشْرِکاً... وَ لَکِنِّی أَخَافُ عَلَیْکُمْ کُلَّ مُنَافِقِ الْجَنَانِ - عَالِمِ اللِّسَانِ- یَقُولُ مَا تَعْرِفُونَ وَ یَفْعَلُ مَا تُنْکِرُونَ.»[۱]
بر امتم از مؤمن و مشرک هراسی ندارم، بلکه هراس من از منافقی است که درونی دو چهره، و زبانی عالمانه دارد، گفتارش دلپسند و رفتارش زشت و ناپسند است.
خداوند متعال در سوره توبه اوصاف منافقان را اینگونه بیان میفرماید:
«الْمُنَافِقُونَ وَالْمُنَافِقَاتُ بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمُنْكَرِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ وَيَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ نَسُوا اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ هُمُ الْفَاسِقُونَ»[۲]
۱ - آنها مردم را به «منکرات» تشویق، میکنند: (یَأْمُرُونَ بِالْمُنْکَرِ).
۲ - از «نیکیها» باز میدارند (وَ یَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ).
۳ - آنها دست دهنده ندارند، بلکه «دستهای شان را میبندند»، نه در راه خدا انفاق میکنند، نه به کمک محرومان میشتابند و نه خویشاوند و آشنا از کمک مالی آنها بهره میگیرند (وَ یَقْبِضُونَ أَیْدِیَهُمْ).
آنها (منافقان) چون ایمان به آخرت و نتائج و پاداش «انفاق» ندارند، در بذل اموال سخت بخیلند، هر چند آنها برای رسیدن به اغراض شوم خود، اموال فراوانی خرج میکنند و یا به عنوان ریاکاری بذل و بخششی دارند، اما هرگز از روی اخلاص و برای خدا دست به چنین کاری نمیزنند.
۴ - تمام اعمال و گفتار و رفتارشان نشان میدهد که «آنها خدا را فراموش کردهاند» و نیز وضع زندگی آنها نشان میدهد که «خدا هم آنها را از برکات و توفیقات و مواهب خود فراموش نموده» یعنی با آنها معامله فراموشی کرده است و آثار این دو فراموشی در تمام زندگی آنان آشکار است (نَسُوا اللَّهَ فَنَسِیَهُمْ).
بدیهی است نسبت «نسیان» به خدا به معنی فراموشی واقعی نیست، بلکه کنایه از این است که با آنها معامله شخص فراموشکار میکند، یعنی هیچگونه سهمی از رحمت و توفیق خود برای آنها قائل نمیشود.
۵ - منافقان فاسقند و بیرون از دائره اطاعت فرمان خدا (إِنَّ الْمُنافِقِینَ هُمُ الْفاسِقُونَ).[۳]
