فرهنگ مصادیق:مال حلال مخلوط به حرام
سوال: من فرزند خوانده کسی هستم که دارای ثروت زیادی هست.او از من خواسته که ۸۰ درصد ثروتش را خرج امو خیریه کنم و ۲۰ درصد باقی مانده را به من بخشیده است.با فرض اینکه این ثروت و پول از راه حلال به دست نیامده و من هم تازه این موضوع را فهمیدهام آیا سهم من که همان ۲۰ درصد است حرام است یا حلال؟
پاسخ: حرام بودن پول و هر چیز دیگر با در حدیث آمده: کل شی ء لک حلال حتی تعلم انّه حرام بعینه یعنی هر چیزی برای تو حلال است مگر اینکه حرام بودن آن را ببینی و علم و یقین به حرام پیدا کنی و اظهار اشخاص به حرام بودن چیزی حرام بودن را ثابت نمیکند مگر اینکه گوینده دو عادل باشند. لکن اگر حرام بودن چیزی یا مالی که میفرمایید واقعاً مطابق ضوابط شرعی احراز شود تصرفاتی که میفرمایید چه در امور خیریه و چه شخص خودتان شرعاً جایز نیست مگر اینکه بدانید صاحبان ثروت چه کسانی اند که یا ثروت مزبور را به صاحبان اصلیش برگردانید یا با اجازه آنها صرف در موارد مذکور بفرمایید و در صورتی که صاحبان ثروت قابل شناسایی نباشند با اجازه حاکم شرع و دستورات او عمل میشود.
سوال: بنده هنوز ازدواج نکردهام و در منزل پدرم زندگی میکنم. شک دارم که لقمهای که سر سفره پدرم میخورم حلال است یا خیر. در واقع به درآمد پدرم مشکوک هستم. وظیفه من چیست؟ اگر این شک به یقین تبدیل شد آن موقع چه؟
پاسخ: شما که در منزل پدر هستید چنانچه خوراکیهای ایشان یا چیزهای دیگر را مشکوک میدانید مصرف آن برای شما و سایر اعضای خانواده و مادر و سایر بستگان و میهمآنها اشکال ندارد ولی اگر یقین به حرام بودن آنها دارید از مرجع تقلیدتان یا وکیل یا دفتر مرجع اجازه بگیرید و آنها اجازه میدهند و شما مصرف کنید ولی خمس آنچه استفاده میکنید به گردنتان است تا بدهید و اگر توان پرداخت خمس ندارید مرجع تقلید یا وکیل یا اولیاء مسئول دفتر شما را از پرداخت خمس یا معاف خواهند کرد و میبخشند یا به تدریج پرداخت میکنید در هر صورت جای نگرانی نیست.
سؤال: با توجه به اینکه ایت الله بهجت و بعضی از مراجع فرمودهاند که اگر مقداری از مال را در راه حرام خرج کنید باید خمس آن را بدهید اکنون سوالم اینست که اگر با کامپیوتر یااینترنت که پول اینترنت را میپردازیم مقداری استفاده حرام کنیم آیا باز هم خمس آن را باید بدهیم (چون بعضی از مراجع فرمودهاند که بستگی به بیشترین مصرف آن داردکه به حرام بوده یا حلال) و سوالی دیگر در این زمینه اینست که اگر این وسائل، اینترنت و کامپیوتر) را در هنگام خرید مقداری نیت گناه هم در ما بوده باز هم باید خمسش را بپردازیم. و در صورتی که باید بپردازیم چگونه مقدار حرام را حساب کنیم. چون بعضیها گفتهاند که اینها از وسائل مشترکه است و بستگی به بیشترین مقدار استفاده دارد مرجع: آیت الله بهجت (ره)
پاسخ: چنین فتوایی که شما میفرمایید ما از هیچ مرجعی سراغ نداریم شما لطفا بفرمایید این مطالب را از کجا نقل میکنید که اگر با پول خود چیزی را بخریم و صرف گناه کنیم خمس دارد!!!
نظر مراجع این استکه هر پول حلال مخلوط به حرام خمس دارد بنابراین اگر شما پول حرامی را در اموال خود سراغ دارید باید آن مال را تخمیس نمایید. و مطلب صحیح این است که اگر چیزی ار بخریم و آن را در گناه صرف کنیم معصیت کردهایم که توبه از آن لازم است ولی اصل خرید و فروش اشکال شرعی ندارد اما اگر وسایل مختص گناه را بخریم آن معامله باطل است و اگر وسایل مشترک در گناه و غیر گناه را بخریم و از آن در گناه استفاده کنیم آن معامله نیز اشکال دارد و لازم است توبه کنیم و چنین خرید و فروشهایی را نداشته باشیم ولی در هر صورت به پولی که صرف آن معامله باطل شده است خمس تعلق نمیگیرد.
سؤال: با سلام من جوانی۲۴ ساله هستم ودر مورد حلال و حرام مال بسیار دقت میکنم. یکی از اقوام مادرخارج از کشور در یک رستوران به عنوان کارگر مدتی است مشغول به کار است آنجا را مسلمانان اداره میکنند اما با توجه به شرایط برای غیر مسلمانان مجبورند از نوشیدنیها و خوردنیهایی که از نظر اسلام عزیز حرام است برای مشتریان غیر مسلمان در برخی مواقع و نه همیشه با توجه به سفارش مشتری و اسرار او استفاده کنند البته ایشان در آنجا به گفته خودشان فقط مشغول پختن غذاهای حلال و درست کردن نان هستند و در درست کردن غذاهای حرام دخالتی ندارند مگر در مواقع ضرورت کمک مختصری ودر قبال ساعات کار خود مزد دریافت میکنند و ما از این بی اطلاع بودیم ودر گذشته در هلال احمر ان کشور مشغول بکار بود اما به دلایل شرایط بد اقتصادی مجبور به تقلیل نیروها شده اند و به گفته خودشان مجبور به کار در این رستوران شده اند البته دولت آن کشور نیز مبالغی پول ماهانه به آنهابه عنوان حقوق از در آمد ناخالص ملی (که از طریق راههای مختلف که الله اعلم بدست می آید) پرداخت میکند ایشان در برخی از مواقع هدایایی مانند لباس که گاهی اوقات با همان نماز میخوانیم و مبالغی پول برای ما می فرستد با توجه به اینکه به صورت غیر مستقیم به او گفتهایم که برای شما زحمت می شود اما چون عموی ماست بازم می فرسته؛
۱- آیا استفاده کردن از آنها در صورتی که ندانیم ازکدام در امدبوده (دولت یا رستوران) اشکال دارد؟
۲- آیا پرسیدن از ایشان جایز است؟
۳- آیاصرف احتمال دادن باعث جواز اشکال است؟
۴- درصورت استفاده کردن واحتمال دادن مخلوط بودن مال حکم آن چیست؟
۵- آیا میشود بدون تفحص بنارا بر مال حلال گذاشت؟ هرچند که ممکن است نباشد الله اعلم سؤال دوم در مورد خمس کسی که نه خانه دارد و نه ماشین به طور کلی زندگی ضعیفی دارد و در آمد آنچنانی ندارد و بسیار ناچیز است حتی در ازدواج کردن هم مانده است و با صرفه جویی بسیار مبلغ اندکی را برای روز مبادا برای رفع نیازیکه میداند بعد از مدتی بوجود می آید پس انداز می کند و از سال می گذرد آیا با توجه به این شرایط بد اقتصادی و کاری باید خمس آن را بپردازد؟ لطفاً اگر میشه به سؤال اول من تا هفته آینده پاسخ بدید خیلی ضروریه، انشاءالله که خداوند به شما پاداش خیر عنایت کند.باتشکر
پاسخ: پسرم! فعالیت اقتصادی عموی شما در خارج کشور و کارهای مختلفی که انجام میدهد محل ایراد نیست و درآمد آن نیز بی اشکال است و شما نگران نباشید بنابراین:
۱- استفاده کردن از هدایای ایشان که برایتان ارسال میکند مانعی ندارد.
۲- پرسیدن و تفحص لازم نیست.
۳- احتمالی که میدهید شرعا و اساسا جایگاهی ندارد بلکه از نظر شرعی عکس آن را باید معتقد باشیم. یعنی: شرعاً باید کار و عمل هر مسلمانی را حمل بر صحت نمود و هر چیزی را مباح دانست تا زمانی که حرام بودن یقینی احراز شود.
۴ و ۵ پاسخ این سؤالها از پاسخ سؤال ۳ معلوم شد.
اما پاسخ سؤالی که پیرامون خمس دارید این است که اگر کسی وضعیت زندگی ضعیفی دارد و با صرفه جویی میخواهد زندگی و آینده خود را برنامه ریزی کند میتواند با مراجعه به مرجع تقلید خود و یا دفتر ایشان و صحبت با وکلای مرجع تقلید، از پرداخت خمس معاف گردد. بنابراین شما به قم دفتر مقام معظم رهبری بخش وجوهات مراجعه بفرمایید حتما بدهی شمارا به شما خواهند بخشید.
