فرهنگ مصادیق:سعایت
محتویات
مقدمه
آنگاه که سخن چینی نزد کسی انجام شود که از او بیم زیان و آزردن میرود؛ سعایت نامیده میشود.
معنای لغوی
سعایة :اسم مصدرعربی.سخن چینی کردن. بدگویی کردن از کسی نزد دیگری.[۱] بدگویی. تهمت [۲]
تعریف
در کتابهای اخلاق پیرامون این رذیله زشت اخلاقی توضیحاتی آمده است از جمله کتاب جامع السعادات که مرحوم نراقی در آن مینویسد: "سعایت همان سخن چینی است با این شرط که کسی که نزد او سخن چینی میشود از او بیم ضرر و اذیت باشد، مانند سلاطین و امراء و حکام و روسا و امثال آنان و این بدترین نوع سخن چینی و گناه آن از همه بیشتر است و آن نیز از دشمنی و مال دوستی و طمع به آن ناشی میشود و از پستی و خبائث دو قوه غضب و شهوت است.
سعایت در روایات اسلامی
رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: "الساعی بالناس الی الناس لغیر رشده"؛ کسی که نزد مردم از مردم سعایت میکند، این به علت گمراهی او است.
ایشان همچنین فرمودهاند:
هر که از برادر خود نزد سلطان سعایت کند، خداوند متعال همه اعمال او را بر باد دهد و اگر به شخصی که از او سعایت کرده است ناراحتی یا گزندی رسد، خداوند متعال سعایت کننده را باهامان (وزیر فرعون) در یک درجه از آتش قرار دهد.[۳]
امام صادق علیه السلام فرمود: "الساعی قاتل ثلاثة قاتل نفسه و قاتل من یسعی به و قاتل من یسعی الیه"؛ سعایت کننده هم قاتل خویشتن است و هم قاتل کسی است که بر ضد او سعایت میکند و هم قاتل کسی است که در نزد وی از دیگران سعایت کرده است.[۴]
بسیار میشود که سعایت نسبت به کسی در نزد شاهان و امراء واقعاً سبب قتل او میگردد و در چنین صورتی سعایت کننده نیز قاتل خویشتن در پیشگاه خدا محسوب میشود و کسی که نزد او سعایت شده است به خاطر عدم تحقیق کافی، گویی بدست سعایت کننده به قتل رسیده است چون بی گناهی را کشته است.
تفاوت سعایت با سخن چینی
نمامی و سخن چینی آن است که فردی میان دو دوست یا دو خویشاوند یا دو همکار را جدایی بیندازد ولی سعایت این است که نزد شخص بزرگی بدگویی از کسی کند و کار او و جان او را به خطر بیندازد. لذا سعایت در بسیاری از روایات به عنوان سعایت نزد سلطان و مانند آن بکار رفته است. اما نزدیک بودن افق هر دو معنی، سبب شده که گاهی تحت یک عنوان ذکر شود.
فهرست منابع
اخلاق در قرآن، ناصر مکارم شیرازی، جلد ۳ (فروع مسائل اخلاقی).
سعایت، اصطلاحنامه جامع علوم اسلامی، بازیابی: ۵ اسفند ۹۲.
