فرهنگ مصادیق:رضاع

رضاع

مقدمه

شیر خوردنی را که با شرایط که در شرع مقرر گردیده که موجب محرمیت می‌گردد را رضاع می‌گویند.از آن در بابهای طهارت، صوم، تجارت، نکاح، عتق، شهادات، حدود و دیات سخن گفته اند.

معنای رضاع

رِضاع شیر خوردن از پستان را می‌گویند.

احکام رضاع

شیر دادن مادر

شیر دادن مادر به کودک مستحب است؛ چه آنکه مناسب‌ترین غذا برای کودک شیر مادر است.
امّا واجب نیست؛ از این رو، مادر می‌تواند در ازای شیر دادن، از پدر مطالبه اجرت کند. بر پدر نیز واجب است با داشتن تمکّن مالی اجرت آن را بپردازد، مگر آنکه کودک مالی داشته باشد، که در این صورت، بر پدر پرداخت اجرت از مال خود واجب نخواهد بود. برخی در این صورت نیز پرداخت اجرت را بر پدر واجب دانسته‌اند.

آغوض

در اینکه دادن آغوز (نخستین شیر) به نوزاد بر مادر واجب است یا نه، و بر فرض وجوب، دریافت اجرت در برابر آن جایز است یا نه، اختلاف است

وجوب شیر دادن مادر

البته بنابر گفته برخی، عدم وجوب شیر دادن بر مادر و جواز مطالبه اجرت در صورتی است که پدر، موجود و از نظر مالی متمکّن باشد یا آنکه کودک، مالی داشته باشد و شیر دهنده دیگری نیز باشد، وگرنه در صورتی که مرضعه دیگری نباشد یا باشد، لیکن امکان پرداخت اجرت به وی نباشد، کودک نیز مالی نداشته باشد، شیر دادن بر مادر بدون اجرت واجب خواهد بود. برخی گفته اند: وجوب شیر دادن مادر به کودک، موجب عدم استحقاق وی نسبت به اجرت نمی‌شود؛ چنان که در صورت عدم تمکّن مالی پدر و ناداری کودک، شیر دادن بر مادر واجب نیست؛ بلکه آنچه بر او واجب است انفاق بر کودک است، هرچند با اجیر کردن مرضعه دیگری

اولویت مادر در شیر دادن

مادر در شیر دادن به فرزند خود بر دیگران اولویت دارد؛ از این رو اگر مادر بخواهد کودک را مجانی یا با همان مزد ی که دیگران می‌گیرند، شیر دهد، پدر نمی‌تواند مانع شود و کودک را از او بگیرد. البته اگر دایه‌ای حاضر شود کودک را مجانی شیر دهد و مادر، تنها در مقابل دریافت اجرت حاضر به شیر دادن باشد، حقّ او ساقط می‌گردد و پدر می‌تواند کودک را به دایه بدهد

خوردن شیر از دو پستان

مستحب است شیر از هر دو پستان به کودک داده شود

مدت رضاع

مدت کامل رضاع دو سال قمری است و تا ۲۱ ماهگی نیز جایز است؛ لیکن کمتر از آن بدون ضرورت جایز نیست. هرچند از برخی قول به جواز آن نقل شده است. شیر دادن بیش از دو سال تا یکی دو ماه بنابر قول مشهور جایز است

شرایط محرمیت با شیر

شیر دادن به کودک دیگری با شرایطی موجب محرمیت می‌گردد. این شرایط عبارتند از:
۱. شیر، حاصل ازدواج صحیح باشد. شیر حاصل از راه نا مشروع موجب محرمیّت نمی‌گردد
۲. سن کودک زیر دو سال قمری باشد. شیر دادن پس از دوسالگی موجب محرمیّت نیست. در اینکه این شرط در فرزند مرضعه نیز معتبر است یا نه، اختلاف است. بنابر اعتبار، چنانچه فرزند مرضعه دو سالش تمام شده باشد، شیر دادن به کودکی دیگر موجب محرمیت نمی‌شود
۳. صاحب شیر یکی باشد. بنابر این، اگر کودک مقدار شیر لازم در حصول محرمیت را از پستان دو زن که شوهر شان متفاوت است بخورد، محرمیت حاصل نمی‌شود
۴. کودک به مقدار لازم شیر بخورد. بنابر این، صرف شیر خوردن کودک از پستان زن برای حصول محرمیت کافی نیست. در مقدار لازم برای محرمیت اختلاف است. بنابر مشهور، محرمیت با تحقق یکی از تقدیرهای سه گانه اثر، زمان و عدد حاصل می‌شود.
مراد از اثر آن است که کودک به اندازه‌ای شیر بخورد که بر اثر آن در بدنش گوشت بروید واستخوانهایش محکم گردد. در اینکه در حصول محرمیت، تحقق هردو (روییدن گوشت ومحکم شدن استخوانها) معتبر است یا تحقق یکی کفایت می‌کند، اختلاف است. در هر صورت تحقق اثر باید معلول شیردادن به تنهایی باشد، به گونه‌ای که به آن منتسب گردد.
مراد از زمان، شیر خوردن به مدت یک شبانه روز و مراد از عدد، پانزده بار شیر خوردن است. برخی، ده بار را نیز کافی دانستهاند.بنابر قول مشهور شرط حصول محرمیت به هریک از تقدیرهای سه گانه، آن است که کودک از پستانشیر بخورد نه آنکه شیر را به حلق او بریزند؛
چنان که شرط حصول محرمیت به عدد آن است که کودک در هر بار به طور کامل و نیز پی درپی شیر بخورد.ملاک درکامل بودن شیرخوردن، عرف است. برخی گفته‌اند: ملاک آن، سیرشدن کودک درهربار و رها کردن پستان از روی سیری است
مراد از پی در پی بودن رضاع آن است که کودک در اثنای عدد از زنی دیگر شیر نخورد. بنابر این اگر بعض عدد را از زنی و بعض آن را از زنی دیگر شیر بخورد، محرمیت حاصل نمی‌شود؛ هرچند صاحب هر دو شیر یک مرد باشد و زن اول پس از فاصله زن دوم، عدد را کامل کند
در تقدیر به اثر، نه کامل شیر خوردن در هر بار شرط است و نه پی در پی خوردن آن. برخی، در تقدیر به زمان، آن دو را شرط دانسته‌اند.شیر خوردن از پستان زن مرده موجب حصول محرمیت نیست

اثبات رضاع

رضاع به شهادت دو مرد عادل و نیز بنابر قول مشهور، چهار زن یا یک مرد و دو زن عادل ثابت می‌شود. شهادت یک زن و حتّی دو زن عادل بنابر قول مشهور کفایت نمی‌کند

محارم رضاعی

رضاع با شرایط یاد شده موجب انتشار محرمیّت از شیر دهنده و صاحب شیر به شیرخوار و نسل وی و بالعکس، از کودک به آن دو و حرمت ازدواج آنان با یکدیگر می‌گردد. در نتیجه، کودک و فرزندان او، فرزندان آن دو به شمار رفته، شیر دهنده، مادر و صاحب شیر، پدر شیرخوار و نیاکان آن دو، اجداد او و فرزندان هر یک از آن دو، برادران و خواهران کودک و برادر و خواهر ایشان، خاله و دایی، عمه و عموی شیرخوار محسوب می‌گردند. در حرمت فرزندان صاحب شیر بر شیرخوار، فرقی بین فرزندان نسبی و رضاعی او نیست؛ لیکن نسبت به مرضعه، تنها اولاد نسبی وی بر کودک حرام می‌شوند و اولاد رضاعی او از صاحب شیری دیگر، بر کودک حرام نمی‌شوند. از برخی، قول به حرمت نقل شده است. بنابر قول مشهور، پدر نسبی کودک نمی‌تواند با فرزندان نسبی و رضاعیِ پدر رضاعی طفل و نیز با اولاد نسبی شیر دهنده ازدواج کند. در اینکه ازدواج سایر اولاد پدر نسبی کودک که از زنی دیگر شیر خورده‌اند با اولاد صاحب شیر و نیز اولاد مرضعه، جایز و صحیح است یا نه، اختلاف است. اکثر فقها قائل به قول نخست اند.بنابر قول مشهور، انتشار حرمت به سبب رضاع تنها در عناوین نسبی زیر است: مادر، دختر، خواهر، عمّه، خاله، دختر برادر و دختر خواهر. در صورت عدم حصول یکی از عناوین هفت گانه با رضاع، و حصول عنوانی خاص که در نسب ملازم و متحد با یکی از عناوین هفت گانه یاد شده باشد نه در رضاع، حرمت تحقق نمی‌یابد، مانند عنوان مادر نوه انسان که در نسبی، ازدواج با او حرام است؛ زیرا وی یا دختر انسان است و یا همسر پسر (عروس) او، که هر دو عنوان بر انسان حرام اند؛ لیکن عنوان یاد شده در رضاعی موجب حرمت نمی‌شود. بنابراین ازدواج مرد با زنی که نوه او را شیرداده حرام نیست. .رضاع در ابتدا از موانع ازدواج، و پس از ازدواج موجب بطلان آن است؛ از این رو، کسی که با دختر شیر خواری ازدواج کرده، در صورتی که خواهر یا همسر دیگر یا جده یا مادر یا همسر پدر و یا همسر برادرش او را شیر دهد، عقد نکاح باطل می‌شود

دیگر احکام شیر دادن

بول شیر خوار

چیزی که به بول پسر بچه شیرخواری که هنوز غذا خور نگشته، نجس شده، بنابر مشهور با یک بار آب ریختن روی آن پاک می‌شود.

روزه زن شیرده

بر زن شیرده درصورتی که روزه گرفتن برای خود او یا فرزندش بر اثر کم شیری، زیان داشته باشد، روزه واجب نیست؛ لیکن در فرض دوم (ضرر داشتن برای کودک) باید برای هر روز یک مد طعام به عنوان فدیه بدهد. در فرض نخست (ضرر داشتن برای خودش) بنابر مشهور فدیه واجب نیست

جریان حدّ بر زن شیرده

اقامه حد بر زن شیرده و استیفای قصاص از او به تأخیر انداخته می‌شود، مگر آنکه برای شیر دادن کودک دایه ای پیدا شود.

دیه از بین بردن شیر زن

بنابر تصریح برخی، چنانچه بر اثر جنایت بر زنی، قوّه شیر دهی وی از بین برود و شیر او قطع شود، ارش ثابت می‌گردد.برخی نیز در صورت از بین رفتن همیشگی آن، دیه را ثابت دانسته‌اند.

پانویس

منبع: سایت ویکی فقه - تاریخ برداشت : 94/11/26

بازگشت به پرداخت حق همسر در شیر دادن کودک