فرهنگ مصادیق:ربا خواری

ربا خواری

ربا

ربا در اصطلاح به معنی گرفتن یک مال در عوض پرداخت مالی از همان جنس است به طوری که میزان یکی زیادتر از دیگری باشد. ربا در دین اسلام یکی از گناهان کبیره است و در احادیث فراوانی از پیامبر اسلام و ائمه اطهار علیه السلام تصریح به کبیره بودنش می‌فرمایند و نیز از جمله گناهانی است که در قرآن مجید بر آن وعده عذاب داده شده است بلکه تشدید عذاب آن را بیش از بسیاری از گناهان می‌فرماید.

احکام ربا

ربا در شرع بر دو قسم است:
ربای قرضی.
ربای در معامله.
ربای قرضی آن است که کسی مالش را به دیگری قرض دهد به شرطی که پس از مدتی زیادتر از آن چه داده پس بگیرد خواه زیادی از جنس باشد مثل این که ده تومان بدهد و شرط کند یازده تومان بگیرد یا این که زیادی در کار باشد مثل این که ده تومان قرض بدهد و شرط کند که علاوه بر پس دادن ده تومان لباسش را هم بدوزد و هم چنین است زیادی نسبت به بهره و منفعت مثل این که ده تومان قرض دهد به شرطی که یک سال مجانی در خانه اش بنشیند و یا این که زیادی از قبیل وصف باشد مثل این که ده مثقال طلای نساخته قرض بدهد بعد ده مثقال طلای ساخته پس بگیرد.
ربای در معامله آن است که معامله بریک جنس صورت بگیرد یعنی عوض و معوض از یک جنس باشند مثل این که برنج را به برنج بفروشد یا روغن را به روغن و آن جنس هم در داد و ستد کشیدنی یا پیمانه‌ای باشد با زیادی معامله شود مثل این که یک کیلو گندم را به دو کیلو معامله کند.
یا یک پیمانه شیر را به دو پیمانه بفروشد. اما ربا در اجناسی که بصورت عددی خرید و فروش می‌شوند مثل گردو و یا تخم مرغ حرام نیست.
فرقی در حرمت معامله ربوی نیست بین اینکه عوض و معوض هر دو از جمیع جهات برابر باشند یا یکی سالم و دیگری معیوب یا یکی بهتر از دیگری باشد مثل این که یک کیلو گندم اعلا بفروشد به دو کیلو گندم درجه پایین و نیز فرقی هم نیست بین این که زیادی از همان جنس باشد و یا از جنس دیگر یک کیلو گندم بفروشد به دو کیلو گندم یا یک کیلو گندم بفروشد به یک کیلو گندم با یک سیر برنج و همچنین فرقی نیست که زیادی عینی باشد مثل همین که گندم بفروشد به بیشتر یا حکمی باشد مثل این که یک کیلو گندم را بفروشد به یک کیلو گندمی که دو ماه دیگر می‌گیرد.

چند نکته دربارهٔ ربا

ـ برای دوری از ربا، لازم است که افرادی که اهل تجارت هستند طبق روایت وارده، از مسائل و احکام ربا مطلع باشند.
ـ کلمات و گفتار در ایجاد و عدم آن، نقش اساسی دارند؛ مثلا شخصی کالای را به صورت نسیه یا قسطی می‌خرد، فروشنده بعد از بیان قیمت نقدی، می‌گوید: این قیمتش صد هزار تومان است و برای سه ماه دیگر سودش می‌شود صد و بیست هزار تومان، این گونه گفتار شبهه ربا دارد اما اگر بگوید قیمت نقدی این قدر و قیمت نسیه سه ماهی صد و بیست هزار تومان است بدون بکار بردن کلمه سود که شبهه ربا ندارد و یا در خرید و فروش طلا، نباید کلمه تعویض را بکار برد و باید کلمات خرید و فروش مطرح شود. هم چنان که در برخورد و گفتگو بین افراد جملات در معنی شاید یکی باشند ولی از جهت ظاهری بعضی جمله‌ها قشنگ هستند و بعضی جمله‌ها زشت.
ـ گاهی امور بانکی قوانین آن از لحاظ شرعی صحیح است اما مجریان امور بانکی وارد نیستند یا حوصله بکارگیری آن را ندارند.
ـ جو و گندم یک جنس حساب می‌شوند پس اگر یک من گندم را به دو من جو بفروشد ربوی و حرام است.
ـ برای رهائی از ربا اگر کسی چیزی را به جنس کمتر ضمیمه کند و یا به هر دو طرف معامله ضمیمه کند حلال است و یا دو معامله جدا گانه انجام دهند یعنی یک من گندم خود را بفروشد دو تومان و و یک من و نیم بخرد به دو تومان. و یا یکی جنسش را بفروشد و دیگری ببخشد یا صلح کند.
ـ بین چهار طایفه ربا نیست؛ بین پدر و فرزند؛ هر یک می‌تواند از دیگری زیادتر بگیرد؛ بین زن و شوهر هم ربا نیست؛ بین عبد و مولی هم ربا نیست و مسلمان می‌تواند از کافر حربی ربا بگیرد ولی نمی‌تواند ربا بدهد و از کافر ذمی هم نمی‌شود ربا گرفت.
ـ ربا در صورتی حرام است که از ابتدا شرط زیادی و سود بشود ولی اگر از ابتدا شرط نبوده بلکه بعدا چیزی اضافه بصورت هدیه یا چیز دیگر بدهد حرام نیست بلکه کار خوبی هم هست که کسی که از دیگری قرض می‌گیرد موقع تحویل قرض خود هدیه‌ای هم به قرض دهنده بدهد تا سنت قرض دادن تشویق شود.
ـ همچنان که ربا گرفتن حرام است ربا دادن هم حرام است بلکه شاهد و کاتب و نویسنده بیع و قرض ربوی هم حرام است.
- مالی را که کسی با شرط ربا قرض می‌گیرد چون قرض فاسد است مالک آن نمی‌شود و اگر در آن تصرف کرد و منفعتی در آن پیدا شد مال قرض دهنده و مالک اصلی می‌باشد مثلا اگر گندم را بصورت ربائی قرض کند و آن را بکارد گندمی که برداشت می‌کند مال قرض دهنده گندم است اما در صورتی که قرض گیرنده یقین دارد که اگر بشرط سود هم نبود قرض دهنده راضی بود که در آن تصرف کند تصرفش اشکال نداد و مالک منفعت می‌شود.
- کسانی که ربا می‌خورد می‌گویند ربا هم یک نوع معامله است و فرقی بین آن‌ها نیست چون معامله حلال است ربا هم حلال است در حالی که بین معامله و ربا بسیار فرق است زیرا معامله عبارت است از عوض کردن مالی که از آن بی نیاز است به مالی که به آن نیازمند است و این امری است عادلانه و عاقلانه و لازمه حیات اجتماعی انسان است اما ربا عبارت است از دادن مالی که از آن بی نیاز است به دیگری که به آن نیازمند است به شرطی که در موقع پس دادن همراه با زیادتی بدهد.
- ربا خوار از آثار خیر و برکت معنوی که در کسب و کار و جنبش و سعی در تحصیل معاش است محروم است چنان چه رسول خدا صلی الله علیه و آله می‌فرمایند عبادت هفتاد قسم است و افضل اقسام آن طلب مال حلال است. و نیز فرمودند تاجر راست گفتار درست کردار با انبیا محشور است و صورتش مانند ماه شب چهارده می‌درخشد. مال ربوی هر چند فراوان باشد عاقبتش بی برکت است چنان چه تجربه ثابت کرده مال ربوی دوام ندارد و عذابش برایش می‌ماند.

احادیث در مورد ربا

عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَیْسٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ قَالَ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ علیه السلام آکِلُ الرِّبَا وَ مُؤْکِلُهُ وَ کَاتِبُهُ وَ شَاهِدُهُ فِیهِ سَوَاءٌ؛ علی علیه السلام می‌فرمایند: خورنده (گیرنده) ربا و کسی که ربا می‌دهد و کسی که شاهد و ناظر ربا است و کسی که نویسنده ربا است در این که کار حرام انجام می‌دهند، مساوی هستند.

ربا دین را از بین می‌برد

وَ عَنْهُ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ قُلْتُ لَهُ إِنِّی سَمِعْتُ اللَّهَ یَقُولُ یَمْحَقُ اللّهُ الرِّبا وَ یُرْبِی الصَّدَقاتِ وَ قَدْ أَرَی مَنْ یَأْکُلُ الرِّبَا یَرْبُو مَالُهُ فَقَالَ أَیُّ مَحْقٍ أَمْحَقُ مِنْ دِرْهَمٍ رِبًا یَمْحَقُ الدِّینَ وَ إِنْ تَابَ مِنْهُ ذَهَبَ مَالُهُ وَافْتَقَرَ؛ زراره می‌گوید به امام صادق علیه السلام عرض کردم این که خدا در قرآن می‌فرماید خداوند کم می‌گرداند و برکت را می‌برد از مال ربائی و صدقات را زیاد می‌کند در حالی که کسی رامی بینم که ربا می‌خورد و مالش هم زیاد می‌شود حضرت فرمودند: کدام کم شدن و بی برکتی بدتر از این که یک درهم ربا دین را از بین می‌برد و اگر توبه کند مالش می‌رود و فقیرمی شود.

ربا خوار آتش می‌خورد

وَ قَالَ صلی الله علیه و آله مَنْ أَکَلَ الرِّبَا مَلَأَ اللَّهُ بَطْنَهُ نَاراً بِقَدْرِ مَا أَکَلَ مِنْهُ فَإِنْ کَسَبَ مِنْهُ مَالًا لَمْ یَقْبَلِ اللَّهُ شَیْئاً مِنْ عَمَلِهِ وَ لَمْ یَزَلْ فِی لَعْنَةِ اللَّهِ وَ الْمَلَائِکَةِ مَا دَامَ عِنْدَهُ مِنْهُ قِیرَاطٌ؛ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله: کسی که ربا بخورد خداوند شکمش را به مقدار آن چه خورده از آتش پر می‌کند پس اگر از ربا مالی را به دست آورد عملش را نمی‌پذیرد و همیشه مورد لعن خدا و ملائکه است مادامی که قیراتی از مال ربوی نزدش باشد.

عذاب برزخی ربا خوار

وَ عَنْ أَبِی عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لَمَّا أُسْرِیَ بِی إِلَی السَّمَاءِ رَأَیْتُ أَقْوَاماً یُرِیدُ أَحَدُهُمْ أَنْ یَقُومَ وَ لَا یَقْدِرُ عَلَیْهِ مِنْ عِظَمِ بَطْنِهِ فَقُلْتُ مَنْ هَؤُلَاءِ یَا جَبْرَئِیلُ قَالَ هَؤُلَاءِ الَّذِینَ یَأْکُلُونَ الرِّبا لایَقُومُونَ إِلّا کَما یَقُومُ الَّذِی یَتَخَبَّطُهُ الشَّیْطانُ مِنَ الْمَسِّ وَ إِذَا هُمْ بِسَبِیلِ آلِ فِرْعَوْنَ یُعْرَضُونَ عَلَی النَّارِ غُدُوّاً وَعَشِیّاً یَقُولُونَ رَبَّنَا مَتَی تَقُومُ السَّاعَةُ؛ رسول خدا صلی الله علیه و آله: در شب معراج جماعتی را دیدم که هرگاه یکی از ایشان می‌خواست برخیزد از بزرگی شکمش نمی‌توانست. از جبرئیل پرسیدم این‌ها چه کسانی هستند؟ گفت: ربا خوارانند که روز قیامت بر نمی‌خیزند مگر مانند جن زده‌ها ناگاه ایشان را بر راه آل فرعون دیدم که بامداد و شامگاه بر ایشان آتش عرضه می‌شود می گو یند خدایا چه وقت قیامت برپا می‌شود.

فلسفه حرمت ربا

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ أَنَّ عَلِیَّ بْنَ مُوسَی الرِّضَا علیه السلام وَ عِلَّةُ تَحْرِیمِ الرِّبَا بِالنَّسِیئَةِ لِعِلَّةِ ذَهَابِ الْمَعْرُوفِ وَ تَلَفِ الْأَمْوَالِ وَ رَغْبَةِ النَّاسِ فِی الرِّبْحِ وَ تَرْکِهِمُ الْقَرْضَ وَ الْقَرْضُ صَنَائِعُ الْمَعْرُوفِ وَ لِمَا فِی ذَلِکَ مِنَ الْفَسَادِ وَ الظُّلْمِ وَ فَنَاءِ الْأَمْوَالِ؛ علت تحریم ربا این است که:
خوبی‌ها از میان جامعه می‌رود.
ثروت‌های مردم تلف می‌شود.
انسان‌ها به دنبال افزون طلبی در سود و منفعت می‌روند.
به سبب رایج شدن ربا کسی به دیگری وام نمی‌دهد و موجب فساد و ظلم و ستم در اجتماع می‌شود.
وَ کَتَبَ عَلِیُّ بْنُ مُوسَی الرِّضَا علیه السلام إِلَی مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ فِیمَا کَتَبَ مِنْ جَوَابِ مَسَائِلِه وَ عِلَّةُ تَحْرِیمِ الرِّبَا لِمَا نَهَی اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ عَنْهُ وَ لِمَا فِیهِ مِنْ فَسَادِ الْأَمْوَالِ لِأَنَّ الْإِنْسَانَ إِذَا اشْتَرَی الدِّرْهَمَ بِالدِّرْهَمَیْنِ کَانَ ثَمَنُ الدِّرْهَمِ دِرْهَماً وَ ثَمَنُ الْآخَرِ بَاطِلًا فَبَیْعُ الرِّبَا وَ شِرَاؤُهُ وَ کْسٌ عَلَی کُلِّ حَالٍ عَلَی الْمُشْتَرِی وَ عَلَی الْبَائِعِ فَحَرَّمَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ عَلَی الْعِبَادِ الرِّبَا لِعِلَّةِ فَسَادِ الْأَمْوَال؛ امام رضا علیه السلام: علت تحریم ربا؛ چون خداوند نهی فرموده از ربا و چون موجب فساد اموال می‌شود چون وقتی انسان یک درهم را به دو درهم بفروشد پول برابر یک درهم یک درهم است و یک درهم دیگر باطل است پس خرید و فروش ‍ ربوی بر زیان فروشنده و خریدار است پس از این جهت که موجب فساد اموال می‌شود خداوند حرام نموده.
وَ سَأَلَ هِشَامُ بْنُ الْحَکَمِ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ عِلَّةِ تَحْرِیمِ الرِّبَا فَقَالَ إِنَّهُ لَوْ کَانَ الرِّبَا حَلَالًا لَتَرَکَ النَّاسُ التِّجَارَاتِ وَ مَا یَحْتَاجُونَ إِلَیْهِ فَحَرَّمَ اللَّهُ الرِّبَا لِیَفِرَّ النَّاسُ مِنَ الْحَرَامِ إِلَی الْحَلَالِ وَ إِلَی التِّجَارَاتِ وَ إِلَی الْبَیْعِ وَ الشِّرَاءِ فَیَبْقَی ذَلِکَ بَیْنَهُمْ فِی الْقَرْض؛ هشام ابن حکم از امام صادق علیه السلام سؤال کرد در باره علت تحریم ربا حضرت در جواب فرمودند اگر ربا کار حلالی بود مردم از تجارت دست بر می‌داشتند و آن چه به آن (از صنایع وحرفه‌ها) محتاج بودند ترک می‌کردند لذا خداوند ربا را حرام نمود تا مردم از حرام به حلال و تجارت و خرید و فروش رو بیاورند و بین ایشان قرض باقی بماند.
ربا بر دو قسم است.
عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عُمَرَ الْیَمَانِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ الرِّبَا رِبَاءَانِ رِبًا یُؤْکَلُ وَ رِبًا لَا یُؤْکَلُ فَأَمَّا الَّذِی یُؤْکَلُ فَهَدِیَّتُکَ إِلَی الرَّجُلِ تَطْلُبُ مِنْهُ الثَّوَابَ أَفْضَلَ مِنْهَا فَذَلِکَ الرِّبَا الَّذِی یُؤْکَلُ وَ هُوَ قَوْلُهُ عَزَّوَجَلَّ وَ ما آتَیْتُمْ مِنْ رِباً لِیَرْبُوَا فِی أَمْوالِ النّاسِ فَلا یَرْبُوا عِنْدَاللّهِ وَ أَمَّا الَّذِی لَا یُؤْکَلُ فَهُوَ الرِّبَا الَّذِی نَهَی اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ عَنْهُ وَ أَوْعَدَ عَلَیْهِ النَّارَ؛ امام صادق علیه السلام: ربا دو قسم است ۱ ـ بصورت هدیه‌ای است که برای شخص برده می‌شود تا بیشتر او را مورد توجه قرار دهد این قسم ربا همان است که قرآن می‌فرماید هدیه‌ای به دیگران بپر دازید تا در عوض بیشتر از آن هدیه بهره مند شوید ثوابی برای شما از این هدیه که به دیگری داده تا در عوض بهره مند شوید، نمی‌باشد ۲ ـ ربائی که مانند قسم اول نیست که بصورت هدیه باشد بلکه پولی به کسی می‌دهند که در عوض چند برابر از او مطالبه نمایند و خداوند به آن وعده جهنم داده است.

پست‌ترین شغل‌ها

أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ عَنْ سَعْدِ بْنِ طَرِیفٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ أَخْبَثُ الْمَکَاسِبِ کَسْبُ الرِّبَا؛ امام باقر علیه السلام: پست‌ترین شغل‌ها بدست آوردن درآمد از راه ربا می‌باشد.

مرگ ناگهانی

أخبرنا محمد بن محمد، قال أخبرنی أبو الحسن أحمد بن محمد بن الحسن، عن أبیه، عن محمد بن الحسن الصفار، عن محمد بن عیسی، عن ابن أبی عمیر، عن مالک بن عطیة، عن أبی حمزة الثمالی، قال سمعت أبا جـعفر محمد بن علی بن الحسین علیهم السلام یقول وجدت فی کتاب علی بن أبی طالب علیه السلام إِذا ظَهَرَ الرِّب امِنْ بَعْدِی ظَهَرَ مَوْتُ الْفُجْأَةِ؛ امام باقر علیه السلام می‌فرمایند: در کتاب علی علیه السلام یافتم که نوشته شده بود هرگاه بعد از من ربا رایج شود مرگ ناگهانی هم رایج می‌شود.
وَ قَالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله إِذا ظَهَرَتْ فِی أُمَّتِی عَشْرَ خِصالٍ عَاقَبَهُمُ اللَّهُ بِعَشْرِ خِصالٍ إِذا کَثُرَ الرِّبا کَثُرَتِ الزِّلاْزلُ...؛ رسول خدا صلی الله علیه و آله: هرگاه در بین امت من ربا زیاد شود زلزله هم زیاد می‌شود.

آیات مربوط به ربا

آیه ۲۷۵ سوره بقره:
الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَا لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبَا وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا فَمَنْ جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَانْتَهَى فَلَهُ مَا سَلَفَ وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ وَمَنْ عَادَ فَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ، يَمْحَقُ اللَّهُ الرِّبَا وَيُرْبِي الصَّدَقَاتِ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ كُلَّ كَفَّارٍ أَثِيمٍ»؛ کسانی که ربا می‌خورند، (در قیامت) بر نمی‌خیزند مگر مانند کسی که بر اثر تماس شیطان، دیوانه شده (و نمی‌تواند تعادل خود را حفظ کند، گاهی زمین می‌خورد، گاهی به پا می‌خیزد) این به خاطر آن است که گفتند: داد و ستد هم مانند ربا است (و تفاوتی میان آن دو نیست). در حالی که خدا بیع را حلال کرده، و ربا را حرام! (زیرا فرق میان این دو، بسیار است) و اگر کسی اندرز الهی به او رسد، و (از ربا خواری) خودداری کند، سودهایی که در سابق قبل از نزول حکم تحریم به دست آورده، مال اوست، (و این حکم، گذشته را شامل نمی‌گردد،) و کار او به خدا واگذار می‌شود، (و گذشته او را خواهد بخشید). اما کسانی که باز گردند (و بار دیگر مرتکب این گناه شوند)، اهل آتش اند، و همیشه در آن می‌مانند. خداوند، ربا را نابود می‌کند، و صدقات را افزایش می‌دهد! و خداوند، هیچ انسان ناسپاس گنهکاری را دوست نمی‌دارد.

تفسیر نمونه

به دنبال بحث در باره انفاق در راه خدا و بذل مال برای حمایت از نیازمندان در این آیات از مساله رباخواری که درست بر ضد انفاق است، سخن می‌گوید و در حقیقت هدف آیات گذشته را تکمیل می‌کند، زیرا ربا خواری موجب افزایش ‍ فقر در جامعه و تراکم ثروت در دست عده‌ای محدود و محرومیت اکثر افراد اجتماع است، انفاق سبب پاکی دل و طهارت نفوس و آرامش جامعه و رباخـواری سبب پیدایش بخل و کینه و نفرت و ناپاکی می‌شود.
تفسیر المیزان:

بحث روایتی

در تفسیر قمی در ذیل آیه: الذین یاکلون الربوا... از امام صادق علیه السلام روایت آمده که فرمود: رسول خدا صلی الله علیه و آله فرموده است: وقتی مرا شبانه به آسمان بردند به مردمی برخوردم که وقتی می‌خواستند برخیزند از بزرگی شکم‌ها نمی‌توانستند، از جبرئیل پرسیدم این‌ها کیانند؟ گفت: این‌ها آن کسانی هستند که در دنیا ربا می‌خوردند و خداوند درباره‌شان فرمود: لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ و قوم نامبرده را دیدم که مانند آل فرعون هر صبح و شام بر آتش عرضه می‌شدند و ایشان از شدت دلهره می‌گفتند: پروردگارا قیامت کی بپا می‌شود؟!
مؤلف: این مشاهده که رسول خدا صلی الله علیه و آله در معراج داشته، مثالی برزخی بوده که گفتار آن جناب را تایید و تصدیق می‌کند که فرمود: کما تعیشون تموتون و کما تموتون تبعثون ـ هر جور زندگی کنید همان طور می می‌رید و هر جور بمیرید همان طور زنده می‌شوید و در الدر المنثور است که اصفهانی در کتاب ترغیب خود از انس روایت کرده که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: روز قیامت رباخوار دیوانه و شکم گنده محشور می‌شود، بطوری که پاهای خود را یکی یکی به زمین می‌کشد آنگاه این آیه را تلاوت فرمود: لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ.
مؤلف: در عذاب رباخواران و کیفر ربا روایاتی بسیار از طرق شیعه و سنی وارد شده و در بعضی از آنها آمده که گناه رباخواری برابر هفتاد بار زنای با مادر است.
و در تهذیب به سند خود از عمر بن یزید که فروشنده پارچه‌ای بود که در سابور (شاپور خوزستان) بافته می‌شد روایت کرده که گفت: به امام صادق علیه السلام عرضه داشتم: فدایت شوم مردم چنین می‌پندارند که دادن بهره پول برای کسی که مضطر است نیز حرام است، آیا این صحیح است؟ فرمود: بله، برای این که مگر غنی و یا فقیری سراغ داری که بدون احتیاج و اضطرار چیزی را بخرد؟ ای عمر! خدای تعالی بیع را حلال و ربا را حرام فرموده، پس تو تنها می‌توانی سود کسب را بگیری و نمی‌توانی ربا بگیری، پرسیدم ربا چیست؟ فرمود: چند درهم بدهی و دو برابر، آن را بگیری و یا گندمی بدهی و دو برابر از همان جنس بگیری.
و در کتاب فقیه به سند خود از عبید بن زراره از امام صادق علیه السلام روایت کرده که فرمود: ربا تنها در جنسی است که کیل و یا وزن می‌شود.
مؤلف: دانشمندان اسلامی در آنچه که ربا در آن حرام است اختلاف کرده‌اند مذهب اهل بیت علیهم السلام این است که ربا تنها در پول، طلا و نقره و هر جنسی است که کیل و یا وزن می‌شود و چون مساله فقهی است و مربوط به بحث ما که تفسیراست نمی‌باشد لذا از بحث بیشتر پیرامون آن صرفنظر نمودیم.
و در کافی از یکی از دو امام باقر و صادق علیهماالسلام و در تفسیر عیاشی از امام صادق علیه السلام روایت کرده‌اند که فرموده‌اند: منظور از موعظه در جمله فمن جائه موعظة من ربه، توبه است.
و در تهذیب از محمد بن مسلم روایت آورده که گفت: از اهل خراسان مردی داخل شد بر امام باقر علیه السلام (که از راه رباخواری مال فراوانی بدست آورده بود، بعد از فقهاء پرسیده بود که تکلیفم چیست؟ همه گفته بودند هیچ عبادتی از تو پذیرفته نیست تا آن که اموال را به صاحبش برگردانی) مرد خراسانی قصه خود را گفت و امام ابی جعفر علیه السلام فرمود: راه نجات تو، در کتاب خدای عزوجل آمده است.
آنجا که می‌فرماید: فَمَنْ جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَانْتَهَى فَلَهُ مَا سَلَفَ وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ و منظور از موعظه توبه است.
و در کافی و کتاب من لا یحضره الفقیه از امام صادق علیه السلام روایت آورده که فرمود: هر مقدار ربا که مردم از روی نادانی خورده باشند و بعد توبه کرده باشند خدا توبه شان را در صورتی که توبه صحیح و جدی باشد می‌پذیرد و نیز فرمود: اگر مردی از پدرش مالی را به ارث ببرد و بداند که در آن مال ربا هست ولیکن مال ربوی در معاملات با مال غیرربوی مخلوط شده باشد. این مال بر او حلال است و می‌تواند آن را بخورد و اگر عین مال ربوی را بشناسد در آن صورت عین مال ربوی را به صاحبش برمی گرداند و اصل مال را برمی دارد.
و در فقیه و عیون از حضرت رضا علیه السلام روایت کرده که فرمود: رباخواری برای کسی که از حرمتش در اسلام باخبر شده گناه کبیره است، آنگاه فرمود: و با علم به حرمت آن استخفاف و بی اعتنائی به حکم خدا و دخول در کفر است.
و در کافی آمده: از آن جناب پرسیدند: مردی ربا می‌خورد و معتقد است که ربا حلال است فرمود: اگر حکم خدا به او نرسیده باشد عیبی ندارد و اما اگر از حکم خدا آگاه است و عمدا ربا می‌خورد همان حکمی را دارد که خدای عزوجل بیان فرموده است.
و در تهذیب و فقیه از امام صادق علیه السلام روایت کرده شخصی دربارهٔ آیه شریفه: يَمْحَقُ اللَّهُ الرِّبَا وَيُرْبِي الصَّدَقَاتِ... از آن جناب سؤال کرد که چگونه خدا ربا را کاهش داده و نابود می‌کند با این که به قول بعضی‌ها ما می‌بینیم مال رباخواران روز به روز بیشتر می‌شود؟ فرمود: چه نقصانی شدیدتر از نقصان یک درهم ربا که دین آدمی را ناقص ‍می‌کند و از بین می‌برد و اگر هم بخواهد توبه کند همه مالش از بین می‌رود و فقیر می‌شود.
مؤلف: این روایت بطوری که ملاحظه می‌کنید منظور از محق نقصان را به محق تشریعی تفسیر کرده و می‌فرماید هر چند مال در نزد رباخوار زیاد می‌شود، اما شرعا مال او نیست و تصرفش در آن اموال حرام است در مقابل ربا صدقه قرار دارد که منظور از ارباء و زیاد شدن آن زیاد شدن تکوینی است و این با بیان قبلی ما (که گفتیم: محق در آیه عمومیت دارد) منافاتی ندارد.
و در مجمع البیان از علی علیه السلام روایت کرده که فرمود: رسول خدا در کار رباخواری پنج نفر را لعنت کرد یکی خورنده آن و دوم خوراننده اش سوم و چهارم دو شاهد و پنجم نویسنده اش را.
مؤلف: این معنا در الدر المنثور هم به چند طریق از آن جناب روایت شده است.
و در تفسیر عیاشی از امام باقر علیه السلام روایت آورده که فرمود: خدای تعالی می‌فرماید: منم آفریدگار هر چیز و غیر خودم را موکل بر هر چیز کرده‌ام مگر صدقه را که خودم آن را به دست خود می‌گیرم هر چند که مرد و زنی نیمه‌ای از یک خرما صدقه دهند، من آن را تربیت می‌کنم و نمو می‌دهم، همان طور که مردی از شما گوساله و یا کره اسب از شیر گرفته خود را تربیت می‌کند، تا آن جا که وقتی در قیامت از نمو دادنش دست برمی دارم، به قدر کوهی بزرگتر از احد شده باشد.
و نیز در آن کتاب از علی بن الحسین علیهماالسلام از رسول خدا صلی الله علیه و آله روایت کرده که فرمود: خدای تعالی صدقه شما را رشد می‌دهد، همان طور که شما فرزند خود را تربیت می‌کنید، به طوری که صدقه شما آن قدر بزرگ شود که کوهی چون احد گردد.
مؤلف: این معنا از طرق اهل سنت از عده‌ای از صحابه چون ابی هریره و عایشه و ابن عمر و ابی برزه اسلمی از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل شده است.
و در تفسیر قمی آمده که وقتی خدای تعالی این آیه الذین یاکلون الربوا... را نازل کرد خالد بن ولید که نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله نشسته بود برخاست، و عرضه داشت: یا رسول الله! پدرم در ثقیف طلب کاری هائی از مردم، بابت ربا داشت و به من وصیت کرد آن‌ها را بگیرم (آیا بگیرم یا نه)، در پاسخ وی این آیه نازل شد: وَذَرُوا مَا بَقِيَ مِنَ الرِّبَا... مؤلف: قریب به این معنا را صاحب مجمع البیان از حضرت باقر علیه السلام روایت کرده است.
و نیز در مجمع آمده که سدی و عکرمه گفته‌اند: آیه وَذَرُوا مَا بَقِيَ مِنَ الرِّبَا دربارهٔ بقیه ربائی نازل شد که عباس و خالد بن ولید که با هم شریک بودند از قبیله بنی عمرو بن عمیر که شاخه‌ای از ثقیف بودند طلب داشتند و در روزگاری که اسلام آمد این‌ها اموال بسیار زیادی از ربا جمع کرده بودند، خدای تعالی این آیه را نازل کرد و به دنبالش رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: هر ربائی که قبل از اسلام و در جاهلیت گرفته شده و بقیه‌ای از آن مانده دیگر پرداختش لازم نیست و اولین ربائی که من باطل می‌کنم و می‌بخشم ربای عباس بن عبدالمطلب است و هر خونی که در جاهلیت ریخته شده قصاص آن در اسلام برداشته شده و اولین خونی را که من می‌بخشم خون ربیعة بن حارث بن عبدالمطلب است، که در بنی لیس شیر خورده و پرورش یافته بود و هذیل او را بکشت.
مؤلف: نقل این روایت را صاحب الدر المنثور به ابن جریر و ابن منذر و ابن ابی حاتم نسبت داده که از سدی روایت کرده‌اند با این تفاوت که در روایت این سه نفر آمده که آیه شریفه دربارهٔ عباس بن عبد المطلب و مردی از بنی مغیره نازل شده است.
و در الدر المنثور است که ابو داود، و ترمذی که او حدیث را صحیح دانسته است و نسائی، و ابن ماجه، و ابن ابی حاتم، و بیهقی در سنن خود، همگی از عمرو و پسر احوص روایت کرده‌اند که وی در حجة الوداع در رکاب رسول خدا صلی الله علیه و آله بوده، و گفته است که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: آگاه باشید که هر ربائی از زمان جاهلیت بر ذمه کسی مانده، بخشوده شده است، و طلبکار حق مطالبه آن را ندارد، و تنها می‌تواند اصل طلب خود را مطالبه کند، نه ظلم کنید و نه ظلم شوید.
مؤلف: روایت در این معنا بسیار است، و آن چه از روایات شیعه و سنی بر می‌آید این است که اجمالا آیه، دربارهٔ اموال ربوی نازل شده، که بنی مغیرة (دودمانی از مردم مکه) از بنی ثقیف (مردم طائف) طلب داشتند، چون در زمان جاهلیت به آنان پول یا جنس به قرض می‌دادند، و ربا می‌گرفتند، آن گاه که اسلام آمد و باقیمانده طلب خود را از ایشان مطالبه نمودند، مردم ثقیف ندادند، چون اسلام خط بطلان بر معاملات ربوی کشیده بود، طرفین دعوا را نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله بردند در پاسخشان این آیه نازل شد.
و همین، خود مؤید آن بیان ما است که گفتیم: ربا قبل از نزول این آیات حرام شده بود، و همه مردم از آن خبر داشتند، (زیرا اگر حرام نشده بود و به مردم ابلاغ نشده بود مردم ثقیف از دادن بدهی خود امتناع نمی‌ورزیدند مترجم)، پس ‍ نباید به گفتار بعضی از روایات اعتنا کرد که گفته‌اند: حرام بودن ربا در اواخر عمر رسول خدا صلی الله علیه و آله نازل شد، و آن جناب هنوز حکم را ابلاغ نکرده از دنیا رحلت فرمود، مانند روایتی که در الدر المنثور آمده که ابن جـریر، و ابن مردویه، از عمر بن خطاب روایت کرده‌اند که روزی در خطبه خود گفت: یکی از آخرین آیاتی که نازل شده، آیه ربا بود، و رسول خـدا صلی الله علیه و آله از دنیا رفت در حالی که حکم آن را برای ما بیان نکرده بود، پس شما هم آن چه را که شک دارید رها کنید، و تنها به آن چه شما را به شک نمی‌اندازد اکتفا نمائید.
علاوه بر این که مذهب اهل البیت علیهم السلام این است که خدای تعالی پیامبر خود را قبض روح نکرد، مگر بعد از آن که خدا تمامی مایحتاج مردم در امور دین را تشریع کرده، و رسول خدا صلی الله علیه و آله هم برای مردم بیان نموده بود و نیز در الدر المنثور است که آخرین آیه‌ای که از قرآن نازل شد آیه: واتقوا یوما ترجعون فیه... است.
و در مجمع البیان است که از امام صادق علیه السلام روایت شده که فرمود: اگر در اسلام در تحریم ربا تشدید شده برای این است که مردم به سوی اعمال خیر از قبیل قرض دادن و کمک‌های بلا عوض روی آورند.
و باز در مجمع البیان از علی علیه السلام روایت کرده که فرمود: وقتی خدا بخواهد اهل قریه‌ای را هلاک کند، ربا در آن شایع می‌شود.
مؤلف: در بیان سابق ما مطالبی که این روایات را روشن می‌سازد، گذشت و نیز در مجمع البیان در ذیل آیه: وَإِنْ كَانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلَى مَيْسَرَةٍ... گفته: علمای اسلام در حد عسرت و نداری اختلاف کرده‌اند، از امام صادق علیه السلام روایت شده که فرمود: حد عسرت این است که انسان بیشتر از قوت متوسط خود و عیالش نداشته باشد تا قرض خود را بدهد.
و نیز در همان کتاب به نقل از ابن عباس و ضحاک و حسن آمده که مهلت دادن بدهکار دست تنگ در تمامی بدهکاری‌ها واجب است و همین معنا از امام باقر و امام صادق علیه السلام نیز روایت شده است.
و در همان کتاب آمده که امام باقر علیه السلام فرمود: معنای جمله الی میسرة این است که باید او را مهلت دهید تا خبر ناتوانی از پرداخت قرضش به امام مسلمین برسد و او قرض وی را از سهم غارمین (بدهکاران) که یکی از مصارف زکات است، بپردازد البته امام مسلمین قرضی را از این ناحیه می‌پردازد که در راه مشروع مصرف شده باشد.
و در کافی از امام صادق علیه السلام روایت شده که فرمود: روزی رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلّم بر بالای منبر رفت و پس از حمد خدا و ثنای بر او و درود بر همه انبیایش فرمود: هان ای مردم حاضر به غائبین برسانید، آگاه باشید که هر کس بدهکار تنگدستی را مهلت دهد، بر خدا است که در برابر هر روز مهلت که داده ثواب صدقه دادن تمامی طلبش را بدهد، (مثلا اگر هزار تومان طلب دارد و بدهکار را به مدت یک سال مهلت داد، خداوند سیصد و شصت هزار تومان صدقه برای او، حساب می‌کند مترجم) تا آن که طلب خود را وصول کند، آنگاه امام صادق علیه السلام فرمود: آیه: وَإِنْ كَانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلَى مَيْسَرَةٍ وَأَنْ تَصَدَّقُوا خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ به این معنا است که اگر می‌دانید که تنگ دست است به او از مالتان تصدیق کنید که این برایتان بهتر است.
مؤلف: این روایت می‌خواهد جمله: ان کنتم تعلمون را تفسیر کند در سابق معنائی دیگر برای آن کردیم و روایات در این معانی و مطالب مربوط به آن‌ها بسیار است، اگر کسی بخواهد همه را ببیند باید به کتاب قرض از کتب فقهی مراجعه نماید.
سوره بقره آیه 278:
«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَذَرُوا مَا بَقِيَ مِنَ الرِّبَا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ، فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَإِنْ تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُءُوسُ أَمْوَالِكُمْ لَا تَظْلِمُونَ وَلَا تُظْلَمُونَ»؛ ای کسانی که ایمان آورده‌اید! از (مخالفت فرمان) خدا به پرهیزید، و آن چه از (مطالبات) ربا باقی مانده، رها کنید، اگر ایمان دارید! اگر (چنین) نمی‌کنید، بدانید خدا و رسولش، با شما پیکار خواهند کرد! و اگر توبه کنید، سرمایه‌های شما، از آن شماست اصل سرمایه، بدون سود نه ستم می‌کنید، و نه بر شما ستم وارد می‌شود.

شان نزول

در تفسیر علی بن ابراهیم آمده است: پس از نزول آیات ربا شخصی به نام خالد بن ولید خدمت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله حاضر شده عرضه داشت: پدرم چون با طائفه ثقیف معاملات ربوی داشت و مطالباتش را وصول نکرده بود وصیت کرده است مبلغی از سودهای اموال او که هنوز پرداخت نشده است تحویل بگیرم آیا این عمل برای من جایز است؟ آیات فوق نازل شد و مردم را به شدت از این کار نهی کرد.
در روایت دیگری آمده است که پیامبر صلی الله علیه و آله بعد از نزول این آیه فرمود: الا ان کل ربا من ربا الجاهلیة موضوع و اول ربا اضعه ربا العباس بن عبد المطلب: آگاه باشید تمام مطالبات ربوی که در زمان جاهلیت مردم ازیکدیگر داشته‌اند همگی باید فراموش شود و نخستین مطالبات ربوی که من آن را به دست فراموشی می‌سپارم مطالبات عباس بن عبد المطلب است.
از این جمله به خوبی استفاده می‌شود که پیامبر صلی الله علیه و آله به هنگامی که قلم سرخ بر مطالبات ربوی زمان جاهلیت می‌کشید از بستگان خود شروع کرد و اگر در میان آن‌ها افراد ثروتمندی مانند عباس بودند که در زمان جاهلیت هم چون دیگر ثروتمندان آلوده بودند پیامبر نخست مطالبات آن‌ها را الغاء کرد.
و نیز در روایات آمده است که پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله بعد از نزول این آیات به فرماندار مکه دستور داد که اگر آل مغیره که از ربا خواران معروف بودند دست از کار خود بر ندارند با آن‌ها بجنگد.
سوره آل عمران:.
«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَأْكُلُوا الرِّبَا أَضْعَافًا مُضَاعَفَةً وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ»؛ ای کسانی که ایمان آورده‌اید ربا (و سود پول) را چند برابر نخورید از خدا بپرهیزید تا رستگار شوید.

تحریم رباخواری در چند مرحله

می‌دانیم روش قرآن در مبارزه با انحرافات ریشه دار اجتماعی این است که تدریجا زمینه سازی می‌کند، و افکار عموم را تدریجا به مفاسد آن‌ها آشنا می‌سازد، و آنگاه که آمادگی برای پذیرفتن تحریم نهائی حاصل شد قانون را به صورت صریح اعلام می‌کند (مخصوصا در مواردی که آلودگی به گناه زیاد و وسیع باشد).
و نیز می‌دانیم: عرب، در زمان جاهلیت آلودگی شدیدی به رباخواری داشت و مخصوصا محیط مکه محیط رباخواران بود و سرچشمه بسیاری از بدبختی‌های اجتماعی آن‌ها نیز همین کار زشت و ظالمانه بود، به همین دلیل قرآن برای ریشه کن ساختن رباخواری حکم تحریم را در چهار مرحله بیان کرده است:
۱ ـ در آیه ۳۹ سوره روم نخست دربارهٔ ربا به یک پند اخلاقی قناعت شده آن جا که می‌فرماید: وَمَا آتَيْتُمْ مِنْ رِبًا لِيَرْبُوَ فِي أَمْوَالِ النَّاسِ فَلَا يَرْبُو عِنْدَ اللَّهِ وَمَا آتَيْتُمْ مِنْ زَكَاةٍ تُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُضْعِفُونَ: و به این طریق اعلام می‌کند که تنها از دیدگاه افراد کوته بین است که ثروت ربا خواران از راه سود گرفتن افزایش می‌یابد، اما در پیشگاه خدا چیزی بر آن‌ها افزوده نمی‌شود بلکه زکات و انفاق در راه خدا است که ثروت‌ها را افزایش می‌دهد.
۲ ـ در سوره نساء آیه ۱۶۱ ضمن انتقاد از عادات و رسوم غلط یهود به عادت زشت ربا خواری آن‌ها اشاره کرده و می‌فرماید: وَأَخْذِهِمُ الرِّبَا وَقَدْ نُهُوا عَنْهُ: یکی دیگر از عادات بد آن‌ها این بود که ربا می‌خوردند با این که از آن نهی شده بودند.
۳ ـ در آیه مورد بحث چنان که ضمن تفسیر آن خواهیم گفت، حکم تحریم ربا صریحا ذکر شده، اما تنها به یک نوع از انواع ربا که نوع شدید و فاحش آن است اشاره شده است.
۴ ـ بالاخره در سوره بقره آیات ۲۷۵ تا ۲۷۹ هر گونه ربا خواری به شدت ممنوع اعلام شده و در حکم جنگ با خدا ذکر گردیده است.
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَأْكُلُوا الرِّبَا أَضْعَافًا مُضَاعَفَةً... گفتیم در این آیه اشاره به تحریم ربای فاحش شده و با تعبیر اضعافا مضاعفه بیان گردیده است.
منظور از ربای فاحش این است که سرمایه به شکل تصاعدی در مسیر ربا سیر کند یعنی سود در مرحله نخستین با اصل سرمایه ضمیمه شود و مجموعا مورد ربا قرار گیرند، و به همین ترتیب در هر مرحله، سود به اضافه سرمایه، سرمایه جدیدی را تشکیل دهد، و به این ترتیب در مدت کمی از راه تراکم سود مجموع بدهی بدهکار به چندین برابر اصل بدهی افزایش یابد و به کلی از زندگی ساقط گردد.
به طوری که از روایات و تواریخ استفاده می‌شود در زمان جاهلیت معمول بود که اگر بدهکار در راس مدت نمی‌توانست بدهی خود را بپردازد از طلبکار تقاضا می‌کرد که مجموع سود و اصل بدهی را به شکل سرمایه جدیدی به او قرض بدهد و سود آن را بگیرد!، در عصر ما نیز در میان ربا خواران این ربا خواری بسیار ظالمانه فراوان است.
«وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ» در پایان آیه می‌فرماید: اگر می‌خواهید رستگار شوید باید تقوا را پیشه کنید و از این گناه بپرهیزید.
سوره نساء:
«وَأَخْذِهِمُ الرِّبَا وَقَدْ نُهُوا عَنْهُ وَأَكْلِهِمْ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ مِنْهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا»(۱۶۱)؛ و (همچنین) به خاطـر ربا خواری در حالی که از آن نهی شده بودند و خوردن اموال مردم به باطل، و برای کافران آن‌ها عذاب دردناکی آماده کرده‌ایم.
به خاطر این که ربا خواری می‌کردند با این که از آن نهی شده بودند، و هم چنین اموال مردم را بنا حق می‌خوردند، همه این‌ها سبب شد که گرفتار آن محرومیت شوند وَأَخْذِهِمُ الرِّبَا وَقَدْ نُهُوا عَنْهُ وَأَكْلِهِمْ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ.
گذشته از این کیفر دنیوی، ما آن‌ها را به کیفرهای اخروی گرفتار خواهیم ساخت و برای کافران آن‌ها عذاب دردناکی آماده کرده‌ایم: وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ مِنْهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا.
از این آیه نیز استفاده می‌شود که تحریم ربا مخصوص به اسلام نبوده و در اقوام پیشین هم حرام بوده است، اگر چه در تورات تحریف یافته کنونی تحریم آن مخصوص به برادران دینی شمرده شده است.
آثار ربا.
برخی از آثار منفی برای ربا خواری برشمرده شده است عبارتند از:

ترک کار خیر و قرض دادن

با رواج ربا و نزول در بین مردم یک جامعه، مهمترین چیزی که از این جامعه خواهد رفت، دادن قرض و وام‌های قرض الحسنه است. از بین رفتن مهر و محبت و عاطفه و حس احسان و کمک به دیگران یکی از آثار سوء ربا و نزول است. با رواج این نوع کسب سود دیگر حتی برادر به برادر، دوست به دوست خود هم پولی را قرض نمی‌دهد و تنها ملاک برای کمک به دیگران و قرض، دریافت سود بیشتر خواهد شد که در این شرایط دیگر روابط انسانی و عاطفی به سمت کم رنگ شدن و نابودی خواهد رفت.

مشکلات فردی، عصبی

از جمله آثار فردی گرفتن ربا و نزول، ایجاد مشکلات روحی و روانی است، چرا که در غالب موارد دریافت نزول و ربا و پرداخت سود و اصل پول بیش از حد توان فرد است و فرد همیشه این نگرانی و استرس را در پرداخت آن دارد و همیشه دغدغه‌ای فکری او را آزار می‌دهد. افرادی که امروزه از بانک‌ها و یا شرکت‌های دولتی و خصوصی پول و یا کالایی را اقساط و یا به صورت وام دریافت کرده‌اند این مطلب را بخوبی درک می‌کنند.

راکد ماندن کار و فعالیت اقتصادی

با رواج ربا و نزول، شخص دارنده ثروت به دنبال کسب و کار و تولید و فعالیت اقتصادی نخواهد رفت، از آن جهت که به هر حال سرمایه گذاری در تولید و فعالیت اقتصادی ریسکی دارد ولو ریسک کم. اما دادن پول خود به صورت ربوی و نزولی هیچ ریسکی نداشته و سود مشخص را طلب می‌کند و تضمین مطمئنی را هم برای اصل و سود آن می‌گیرد. از طرفی هم، شخص دریافت کننده ربا با توجه به سودی بالایی که قرار است پرداخت کند، حتی اگر کار تولیدی و اقتصادی خوبی را هم با آن انجام دهد، چندان موفق نخواهد شد. چرا که سود حاصل از تولید به جای صرف در خود تولید به اموال فرد ربا دهنده افزوده خواهد گشت .

ایجاد فاصله طبقاتی

ایجاد فاصله و شکاف طبقاتی مشخص‌ترین و واضح‌ترین آثار ربا و نزول است. در این فضا شخص ربا دهنده سود خود را دریافت می‌کند و اصل سرمایه اش هم تضمین شده است و روز به روز بر سرمایه اش افزوده می‌شود و شخص ربا گیرنده هم هر چه سود کند باید به ربا دهنده دهد و علاوه بر آن اصل سرمایه اش هم ممکن است از بین برود، در این شرایط روز به روز این شکاف و فاصله طبقاتی بیشتر و بیشتر خواهد شد.

تورم

وقتی ربا و وام‌ها با سود ربوی درکار باشد، صنایع و تولیدی‌ها که مجبور به گرفتن چنین ربایی هستند، کم کم شاهد بالا رفتن هزینه خود خواهند شد، تولید کننده بخش اعظم سود خود را به ربا خوار و یا همان مرجع و سازمان وام دهنده خواهد داد، سود کم مانده برای تولید کننده، یا موجب افزایش هزینه کالا می‌شود و یا باعث نابودی تولید کننده، که هر دو حالت باعث تورم و بی ثباتی در تولید و اقتصاد می‌شود. و در پی آن اقتصاد جامعه به اقتصادی بیمار تبدیل خواهد شد .

فهرست منابع

گروهی از پژوهشگران، ربا خواری، سایت دانلود بوک، بخش با معصومین، بازیابی :۱ بهمن 1391.
ربا در اسلام، پورتال موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل البیت علیهم السلام

پانویس

منبع: سایت دانشنامه اسلامی - تاریخ برداشت : 95/05/04

بازگشت به گرفتن ربا