فرهنگ مصادیق:دفاع عقلانی از دین
از جزئیات دین نمیتوان با عقل حمایت کرد زیرا جزئیات در حیطهٔ برهان عقلی قرار نمیگیرد. به بیان دیگر جزئیات اعم از علمی، عینی، حقیقتی و اعتباری در دسترس برهان عقلی نیست و چیزی که در دسترسی عقل نباشد، تعلیل و توجیه عقلانی ندارد اما در کلیات و خطوط کلی طبیعت و شریعت، تعلیل عقلانی راه مییابد. عقل، چون خود را در بسیاری از امور راجل میداند به وحی نیازمند است. منطق عقل این است که من میفهمم که خیلی از چیزها را نمیفهمم و به وحی احتیاج دارم. بر اساس برهان نبوت عام، عقل میگوید، من دارای هدف ابدی ام و میدانم برای نیل به آن هدف عام راهی هست و این راه، طولانی است و سیر این راه بر ممکن نیست و راه نمای غیبی همان پیامبر صلیاللهعلیهوآلهوسلم است و باید به سخنان راهبر در کلیات و جزئیات گوش فرا داد و به آن عمل کرد. دفاع عقلی از خطوط کلی دین و شریعت امکان دارد چنانکه دفاع عقلانی از خطوط کلی طبیعت امکان پذیر است. خلاصه آنکه:
۱- کلیات دین، قابل دفاع مستقیم عقلی است.
۲- جزئیات دین _ چه مستقیم و بی واسطه) قابل استدلال عقلی نیست.
۳- سر عدم دفاع عقلی بی واسطه از جزئیات دین، همانا قصور عقل از ادراک امور جزئی است.
۴- اگر درک، شهودی بود امکان مشاهدهٔ حقانیت آن امور جزئی وجود دارد.
۵- پس از مشاهدهٔ حق بودن امور جزئی، میتوان آنها را توجیه کرد.
۶- عقل از اقامهٔ برهان بر جزئیات دین قاصر است.
۷- دلیل معتبر نقلی، داوری صحت و متمم جزئیات را به عهده دارد و هیچ منطقی توان معارضهٔ با او یا اعتراض بر او ندارد.
