فرهنگ مصادیق:تفسیر آیه ۱۵۹ سوره انعام
پرسش
با سلام و خسته نباشید. تفسیر آیه ۱۵۹ سوره انعام با فرض این که منظور از تفرقه، تفرقه در دین اسلام باشد، چیست؟!
پاسخ اجمالی
آیه ۱۵۹ سوره انعام چنین است: «إِنَّ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ وَكَانُوا شِيَعًا لَسْتَ مِنْهُمْ فِي شَيْءٍ إِنَّمَا أَمْرُهُمْ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ يُنَبِّئُهُمْ بِمَا كَانُوا يَفْعَلُونَ»[۱].
در تفسیر این آیه، جمعی از مفسران معتقدند که آیه دربارهٔ یهود و نصارا نازل شده است که به گروههای مختلف و پراکنده تقسیم شدند، و در برابر یکدیگر صف بندی کردند. اما عقیده برخی دیگر این است که آیه به تفرقه اندازان این امت اشاره دارد که بر اثر تعصبها و روحیه برتری طلبی و... سرچشمه تفرقه و نفاق، در میان مردم مسلمان می شوند.
به نظر میرسد محتوای آیه یک حکم عمومی و همگانی دربارهٔ تمام افراد تفرقه انداز است که با ایجاد انواع بدعتها، میان بندگان خدا، بذر نفاق و اختلاف می پاشند، اعم از آنها که در امتهای پیشین بودند، یا آنها که در این امت اند[۲].
به عبارت دیگر، معنای آیه این است؛ کسانی که در اثر اختلاف کلمه، دین خود را متفرق ساختند، و اختلافشان هم از روی علم بود وَمَا اخْتَلَفَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ إِلَّا مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْيًا بَيْنَهُمْ[۳]. در راه تو(پیامبر اسلام) که اساسش وحدت کلمه است قرار ندارند، و سرانجام کار ایشان با پروردگارشان است، و از ایشان چیزی به تو نمی چسبد، خدای تعالی روز قیامت ایشان را آگاه می کند به آنچه که می کردند و حقیقت رفتارشان را که خود گروگان آنند بر ایشان روشن می سازد. بنابر این، آیه مطلق است و بیزاری رسول خدا(ص) را، هم از یهود و نصارا می رساند و هم از اهل بدعت و مذهب تراشان امت اسلام[۴].
البته، اگر چه در روایات اشاره به گمراهان و تفرقه اندازان این امت شده است، اما در حقیقت اینها از قبیل بیان مصداق بوده، مانند آنچه علی بن ابراهیم قمی در تفسیر این آیه بیان کرده است: «قال فارقوا أمیر المؤمنین (ع) و صاروا أحزابا»؛[۵]. یعنی کسانی که از امام علی(ع) جدا شدند و به حزبها و گروههای مختلف تقسیم گردیدند.
این آیه بار دیگر، این حقیقت را که اسلام آیین وحدت و یگانگی است و از هر گونه نفاق و تفرقه و پراکندگی بیزار است، با تأکید تمام بازگو میکند و به پیامبر اسلام (ص) میگوید برنامه و کار تو هیچ گونه شباهتی با افراد تفرقه انداز ندارد، خداوند منتقم قهار از آنان انتقام خواهد گرفت، و عاقبت شوم اعمالشان را به آنها نشان خواهد داد.
پانویس
- ↑ انعام، 159. «تو را با آنها که دین خویش فرقه فرقه کردند و دسته دسته شدند، کاری نیست. کار آنها با خدا است، و خدا آنان را به کارهایی که می کردند آگاه می سازد
- ↑ ر. ک: مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج 6، ص 49، دار الکتب الاسلامیه، تهران، 1374ش
- ↑ آل عمران، 19. «و اهل کتاب راه خلاف نرفتند، مگر از آن پس که به حقّانیّت آن دین آگاه شدند، و نیز از روی حسد
- ↑ طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج 7، ص 389- 390، دفتر انتشارات اسلامی، قم، 1417 ق
- ↑ قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، تحقیق، موسوی جزایری، سید طیب، ج 1، ص 222، دار الکتاب، قم، چاپ چهارم، 1367 ش
