فرهنگ مصادیق:تأخیر غسل
محتویات
سؤال
اگر کسی در شب ماه رمضان، جنب شود و تا نزدیک اذان صبح، غسل را به تأخیر اندازد و سپس تیمم کند، آیا روزه او صحیح است؟
همه مراجع (به جز صافی و وحید): در این فرض _ هر چند تأخیر غسل، گناه است _؛ ولی چنانچه قبل از اذان صبح تیمم کند، روزه او صحیح است.
آیات عظام صافی و وحید: در این فرض _ هر چند تأخیر غسل، گناه است _؛ بنابر احتیاط واجب تیمم کند و روزه بگیرد و قضای آن را نیز به جا آورد.
فراموشی غسل جنابت اگر در ماه رمضان، غسل جنابت را فراموش کنیم و پس از چند روز یادمان بیاید، چه تکلیفی داریم؟
همه مراجع: باید نمازها و روزه آن چند روز را قضا کنید؛ ولی کفاره ندارد.
تعریف استمناء
همه مراجع: استمناء آن است که انسان با خود یا دیگری کاری کند که از او منی بیرون آید. انجام دادن آن حرام است و در صورت خروج منی، غسل جنابت واجب میشود.
اهمیت غسل دربارهٔ غسل و اهمیت آن توضیح دهید؟
(إِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا)[۱]
هنگامی که جنب شدید، خود را بشویید (غسل دهید).
غسل در لغت به معنای شستن چیزی برای از بین بردن چرک آن است و در اصطلاح فقه عبارت است از: شستن تمام بدن، به قصد قربت و اطاعت از فرمان الهی.
غسل دو نوع است: غسل واجب و غسل مستحبی. غسلهای واجب عبارتند از: غسل جنابت، حیض، نفاس، استحاضه، مسّ میت، غسل میت و غسلی که به واسطه نذر و قسم و مانند آن واجب میشود. تعداد غسلهای مستحبی هم فراوان است که در کتابهای مفصل از آنها نام برده شده است.
در میان غسلهای واجب، مهمترین آنها غسل جنابت است. اصل غسل جنابت به تنهایی واجب نیست؛ بلکه برای انجام برخی کارها (مانند نماز، روزه، مسّ قرآن و ...) به دستور شرع واجب شده است و انجام دادن این گونه اعمال بدون غسل، گناه است؛ بلکه در برخی موارد عمل باطل خواهد بود.
غسل جنابت دارای دو فایده و فلسفه مهم است :
۱. طبق تحقیقات دانشمندان، در بدن انسان دو سلسله اعصاب نباتی وجود دارد که تمام فعالیتهای بدن را کنترل میکند: اعصاب سمپاتیک و اعصاب پاراسمپاتیک. این دو رشته اعصاب در سراسر بدن انسان گسترده است. وظیفه اعصاب سمپاتیک، تند کردن و وظیفه اعصاب پاراسمپاتیک، کند کردن فعالیت دستگاههای مختلف بدن است. گاهی جریانهایی در بدن رخ میدهد که این تعادل را بر هم میزند؛ از جمله آنها حالت ارگاسم (اوج لذت جنسی) است که معمولاً مقارن خروج منی صورت میگیرد. از اموری که میتواند اعصاب سمپاتیک را به کار وا دارد و تعادل از دست رفته را تأمین کند، تماس آب با بدن است و از آنجا که تأثیر ارگاسم روی تمام اعضای بدن به طور محسوس دیده میشود، دستور داده شده که بعد از آمیزش جنسی یا خروج منی، تمام بدن با آب شسته شود.
۲. غسل جنابت یک دستور اسلامی برای پاک نگه داشتن بدن و رعایت بهداشت، در طول زندگی است. همواره عدهای از نظافت خود غافل میشوند؛ ولی این حکم اسلامی آنان را وادار میکند که در فاصلههای مختلف خود را شستشو دهند و بدن را پاک نگه دارند. البته موارد یاد شده، تنها به عنوان حکمت و فلسفه غسل به شمار میآید و به هیچ وجه ملاک اصلی وجوب غسل نیست؛ چه اینکه غسل یک واجب تعبدی است و نیاز به قصد قربت دارد. از این رو کسی که تازه بدن خود را شسته؛ ولی از او منی خارج شده است، باز باید غسل را انجام دهد.
غسل را به دو صورت میتوان انجام داد: ترتیبی و ارتماسی. در غسل ترتیبی ابتداء سر و گردن، سپس نیمه راست و بعد از آن نیمه چپ بدن شسته میشود. در غسل ارتماسی بدن یکباره در آب قرار میگیرد (مانند غسل در استخر). در هر دو روش، دست کشیدن لازم نیست؛ بلکه همین اندازه که به نیت غسل، آب به تمام نقاط بدن برسد، کافی است. تمام شرطهایی که برای صحیح بودن وضو لازم است، در صحیح بودن غسل نیز شرط است؛ ولی در چند چیز با وضو تفاوت دارد :
۱. در غسل موالات شرط نیست.
۲. در غسل شستن از بالا به پایین لازم نیست.
۳. در غسل باید آب به پوست بدن برسد؛ ولی در وضو اگر پوست صورت از لای موها پیدا نباشد، لازم نیست.
کیفیت انجام دادن غسل برای انواع واجب و مستحب آن، به یک شکل است و هیچ تفاوتی با هم ندارد.
ندانستن جنابت
چندین سال با حال جنابت روزه گرفتم و نماز خواندم؛ در حالی که نمیدانستم جنب باید غسل کند، تکلیف چیست؟
امام، بهجت، تبریزی، خامنهای و وحید: نماز و روزههایی را که در حال جنابت انجام دادهاید، باید قضا کنید.
سیستانی، صافی و فاضل: اگر در یاد گرفتن مسائل کوتاهی نکردهاید، روزهها صحیح است و قضا ندارد؛ ولی نمازهایی را که در حال جنابت خواندهاید، در هر حال باید قضا کنید.
مکارم: روزههایی را که در حال جنابت انجام دادهاید، بنابر احتیاط واجب قضا کنید و نمازهایی را که در این حالت خواندهاید قضا نمایید.
نوری: روزهها صحیح است و قضا ندارد؛ ولی نمازهایی را که در حال جنابت خواندهاید، باید قضا کنید.
تبصره ۱: طهارت نسبت به نماز شرط واقعی است؛ از این رو اگر از روی ناآگاهی نیز بدون طهارت نماز بخواند، نمازش باطل است.
تبصره ۲: در هر حال روزههایی که با این حالت گرفته شده است کفاره ندارد.
پانویس
- ↑ مائده آیه 6.
