فرهنگ مصادیق:بیت المال

بیت المال

صرفه جویی در هزینهٔ ایاب وذهاب و تملک آن

سؤال: من یک جای خصوصی مشغول به کار هستم که بعضی روزها برای کار دفتری به بیرون می‌روم. برای ایاب و ذهاب مقداری پول به من می‌دهند و من با خط اتوبوس رفت و آمد می‌کنم و مقداری از پول اضافه می‌آید و من برای خودم بر می‌دارم. این مساله چه حکمی دارد؟
جواب: در صورتی که شما به موقع با آن وسیله به مقصد می‌رسید و کار به طور صحیح انجام می‌گیرد مانعی ندارد.

استفاده از اموال حکومت‌های اسلامی

سؤال: استفاده شخصی از اموال حکومتهای اسلامی (غیر ایران)، مثل ماشین سواری و مانند آن چه حکمی دارد؟ آیا استفاده از اسلحه و مانند آن، برای دفاع از مذهب شیعه اثنا عشری جایز است، یا اجازه حاکم شرع ضروری است؟
جواب: با اجازه حاکم شرع و برای تقویت مذهب اشکالی ندارد.

مجهول المالک نبودن اموال دولتی

سؤال: آیا اموال دولت از نظر شما در حکم مجهول المالک است؟
جواب: حکم مجهول المالک را ندارد، بلکه مال عنوان دولت است نه ملک اشخاص.

پرداخت دیون مدیونین توسط حکومت اسلامی

سؤال: با توجّه به روایات معتبر که می‌فرماید: «بر امام است که دین بدهکارانی که قادر به ادای آن نیستند، را بپردازد.» لطفاً بفرمایید:
الف) آیا حکومت اسلامی وظیفه دارد دیون بدهکاران معسر را بپردازد؟
ب) در فرض تکلیف حکومت اسلامی، منبع پرداخت این دیون صرفاً صدقات و زکات است، یا در فرض کمبود صدقات، باید از بیت المال پرداخت شود؟
ج) آیا باید احراز شود که دین به واسطه انفاق بر عائله و در راه طاعت خدا بوده، نه بر اثر اسراف و صرف در معصیت؟ یا همین که معلوم نشود در چه راهی صرف نموده، و بتوان حمل بر صحّت کرد کفایت می‌کند؟
جواب: الف تا ج: در صورتی که حکومت اسلامی توانایی داشته باشد باید از محلّ زکات (اگر در اختیار دارد) دیون مدیونین را بپردازد، و کافی است که آنها ظاهر الصّلاح باشند.

علت تفاوت حقوق‌های دولتی در حکومت اسلامی

سؤال: هنگامی که به حضرت علی(علیه السلام) اعتراض کردند: «چرا در حقوق و تقسیم بیت المال فرقی نمی‌گذارید....» ایشان فرمودند: «در کتاب خدا که فرقی ندیدم، و عمل پیامبر(صلی الله علیه وآله) را هم که خودتان دیدید!» پس تفاوت حقوق‌ها بر چه اساسی است؟
جواب: ظاهراً آنچه در آن حدیث و احادیث مشابه آن آمده، ناظر به مال الخراج است; زیرا اراضی خراجیّه متعلّق به همه مسلمین می‌باشد، و باید به طور مساوی تقسیم شود. به علاوه بعید نیست این سخن اشاره به امتیازاتی باشد که در زمان عثمان میان شرفای قبایل و زورمندان قائل می‌شدند. ولی اگر تفاوت به خاطر کثرت عائله، یا خدمت بیشتر، و فعّالیّت افزونتر در امور اسلامی باشد، اشکالی ندارد.

استفاده از بیت المال در تبلیغات انتخابات

سؤال: حکم جنابعالی در مورد کسانی که در انتخابات در راستای شناساندن خود به مردم از امکانات بیت المال استفاده کرده‌اند، چیست؟
جواب: بیت المال مصارف خاصّی دارد، که باید در آن مصرف گردد.

استفاده شخصی از وسایل کم ارزش ادارات

سؤال: حکم استفاده شخصی از وسایل کم ارزش ادارات دولتی مانند خودکار، کاغذ، سنجاق، چسب و ... چیست؟
جواب: چنانچه استفاده از این امور جزئی در عرف ادارات معمول باشد اشکالی ندارد.

استفاده شخصی مسئولین از اتومبیل‌های سپاه

سؤال: اینجانب مشغول خدمت مقدس سربازی در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی می‌باشم. در این ارتباط یک اتومبیل پیکان در اختیار من قرار داده شده تا به امور رانندگی یکی از مسئولین سپاه بپردازم. ایشان در خارج از وقت اداری از من و اتومبیلی که ذکر شد، در امور شخصی خود استفاده می‌کند. هنگامی که از علت این کار سوال نمودم، پاسخ دادند: بعضی از مسئولین سپاه به دلیل موقعیت کاری که دارند، مجاز به این کار می‌باشند. تکلیف بنده در این رابطه چیست؟
جواب: در صورتی که ایشان اظهار می‌دارد که مجاز به این کار می‌باشد، برای شما اشکالی ندارد.

تصرف در اموال بیت المال توسط مسئولین ادارات

سؤال: مشاهده می‌شود که برخی مدیران، مسؤولان ادارات و نهادهایدولتی، بنا به مصالحی از امکانات دولتی استفاده شخصی می‌کنند، یا برخی از امکانات را مثلا به عنوان تشویق در اختیار عدّه‌ای از کارمندان خاص قرار می‌دهند. این عمل شرعاً چه حکمی دارد؟
جواب: هرگونه تصرّفی در اموال بیت المال خارج از حدود مقرّرات حرام است.

استفاده شخصی از بیت المال برای کسی که از بیت المال طلب دارد

سؤال: اگر کسی مالی از بیت المال طلب داشته باشد و آن را ندهند، آیا می‌تواند معادل طلبش از امکانات بیت المال، استفاده کند؟
جواب: باید از حاکم شرع اجازه بگیرد.

استفاده شخصی از بیت المال برای کسی که از بیت المال طلب دارد

سؤال: اگر کسی مالی از بیت المال طلب داشته باشد و آن را ندهند، آیا می‌تواند معادل طلبش از امکانات بیت المال، استفاده کند؟
جواب: باید از حاکم شرع اجازه بگیرد.

مصرف بیت المال در اموری که در درجه اول ضرورت قرار ندارند

سؤال: صر ف بیت المال (بودجه‌های دولتی ) در اموری که در درجه اول ضرورت و اهمیت قرار ندارند چه حکمی دارد ؟
جواب: در صورتی که در حد ذات خود کار مورد نیازی باشد عیبی ندارد ولو در درجه اول نباشد.

استفاده از بیت المال

سؤال: استفاده از بیت المال در صورتی که به آن آسیبی وارد نشود درست است یا خیر ؟
جواب: اگر منظور این است که از وسائل اداری استفاده شود این کار را در صورتی جائز است که مطابق مقررات باشد.

استفاده از خودروی دولتی

سؤال: بسمه تعالی در یک اداره دولتی اگر رئیس اداره از خودروی آنجا استفاده کند، محدوده استفاده آن چقدر است؟ آیا می‌تواند از آن برای استفاده شخصی استفاده کند مثلاً برای خرید وسایل خانه و ...
جواب: در صورتی جائز است که ضوابط و مقرّرات اداره اجازه بدهد.

استفاده بدون بلیط از اتوبوس شرکت واحد

سؤال: من شنیده‌ام که چون اتوبوس‌های شرکت واحد از بیت المال خریداری شده بنابراین اگر ما برای سوار شدن بلیط ندهیم هیچ اشکالی ندارد، آیا این مطلب صحیح است؟
جواب: این مطلب صحیح نیست و بیت المال حساب و کتاب دارد.

هدفمند کردن یارانه‌ها

سؤال: ما از دوران دبستان شنیده‌ایم که زمان حکومت حضرت علی (علیه السلام) بیت المال به یک میزان بین مردم تقسیم می‌شده است حتی ایشان حاضر نشدند به برادرشان عقیل که وضع مالی خوبی نداشت مال بیشتری بدهد و همه در یک سطح بهره مند می‌شدند. آیا این طرحی که دولت قصد دارد اجرا کند که به افراد مختلف پول مختلفی بدهد (با اینکه به صورت تئوری کار درستی است اما محال است که حقی ضایع نشود) آیا این کار از نظر شرعی اشکالی ندارد؟
جواب: تساوی در تقسیم بیت المال تنها مربوط به اراضی خراجیه بوده والا در مسأله زکات و خمس میزان استحقاق افراد مورد نظر بوده است.

پرداخت یارانه توسط دولت

سؤال: سلام علیکم
سؤالی در مورد کار دولت مبنی بر پرداخت متفاوت یارانه بر اساس میزان درآمد افراد با توجه به ماجرای امام علی(ع) و برادرشان که سهم بیشتری از بیت المال می‌خواست ........ پرسیدم که جواب حضرت عالی این بود (ظاهرا منظورشان این است که آنها که درآمد کمتری دارند یارانه بیشتری بگیرند.)
آیا امام علی(ع) از فقر برادر خویش و ثروت خاندان ابوسفیان آگاه نبود که جواب برادر خویش را چنین دادند ؟ آیا این تقسیم نابرابرانه بیت المال (به گفته عملی امام علی(ع) )پاداشی جز آتش دوزخ دارد؟
حال از حضرت عالی تقاضا دارم جوابی واضح به این سؤال من بدهید ؟
اگر عمل امام علی(ع) در تقسیم بیت المال درست بوده(که شکی بر آن نیست) آیا نباید دولت را در این تصمیم راهنمایی کنید؟
جواب: بعضی از اموال بیت المال مانند خراج زمینهای خراجیه که در آن زمان بسیار بوده لازم است به طور مساوی تقسیم شود زیرا هم مسلمین به طور مساوی مالک آن هستند ولی بقیه اموال بیت المال چنین نیست.

بیت المال مرجعی برای کمک به فقرا

سؤال: نظر به این که متدیّنین اهل پرداخت خمس و زکات هستند، و بر انجام این وظیفه افتخار دارند. اگر بر حسب اتّفاق کسی از آنها فقیر و نیازمند شد، آیا برای آنها در شرع مقدّس نهادی منظور شده که به آن مراجعه کند؟ تا هم محلّ رفع نیاز محتاجین باشد، و هم متدیّنین بدانند اگر امروز از روی اخلاص و قصد قربت خمس پرداخت می‌کنند، روزی هم به آنها کمک می‌شود؟
جواب: البتّه بیت المال مرجعی برای این کار است.

استفاده دانشجویان و اساتید پزشکی از بیت المال

سؤال: مشاهده می‌شود که برخی از دانشجویان و اساتید پزشکی از امکانات دولتی و بیت المال، مثلا فرمهای بیمارستانی و کاغذهای مکاتبه‌ای استفاده شخصی می‌کنند در حالی که هزینه این وسایل یا از بیت المال تأمین می‌شود یا به هزینه بیماران اضافه شده و از آنها اخذ می‌گردد، آیا این کار جایز است؟
جواب: جایز نیست، مگر به اجازه مسؤولان بیمارستان با در نظر گرفتن مصالح مجموعه.

استفاده از اموال دولتی با پرداخت هزینه‌های آن

سؤال: استفاده از تلفن ادارات و نهادها با پرداخت هزینه آن و یا استفاده از وسایل نقلیّه در ساعات غیر اداری جهت انجام کارهای شخصی از قبیل عیادت مریض و تشییع جنازه و یا سخنرانی در مجالس وعظ و سوگواری، توسّط آقایان روحانیون محترم سیاسی عقیدتی (با این که روغن و بنزین و استهلاک اتومبیل را خودشان از جیب خود تأمین می‌نمایند) چگونه است؟
جواب: جایز نیست، مگر به اجازه مسؤولین ذی صلاح.

درس خواندن کارمند در ساعات اداری

سؤال: آیا جایز است در ساعات اداری که مراجعه کننده نداشته و بیکار می‌باشیم از وقت خود جهت درس خواندن و کسب علم استفاده نماییم؟
جواب: هرگاه هیچ وظیفه‌ای در آن ساعت ندارید، درس خواندن و مانند آن مانعی ندارد.

استفاده شخصی از امکانات دولتی

سؤال: لطفاً نظر مبارک را در موارد زیر بیان فرمایید:
الف) ادامه تحصیل مسؤولین دولتی با استفاده از وقت و وسیله ایاب و ذهاب دولتی از شهرستانی به شهرستان دیگر؟
ب) پذیرایی از میهمانان دولتی یا غیر دولتی که از طرف مسؤول به قصد تفریح دعوت شده‌اند؟
ج) استفاده نمودن از وسیله نقلیّه دولت به هنگام مرخّصی جهت مسافرت؟
د) پرداخت هزینه آب و برق و تلفن منزل شخصی و استفاده از وسایل خانگی موجود در اداره جهت منزل و هزینه تعمیر پس از استفاده آن؟
هـ) استفاده مسؤول از کارمندان بیکار به اسم کار اداره در امور شخصی خویش؟
جواب: وسایل و سایر امکانات دولتی را نمی‌توان در مصارف شخصی صرف کرد، مگر این که مسؤولین مربوط طبق ضوابط و مقررات اجازه خاصی در مورد یا مواردی بدهند.

استفاده شخصی از امکانات مدرسه

سؤال: استفاده شخصی از امکانات مدرسه، صرفاً برای امور تحصیلی، با اجازه مدیر آموزشگاه چه حکمی دارد؟ در صورت ضامن بودن آیا با پرداخت خسارت به بیت المال، رفع ضمان می‌شود؟
جواب: هرگاه مسئول مدرسه، طبق ضوابط اجازه دهد مانعی ندارد و همین اندازه که بگوید طبق ضوابط است کافی می‌باشد

منبع: پورتال انهار - تاریخ برداشت: 95/04/08

بازگشت به استفاده شخصی از امکانات دولتی