فرهنگ مصادیق:بحثی در پیرامون علل گرانی و گرانفروشی
محتویات
علل گرانی و گرانفروشی
به گواهی تاریخ مردم ایران دارای تمدنی کهن و جزء متمدنترین جوامع جهان به شمار میروند و فرهنگ و تمدن اسلامی ایرانی همواره یکی از معیارها و شاخصههای اصلی معرفی ایران محسوب میشده است.
به گواهی تاریخ مردم ایران دارای تمدنی کهن و جزء متمدنترین جوامع جهان به شمار میروند و فرهنگ و تمدن اسلامی ایرانی همواره یکی از معیارها و شاخصههای اصلی معرفی ایران محسوب میشده است، دینداری، عدالت خواهی، ظلم ستیزی، نوع دوستی، میهمان نوازی، عطوفت و مهربانی، شجاعت و غیرت، جوانمردی و گذشت، حمیت و پشتکار و بسیاری از دیگر ارزشهای ایرانی و اسلامی که نمود عینی آن در سالها حضور ایثارگرانه در صحنههای مختلف دفاع از دستاوردهای انقلاب اسلامی و هشت سال دفاع مقدس و همچنین مشارکت فراگیر در امدادرسانی به هموطنان آسیب دیده و نیازمند، پشتیبانی و حمایت از مظلومین و مستضعفین جهان، بارها تجسم یافته است، از ایران و ایرانی تصویری را ترسیم نموده که به الگویی برای جهان و جهانیان تبدیل شده است.
تجار و بازرگانان این خطه نیز از دیرباز جزء معتمدین و متدینترین افراد جامعه محسوب میشدند و بازاریانی مانند: پیر پالان دوز در مشهد یا رجبعلی خیاط و حاج اکبر چلویی و امثال آنها به عنوان پرچمداران مبارزه با ظلم و فساد حاکمان جور، نه تنها مرجعی برای دستگیری از مستمندان و مظلومین شناخته میشدند، بلکه ازنظر معنوی نیز به مقاماتی دست مییافتند که بسیاری از عرفا در حسرت رسیدن به آن، عمر خود را به پایان میبردند.
خواندن درس حوزوی مکاسب برای بازاریان یک ارزش محسوب میشد و برای کسب رزق و روزی حلال، کار روزانه با وضو ساختن و نام خدا آغاز میشد، با این همه گاهی در جریان تعاملات اجتماعی با ناهنجاریهایی مواجه میشویم که اگرچه به عملکرد تعداد خاصی از افراد فرصت طلب محدود میشود، اما معمولاً نتایج آن تمام بازار و بازاریان و بلکه جامعه را متأثر پیامدهای نامطلوب خود میسازد.
گرانی و تورم کالا و خدمات یکی از موضوعاتی است که بیش از هر موضوع دیگر رنجش خاطر اقشار مختلف جامعه را به همراه داشته و بیشترین نفرین و ناسزا را برای مسببین آن به همراه دارد، اما اگر قرار باشد موضوع را واقع بینانه مورد بررسی قرار دهیم، باید ببینیم چه میزان از این معضل بزرگ خواسته و چه میزان از آن ناخواسته و براثر سهل انگاریها صورت میگیرد؟ چه کسانی در بروز این نابسامانیها نقش دارند؟ مهمترین عوامل تشدیدکننده تورم و گرانی کدامند؟ سهم ما در مقابله و متقابلاً تشدید این ناهنجاری چیست؟ و در نهایت اینکه چگونه و با استفاده از چه ابزار و روشهایی میتوانیم آن را مهار نماییم؟
مهمترین عوامل مؤثر در بروز تورم و گرانی
میتوانیم در چند گروه یا سطح کلی به شرح ذیل دسته بندی نماییم.
الف برخی از مهمترین عوامل فراملی
۱ از آنجا که کشورهای مختلف جهان بخش قابل توجهی از نیازهای خود را در تعامل با یکدیگر و در جریان داد و ستدهای تجاری تأمین مینمایند، لذا بحرانهای اقتصادی رخ داده در غرب، یکی از عواملی است که آثار و پیامدهای منفی آن خواسته یا ناخواسته در وضعیت اقتصادی و مالی سایر کشورها رخ مینمایاند، اما قطعاً این تأثیرات شامل همه موضوعات تجاری و اقتصادی نمیشود و بخصوص به علت استقلال نسبی اقتصاد جمهوری اسلامی ایران و نیز درآمد مستمر ناشی از فروش منابع نفتی، حداقل تأثیر چندانی در بسیاری از محصولات و خدمات ندارد.
۲ تحریم و فشارهای اقتصادی غرب و در رأس آنها آمریکا اگرچه به فرصتهایی تبدیل شدهاند که در درازمدت از وابستگی ایران به سایر کشورها به شدت خواهد کاست، اما درحال حاضر در برخی از موضوعات بی تأثیر نبوده و افزایش هزینه تولید برخی از محصولات را به همراه داشته است.
۳ کاهش و افزایش جهانی قیمت نفت و گاز یا ارزهای خارجی و طلا و همچنین فراز و فرودهای بازار بورس کشورهای شاخص نیز قطعا در کاهش یا افزایش تورم بی تأثیر نیست و میتواند در افزایش برخی محصولات استراتژیک موثر باشد.
۴ سایر رخدادهای جهانی مانند: بروز جنگها، انقلابها و سایر حوادث طبیعی و غیرطبیعی فراگیر از دیگر عواملی به شمار میروند که میتوانند، هزینههای مسیر تولید تا مصرف را تحت تأثیر خود قرار دهند.
۵ نقش کارتلها و تراستهای خارجی و مافیای ثروت و قدرت جهانی نیز در بروز این نابسامانیها و افزایش قیمت گاه و بی گاه برخی از محصولات کاملا مشهود و انکارناپذیر است.
اما همان گونه که قبلا نیز اشاره شد، با توجه به استقلال نسبی اقتصاد ایران از بازار پول و سرمایه خارجی، تأثیرات رخدادهای خارجی در مورد کشور ما در حدی نیست که همه موضوعات در همه صنوف را تحت تأثیر آثار تورمی خود قرار دهد.
ب برخی از مهمترین عوامل ملی و داخلی:
۱ نحوه اقدام و عملکرد سیستمهای دولتی در بخشهای مختلف قانونگذاری، برنامه ریزی، کنترل و نظارت، اجرا و درنهایت برخورد و مجازات یکی از مهمترین عوامل تأثیرگذار در بهبود یا ضعف نظام اقتصادی به شمار میرود.
۲ صاحبان سرمایه، تولیدکنندگان بخش خصوصی، تأمین کنندگان و توزیع کنندگان و واسطهها بخصوص در مواردی که انحصار تولید یا ارائه خدمات یا کالایی را در اختیار داشته و از خصلتها و ارزشهای دینی و اجتماعی تهی باشند، نیز میتوانند بحرانها را تشدید نمایند.
۳ فروشندگان و عرضه کنندگانی که فقط به تأمین منافع خود چشم دوخته و مصالح و منافع کشور و جامعه را فدای خواستههای نامشروع خود مینمایند، از دیگر عوامل بروز بحرانهای اقتصادی محسوب میشوند.
۴ رفتارهای اقتصادی اقشار مختلف جامعه و بی تفاوتی آنها نسبت به تخلفات مالی و اقتصادی از یک سو و متقابلا رفتار منطقی و معقول آنها هنگام بروز بحرانها بخصوص در بحرانهای کاذب میتواند نقش اساسی در ثبات یا عدم ثبات وضعیت بازار داشته باشد.
۵ بروز حوادث و رخدادهای طبیعی و غیرطبیعی حادث شده در داخل یک کشور نیز، از عواملی محسوب میشوند که میتوانند تأثیر قابل توجهی بر افزایش قیمتها داشته باشند، به عبارت دیگر آسیب پذیری طبیعی و یا ضعف امنیت در ابعاد مختلف اعم از اینکه قابل کنترل و یا غیرقابل کنترل باشد، میتواند به تورم و گرانی منجر شود.
۶ امنیت ناپایدار و نیز رکود محیط کسب و کار و فراهم نبودن فرصتهای لازم برای ایجاد اشتغال و افزایش تولید، از دیگر عواملی هستند که در افزایش تورم نقش مستقیم دارند.
رفتارهای تشدید کننده تورم و گرانی
اگر چه در حال حاضر تأثیر برخی از عوامل مذکور در بروز آشفتگیهای اقتصادی انکارناپذیر است، اما باید به یاد داشته باشیم که با توجه به ضعفهای موجود و از سوی دیگر ظرفیتهای مغفول قابل مدیریت در کشور، تأثیر نامطلوب عوامل داخلی به مراتب بیشتر از سایر عوامل است، زیرا گاهی بعضی از ما انسانها در کشاکش زندگی روزمره چنان در مادیات زندگی غرق و گرفتار خودخواهی، فرصت طلبی، زیاده خواهی و توهمات درونی خویش میشویم که به کلی رحمانیت منشاء رزق و روزی را به فراموشی میسپاریم و با اینکه میدانیم روزی دهنده کس دیگری است، به بهانههای واهی مانند؛ قحطی و بحرانهای کاذبی که عمدتا ساخته و پرداخته ذهن خود ما یا افراد فرصت طلب و سودجو است، با حرص و ولع، تمام توان خود را صرف کارهایی مینماییم که نه تنها در نهایت سودی برای ما ندارد، بلکه بارها طعم زیانبار آن را تجربه کردهایم.
با اینکه میدانیم ما نیز در بروز برخی ناهنجاریها بی نقش نبودهایم، اما با نادیده انگاشتن رفتار و عملکرد خود، یاد گرفتهایم که فقط دیگران را متهم به رفتار نادرست کنیم و با این بهانه هیچ گاه حاضر نمیشویم در اصلاح امور پیشقدم شویم، در حالی که بارها شاهد آثار وضعی همین رفتار نادرست و انتظار غلط بر زندگی خویشتن و خانواده خود بودهایم.
توکل به خدا را فراموش میکنیم و به همین دلیل یکبار خانه و زندگی خود را با انبار کردن بنزینی که نگران گران شدن آن هستیم به آتش میکشیم و بار دیگر با شنیدن کمبود پیاز و سیب زمینی و خرید بیش از نیاز آن، زمینه فساد نعمات الهی را فراهم میسازیم، با این حال تجارب قبلی را نادیده میانگاریم و این بار تمام سرمایه و دارایی داشته و نداشته خود را صرف خرید سکه و ارز میکنیم و آنگاه که با کاهش شدید قیمت جهانی آن مواجه میشویم، هزاران ناسزا را نثار زمین و زمان میکنیم و انگشت اتهام را به سوی این و آن نشانه میرویم، اما بار دیگر همچون کودکی نوپا تمام این درسها را فراموش میکنیم و خود را درگیر مشکلی دیگر میسازیم و فرصت دیگری را در اختیار زالوصفتان فرصت طلب قرار میدهیم.
قیمت جهانی ارز و طلا افزایش مییابد، بلافاصله بخش تولید و عرضه این افزایش را بهانه قرار داده و قیمت هر کالا و خدمات خارجی و حتی داخلی مربوط یا نامربوط با ارز و طلا را افزایش میدهند، اما اگر قیمت این دو عامل کاهش پیدا کند هرگز حاضر نمیشوند که قیمت طلا یا خدمات خود را کاهش دهند.
حمل و نقل هوایی تحریم میشود، قیمت گوشت را گران میکنند، نفت دستخوش نوسان قیمت میشود، پیاز و سیب زمینی و گوجه کمیاب میشود، بورس فلان کشور سقوط میکند، سکه و ارز کشور گرفتار بازار سیاه میشود، قیمت بنزین مقدار ناچیزی افزایش مییابد، بلافاصله کرایه تمام تاکسیها که عمدتاً گاز سوز هم هستند، چند برابر مبلغ افزایش مییابد و به تبع آن در اقدامی فراگیر تمام عرضه کنندگان کالا و خدمات به خود اجازه میدهند که خود نیز چنین عمل کنند و در حالیکه میدانیم زیان این رفتار ناصواب و نامعقول بیش از سود آن است، اما این مسابقه حماقت آمیز همچنان ادامه مییابد.
روشهای مورد استفاده فرصت طلبان برای ایجاد اختلال در نظام اقتصادی کشور
قبل از پرداختن به این موضوع باید حساب انسانهای فهیم و متوکلی را که بدون نگرانی از این آشفته بازار، مسیر زندگی را بی دغدغه کمبودهای غیرواقعی طی میکنند و نیز کسانی که به عنوان صاحبان سرمایه، دارایی خود را به طور منطقی و مشروع برای فعال سازی بخش تولید و خدمات کشور و کسب سود حلال بکار میبرند را از حساب ساده لوحان مرعوب، فرصت طلبان ناجوانمرد و سرمایه داران زالوصفتی که به حرام خواری و کسب درآمدهای غیرقانونی و غیرشرعی عادت کردهاند جدا نمود.
روشهای مورد استفاده این افراد برای همراهی با دشمن و یا مقابله با دولت و یا کسب سود بیشتر عبارتند از:
۱ شایعه سازی و شایعه پراکنی عمدی و کاذب برای سوءاستفاده از موقعیتهای بحرانی و حتی عادی
۲ متشنج ساختن بازار ارز و طلا و بازار پول و سرمایه(بورس)
۳ ایجاد اختلال در عرضه بموقع و منظم برخی کالاها در بازار
۴ کم فروشی و یا احتکار و ایجاد کمبود کاذب در بازار
۵ عرضه بیش از حد برخی از کالاها برای حذف رقبا یا سایر اهداف پنهان و آشکار مشابه
ترفندها و بهانههای مورد استفاده برای افزایش قیمتها
اگر برای افزایش قیمتها بهانه روشنی نداشته باشند و یا مانعی بر سر راهشان ایجاد شده باشد، از غفلت نظام کنترلی و مجریان قانون سوءاستفاده نموده و با هزار ترفند دیگر مانند آنچه در ذیل آمده اهداف خود را دنبال میکنند.
۱ تغییر شکل ظاهری و یا کوچک نمودن حجم بسته بندی یا کاهش وزن و حجم محتوای آن.
۲ افزودن برخی خدمات یا امکانات ساده و بی ارزش و غیرضروری و افزایش چند برابر قیمت آن بر کالا یا خدمات مورد نظر.
۳ نادیده گرفتن برخی استانداردها و کاستن از کیفیت کل یا بخشی از اجزای محصول و در گروهی از محصولات حذف برخی از قطعات یا امکانات.
۴ گاهی نیز امور را به شکلی ترتیب میدهند که مبلغ مورد نظر را به هنگام مراجعه برای تعمیر یا خدمات پس از فروش تحت عنوان هزینه حمل و نقل یا نصب و راه اندازی و امثال آن از مشتری اخذ نمایند.
۵ در بسیاری از موارد نیز کالا یا خدمات را به گونهای در اختیار مشتری قرار میدهند که وی مجبور میشود برای خرید لوازم و امکانات جانبی آن بیش از قیمت واقعی پرداخت نماید.
۶ در برخی صنایع و محصولات نیز قیمت را در حد قابل ملاحظهای افزایش میدهند و پس از مواجه شدن با فشار افکار عمومی یا ترس از اجرای قانون، بخشی از مبلغ افزایش یافته را کم و ظاهراً به نفع جامعه قیمت را کاهش میدهند، در حالی که عملا قیمت افزایش یافته است.
فرقی نمیکند که عامل این اتفاقات چه کسانی باشند، از چه روشهایی استفاده میکنند، یا تعدادشان چند نفر باشد. چه کارتلها و تراستهای ایرانی، کارخانه داران بی انصاف، مافیای قدرت، سلطان شکر و موز و امثال آن باشند، یا واسطهها و دلالان مفت خور یا کاسبها و فروشندگان خرد و کلان و یا حتی مسئولینی که در انجام وظایف خود در این زمینه اعم از ضابطه گذاری یا کنترل و نظارت یا برخورد و مجازات کوتاهی کردهاند، همگی در حق کشور، مردم و حتی خودشان خیانت نموده و مستحق اشد مجازاتند.
در حق کشور خیانت کردهاند چون منافع خود را بر مصالح کشور ترجیح داده و خواسته یا ناخواسته با ایجاد مانع در مسیر پیشرفت ایران اسلامی به صف دشمنان و تحریم کنندگان این سرزمین پیوستهاند، دشمن مردمند.
چون در شرایطی که آحاد ملت به مساعدت، همدلی، انسجام و وفاق بیشتری نیاز دارند، خود را جدای از مردم دانسته و بدون توجه به شرایط جامعه، باعث ایجاد اختلال در نظام اقتصادی کشور شدهاند و در حد خود جفا کردهاند، چون هنوز به حدی از بلوغ فکری و اجتماعی نرسیدهاند که بفهمند که منافع درازمدت آنها در گرو ثبات وضعیت اقتصادی کشور قرار دارد.
حداقل در مورد صنوف که خود بخشی از جامعه محسوب میشوند، این خیال باطلی است که تصور کنند با گرانفروشی سود بیشتری را عاید خود کردهاند، زیرا اولا با آبادانی دنیای خود، آخرت خویش را نابود میسازند، ثانیاً کسب این گونه درآمدها مقطعی است و ثالثاً زنجیره تأمین نیازهای افراد، مختلف و متنوع است و هر کاسبی مجبور است برای رفع سایر نیازهای خود به همان میزان و بلکه بیشتر از آنچه را که کسب کرده در جای دیگر هزینه نماید، بنابراین قرار گرفتن در جریان خروشان این مسابقه، دور تسلسل باطل و فرآیند بیهودهای است که نمیتواند برای همیشه ادامه داشته باشد و سرانجام نه تنها دامن مصرف کننده را میسوزاند، بلکه با کاهش قدرت خرید مردم به چرخه تولید آسیب رسانده و بازار کسب و کار را نیز با رکود و ورشکستگی مواجه و عاملان این جهالت را نیز با خود غرق میسازد.
راهکارهای برون رفت از معضلات مطرح در حوزه کسب و کار
۱ کتاب مکاسب که در گذشته نه چندان دور مهمترین و اصلیترین مبناء و الگوی رفتاری کسبه و بازاریان در این عرصه به شمار میرفته است، مجدداً با کمک حوزه به زبان ساده و متناسب با شرایط روز ترجمه و با همکاری متولیان بخش اقتصاد به عنوان منشور اخلاق حرفهای در کسب، منتشر و بین اصناف مختلف توزیع گردد.
۲ بمنظور احیاء ارزشهای اسلامی و فرهنگ سازی در جامعه توسط حوزههای علمیه، آیات، احادیث و روایات اسلامی بازدارنده و ترغیب کننده در زمینه کسب و کار و موضوعاتی مانند: آثار دنیوی و اخروی گرانفروشی، احتکار، قناعت، شکر نعمت و پرهیز از ناشکری، ضرورت هوشیاری مسلمانان در برابر مکر دشمنان و امثال آن، گردآوری و با کمک اصناف به صورت هدفمند، اولویت گذاری و هر هفته یا هر ماه یک حدیث در قالب تابلو یا پوسترهای زیبا طراحی و برای نصب در مراکز کسب و کار، بین اصناف توزیع شود.
توضیح: تاکسیها باتوجه به کاربرد عمومی، یکی از مناسبترین امکانات موجود برای فراگیر نمودن این طرح به شمار میروند، لذا پیشنهاد میشود با طراحی یک قاب تزئینی مناسب که به راحتی امکان تعویض برگه حدیث هفته در آن وجود داشته و در عین حال از جاذبه بصری و طراحی مناسب برای نصب در انواع خودرو برخوردار باشد، این امکان بیش از سایر موارد مورد توجه قرار گیرد.
۳ برای کمک به فرهنگ سازی مناسب در عرصه کسب و کار و کاهش ناهنجاریهای موجود در این عرصه، قوانین و مقررات کسب و کار نیز در قالب یک مجموعه منسجم گردآوری و با کمک اصناف، منتشر و بین آنان توزیع گردد.
توضیح: به منظور اثربخشی بیشتر و ایجاد انگیزه بهتر برای مطالعه موارد پیشنهادی در بند یک تا سه، با مشارکت خود اصناف یا همکاری سایر مراکز مانند: سازمان امور مالیاتی کشور، مسابقه ویژهای با جوایز نفیسی مانند معافیت مالیاتی یا سفرهای زیارتی یا خودرو، برای نفرات برگزیده طراحی و در نظر گرفته شود.
۴ شرکت در آموزشهای اخلاق حرفهای برای همه اصناف در حین یا بدو کار (قبل از دریافت مجوز کسب) الزامی و با مشارکت مراجع ذیربط، برای تمام اصناف بخصوص داوطلبین جدید اجراء شود.
۵ به منظور کمک به ایجاد ثبات و تکمیل و به روز نمودن قوانین و مقررات کسب و کار در هر بخش و هر صنف، کمیتههای ویژهای با مشارکت نمایندگان واجدشرایط عوامل ذیربط مانند: تولیدکنندگان، فروشندگان، واردکنندگان، صادرکنندگان، توزیع کنندگان، مراکز دولتی مرتبط و حتی مصرف کنندگان، تشکیل و نتایج کار را برای بررسی و تصویب نهایی در اختیار مراجع قانون گذار قرار دهند.
۶ توسعه و تقویت سیستم نظارت و کنترل، بویژه نظارت متقابل اصناف بر یکدیگر مورد توجه جدی قرار گیرد.
۷ با مشارکت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، اصناف و سایر مراکز و مجموعههای ذی ربط، برای اقشار خاص مرتبط با مسائل فرهنگی و هنری مانند: سازندگان اسباب بازی، طراحان لباس یا تصویرگران البسه و امثال آنها، در سراسر کشور همایشهای ارشادی و فرهنگی سالانه یا حتی فصلی برگزار و با دعوت از صاحبنظران مسائل فرهنگی و حتی جامعه شناسی، ضمن ارائه الگوهای کاربردی ایرانی اسلامی، شگردهای دشمنان برای حذف فرهنگ بومی و ترویج و جایگزینی فرهنگ غربی و آثار و پیامدهای آن تشریح و ضرورت بازیابی جایگاه تاریخی ایران به عنوان تمدنی کهن و مهد تولید و صدور فرهنگ ارزشی، مورد تأکید قرار گیرد.
۸ با مشارکت و همکاری نمایندگان اصناف، در قالب کارگاههای آموزشی و اردوهای کاربردی، مواردی مانند: منشور اخلاق حرفهای، سند راهبردی اصناف، کتابچههای معرفی اصناف، برنامههای فرهنگ سازی، برنامههای ارشادی و معنوی و سایر موارد مشابه برای اصناف تهیه و طراحی شود.
بدیهی است که بخش قابل توجهی از این اقدامات میتواند با مشارکت مادی و معنوی خود اصناف و توزیع مناسب و منطقی کار بین آنها عملیاتی و اجراء شود.
