فرهنگ مصادیق:انکار ولایت، عامل ضلالت
هرگاه معنای ولایت و جایگاه امام از دیدگاه امام باقر (ع) به دقت مورد مطالعه قرار گیرد این حقیقت به وضوح آشکار میشود که دین و جامعهٔ دینی، تنها در پرتو ولایت حاکمان الهی و امامت شایستهترین شخصیتهای علمی و معنوی (معصومان علیهم السلام) است که میتواند به حیات خویش ادامه داده و راه تعالی و عزت را بپیماید.
اگر اسلام، فقط بیانگر یک سلسله از مسایل فردی و عبادی بود و تنها رابطهٔ میان خلق و خدا - آن هم در زاویهٔ خلوت خانهها و عبادتگاهها - را نشان میداد، به راستی مسألهٔ امامت و ولایت نمیتوانست تا بدین پایه مهم و ضروری باشد. و جا داشت که اصل امامت را از قلمرو اصول دین خارج بدانیم ولی در آن صورت به دنبال اصل امامت و ولایت، بسیاری از فروع و تکالیف دین نیز باید از قلمرو مسایل دینی خارج شوند! مانند مسألهٔ جهاد، امر به معروف و نهی از منکر، لزوم مبارزه با شرک و کفر، اجرای حدود الهی در جامعه و...! زیرا همهٔ این امور، بیش از این که عبادتی فردی بشمار آیند، حرکتی اجتماعی هستند که گسترش دین و حاکمیت قوانین اسلامی و اصلاح جوامع بشری را دنبال میکنند.
بنابراین میان مسألهٔ ولایت و تحقق آرمانهای اصولی و زیربنایی دین پیوندی تفکیک ناپذیر وجود دارد. به طوری که نفی هر یک به نفی دیگری منتهی میشود.
آنان که ولایت را از معنا تهی کرده و پوستهٔ ظاهری آن را گرفته باشند و در لوای ولایت ائمه، در اندیشهٔ تحقق آرمانهای اصولی دین نباشند و به دستورات الهی عمل نکنند، به همان اندازه از واقعیت دور شدهاند که آرمانخواهان و عدالتجویان منکر ولایت! این هر دو نکته در احادیث امام باقر (ع) به روشنی تبیین شده است. چه اینکه در همین نوشته، تحت عنوان «ولایت، عامل استواری دین» و «دستیابی به ولایت امامان، تنها در پرتو عمل» و «اهل گناه، محروم از ولایت امامان» به برخی روایات اشاره کردیم که امام، از تمسک ظاهری به ولایت و دلخوش داشتن به این تظاهر، نهی میفرمود.
و اما آنچه در این فصل دنبال میشود، آن روی سکه است. یعنی کسانی که در اندیشهٔ تقرب به خدا و عظمت بخشیدن به اسلام و حاکمیت قوانین الهی هستند ولی اصل ولایت را به معنای صحیح آن، قبول ندارند و امامت اوصیای پیامبر (ص) را نپذیرفتهاند! اینان نیز تلاش هایشان به فرجامی نمیرسد. زیرا حرکت تودهها، بدون رهبری صحیح، به بیراهه منتهی میشود. و عبادتهای فردی انسانها در زاویهٔ خلوت خانهها و به دور از جهاد و حرکت در لوای صاحبان ولایت حق چون برکهای دور افتاده خواهد بود که در طول زندگی یک نسل فرو نشسته و چه بسا خواهد گندید! ولایت است که عمل و عقیده و روح مؤمنان را چون رودی زاینده در بستر تاریخ روان ساخته و نسلها را از زلال ایمان بهره مند میسازد و جوانههای عزت را در گسترهٔ امت اسلامی به حیات مینشاند. اکنون با این نگرش، بیان امام باقر (ع) را باید مورد دقت قرار داد که میفرمود: هر کس که با تلاش و سعی در طریق عبادت خدا گام نهد ولی امامی از جانب خدا نداشته باشد، تلاشش مورد پذیرش نخواهد بود و او گمراه و سرگردان است و مورد نکوهش خداوند میباشد. [۱]. فهم عمیق این گونه احادیث، برای سطحی نگران - چه موافق و چه مخالف - میسر نیست. زیرا اگر روح کلام امام درک نشود، موافقان کوته نگر گرفتار غلو، و مخالفان ستیزه جو گرفتار کج فهمی و بدبینی نسبت به عقاید امامیه خواهند شد.
منبع
امام باقر جلوه امامت در افق دانش؛ گروه تاریخ اسلام؛ آستان قدس رضوی چاپ دوم ۱۳۷۵.
پانویس
- ↑ سمعت اباجعفر (ع) یقول: کل من دان الله عزوجل بعباده یجهد فیها نفسه و لا امام له من الله فسعیه غیر مقبول، و هو ضال متحیر، والله شانی لاعماله. اصول کافی 1 / 183.
