فرهنگ مصادیق:احکام استعمال دخانیات از نظر مراجع عظام
دین اسلام، دینی است که کاملترین و بهترین توجّه را به سلامت جسمی و روحی انسان دارد و یکی از مصادیق این ضرر رساندن، که متاسفانه امروزه در جامعه ما نیز بسیار رواج دارد، استعمال انواع مختلف دخانیات (سیگار، قلیان، پیپ و…) است.
به گزارش شبکه اطلاع رسانی هرمز؛دین اسلام، دینی است که کاملترین و بهترین توجّه را به سلامت جسمی و روحی انسان دارد. احکام الهی به گونهای است که فرد با سلامت جسمی و روحی کامل در مسیر بندگی خداوند متعال پیش رود.
از جمله مباحث مهم در دین اسلام، وجوب ترک و حرمت ارتکاب عملی است که، به سلامت فرد و جامعه وی آسیب برساند. در این باره، میتوان به احادیث و اصول دینی مهمی اشاره کرد که پایهٔ این مبحث است. احادیثی چون:ضرر و زیان رساندن به خود و دیگران ممنوع (حرام) است.
یکی از مصادیق این ضرر رساندن، که متاسفانه امروزه در جامعه ما نیز بسیار رواج دارد، استعمال انواع مختلف دخانیات (سیگار، قلیان، پیپ و…) است. بعضا دیده میشود که افراد استعمال این دخانیات، بخصوص سیگار و قلیان را حرام نمیدانند و یا گمان میکنند تنها شروع به مصرف این دخانیات حرام است و تنها بار اول که فرد شروع به مصرف کند مرتکب حرام گشته است، و به عبارتی استمرار در مصرف دخانیاتی چون سیگار و قلیان و پیپ، حرام نیست و اشکال شرعی ندارد.در حالی که طبق حکم حرمت، ضرر و زیان رساندن به خود و دیگران و بر طبق نظر اکثریتّ مراجع که در ادامه خواهد آمد، علاوه بر حرمت استمرار استعمال دخانیات، شروع به استعمال سیگار، قلیان، پیپ و هرگونه مواد مخدر نیز، حرام است.
برخی افراد سیگار و یا قلیان کشیدن خود را این گونه توجیه میکنند که ما سیگارهایی مصرف میکنیم که بی ضرر است، مانند سیگارهای فیلتردار و.. و یا قلیان ضرری برای بدن ما ندارد. اما هنگامی که طبق آمار سازمان بهداشت جهانی نود درصد مرگهای ناشی از سرطان ریه، نتیجه استعمال دخانیات بوده و استنشاق و تنفس در هوایی که با دود سیگار آلوده شده، سبب ضعیف شدن قلب میشود و چهار ساعت نشستن در اتاق پر از دود، برابر با کشیدن ده نخ سیگار است، آیا هم چنان میتوان گفت استعمال دخانیات ممکن است
برای کسی چه مصرف کننده و چه کسی که در معرض دود آن است بی ضرر باشد؟! خودمان هم میدانیم که کلاه شرعی، اصلا چیز خوبی نیست… پس بهتر است بهانه و توجیه را کنار بگذاریم و با عقل محض و خالی از تعصب و ریا به سراغ حقیقت برویم.
حتی اگر فرد معتقد باشد که استعمال دخانیات هیچ گونه ضرر جسمی برای وی ندارد، بدون شک ضرر مالی که به فرد وارد میکند، چرا که استعمال آن برای فرد هیچ گونه سودی ندارد و نوعی اسراف محسوب میگردد، که طبق آیهٔ شریفهٔ قرآن نیز اسراف حرام است:ولخرجی و اسراف مکن که اسراف کاران برادران شیطان هستند و شیطان همواره نسبت به پروردگارش ناسپاس بوده است .
پیامبر اسلام (ص)میفرماید: فردای قیامت شما قدم از قدم برنم یدارید، تا اینکه به چهار سؤال جواب دهید. یکی از آنها این است که مالت را از چه راهی به دست آوردی و در چه راهی صرف کردی؟ »و حقیقتا شخص سیگاری که مال خود را برای خرید دخانیاتی که حتّی منفعتی برای او ندارد مصرف کرده، در مقابل این سؤال، چه پاسخی خواهد داد.دلیل دیگر بر حرمت این عمل حدیث دیگری از پیامبر (ص) است که میفرماید: خداوند انسان را از هر مست کننده و سستی آوری نهی نموده است.
به جز مواد مخدر که هوشیاری فرد را زائل میکنند، اگر سیگار و قلیان را مست کننده هم ندانیم، بدون شک موجب ضعف جسمانی و سستیقوای فرد میگردد و در نتیجه استعمال آن حرام است.
علاوه بر ضرر جسمی و مالی، استعمال دخانیات بخصوص سیگار، ضررهای روحی نیز برای افراد به دنبال دارد. افرادی که هنگام استعمال دخانیات احساس تخلیه روانی و آرامش میکنند، احساس آنان ناشی از سودمندی خود دخانیات نیست، بلکه به خاطر این است که فرد به آن معتاد شده است و اگر سیگار نکشد دچار تشویش میگردد، اعصاب وی آشفته شده و وابستگی وی موجب مصرف روز افزون و در نهایت، این زیان روحی، موجب ضرر و زیان جسمی و مادی نیز میگردد.
علاوه بر آن که دیده شده فرد به دلیل این اعتیاد پنهان و وابستگی، مال خود را صرف خرید دخانیات کرده و از پس معاش خانواده خود نیز بر نمیآید و در نتیجه، بنیان خانواده نیز متزلزل شده و فرد مرتکب حرام دیگری که ظلم است میشود.
از ضررهای دیگر استعمال دخانیات، که متاسفانه جامعه ما را مورد تهاجم قرار داده است، استعمال دود، سیگار و قلیان کشیدن خانمها است؛ که ضرر آن به فرزندانشان میرسد و باعث از بین رفتن زیبایی و شادابی آنان است؛ و در آن همانندی و مشابهت به مردان وجود دارد که این امر مورد لعن و نفرین پیامبر (ص)قرارگرفته است.
احکام استعمال دخانیات از نظر مراجع عظام
اما جدا از این بحثهایی که مطرح شد، بازخوانی نظرات مراجع عظام تقلید و علمای بزرگ سرشناس، که به نوعی تکیه گاه دین محسوب میشوند، نیز ما را به یافتههایی دیگر میرساند. در این مجال، به نظرات عدهای از این مراجع عظام تقلید اشاره میکنیم:
آیت الله بهجت (ره): در موردی که موجب آزار یا ضرر باشد، جایز نیست.
آیت الله خامنهای: حکم با اختلاف مراتب ضرری که براستعمال دخانیات مترتب م یشود، متفاوت میگردد و به طور کلی استعمال دخانیات اگربه مقداری باشد که موجب ضرر قابل ملاحظهای برای بدن باشد، جایز نیست و اگر شخص میداند که با شروع آن به این مرحله م یرسد نیز جایز نمیباشد.
آیت الله مکارم شیرازی: مسأله خوردن یا نوشیدن چیزی که برای انسان ضرر مهمّی دارد حرام است، کشیدن سیگار و سایر انواع دخانیات اگر به تصدیق اهل اطّلاع ضرر مهمّی داشته باشد، نیز حرام است، ولی استفاده از موادّ مخدّر مطلقاً حرام است؛ خواه به صورت تزریق یا دود کردن یا خوردن و یا به هر طریق دیگری بوده باشد وهمچنین تولید، خرید و فروش و هرگونه کمک به انتشار آن، حرام است. سایر مراجع تقلید هم نظرشان این است که درصورت داشتن ضرر بزرگ و مهم حرام است.
حضرت آیت الله صافی در این باره حکم دادهاند که: خوردن چیزی که برای عقل انسان یا سلامتی او ضرر دارد، حرام است، ولی اگر ضرر موقتّ یا کم باشد که عقلاء اعتنا نکنند، حرام نیست.
