فرهنگ مصادیق:احکام
ضرورت فراگیری احکام
کسانی که به اندازه ظرفیت وجودی خویش نسبت به خدای بزرگ «معرفت » دارند، و بر اساس این معرفت، «محبت » حق در قلبشان جای گرفته و آتش عشق او در درونشان شعله ور گشته است، چیزی جز «اطاعت » از محبوب و معشوق را نمیخواهند، زیرا انسانهای عارف و عاشق از میان درد و درمان و وصل و هجران، پسندند آنچه را جانان پسندد.
چون اطاعت از محبوب نشانه محبت به اوست، اینچنین انسانهای عاشق لزوم اطاعت از محبوب را احساس کرده و به «ضرورت فراگیری احکام » الهی و اهمیت یادگیری تکالیف خدایی پی بردهاند و دستورهای او را به جان و دل خریدار گشتهاند.
در ضرورت فراگیری و اهمیت یادگیری احکام در «قرآن » میخوانید:
فَلَوْلَا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طَائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ... .
چرا از هر گروه از ایشان، تنی چند کوچ نمیکنند تا دانش دین بیاموزند [معارف و مسائل دینی را فرا گیرند].
«احکام » نیز جزئی از دانش دینی است که همیشه عدهای مامور به فراگیری و آموزش آن هستند.
اطاعت از محبوب نشانه محبت به اوست.
در حدیثی از پیامبر عزیز خدا(ص) وارد شده است:
أُفٍّ لِكُلِّ مُسْلِمٍ لَا يَجْعَلُ فى كُلِّ جُمْعَةٍ يَوْماً يَتَفَقَّهُ فِيهِ امْرَ اللَّهِ وَ يَسْأَلُ عَنْ دِينِه.
اف باد بر هر مسلمانی که در هر هفته یک روز را برای شناخت امر دین خود و پرسش از آن قرار ندهد.
همان گونه که در این حدیث شریف میبینیم همه مسلمانان مورد خطاب قرار گرفتهاند تا مسائل دینی خود را که احکام نیز جزئی از آن است فرا گیرند و حتی به دنبال پرسش و جستجو از آن باشند.
امام صادق(ع) نیز میفرماید:
لَوَدِدْتُ أَنَّ أَصْحَابِي ضُرِبَتْ رُءُوسُهُمْ بِالسِّيَاطِ حَتَّى يَتَفَقَّهُوا.
دوست دارم با تازیانه بر سر یارانم بزنم تا دانش دین بیاموزند.
فراگیری و یادگیری احکام از دیدگاه فقها و علمای اسلام نیز دارای ضرورت و اهمیت است که در اینجا برای نمونه نظریات برخی از آنان را ذکر میکنیم:
۱. کسی که یادگیری مسائل مورد ابتلایش را ترک کند و در پی یادگیری آنها نباشد، فاسق است:
شیخ مرتضی انصاری رضوان الله علیه.
۲. فراگیری حکم هر کاری که از مکلف صادر میشود واجب است، خواه از عبادات یا معاملات و یا از امور عادی باشدتنی چند از فقها و علمای اسلام.
۳. مسائلی را که انسان غالبا به آنها احتیاج دارد «واجب » است یاد بگیردحضرت امام خمینی قدس سره الشریف.
۴. اگر نیاموختن مسائل شرعی به ترک واجبی یا انجام حرامی منجر شود، انسان گناهکار است حضرت آیت الله العظمی خامنهای مدظله العالی.
با توجه به آنچه گفته شد آیا فراگیری احکام الهی ضرورت ندارد؟ آیا به عنوان نمونه پاسخ سؤالات دینی زیر را میدانیم:
کیفیت تطهیر موکت نجسی که به زمین چسبیده، چگونه است؟
در میان خونها بیش از پنج خون پاک داریم، اینها کدامند؟ آیا خون شهید هم پاک است یا در نقل آن اشتباه شده است؟
گاهی در وضوخانههای عمومی مانند مساجد، ایستگاههای اتوبوس و قطار، آب وضوی دیگران با آب وضوی ما مخلوط میشود. آیا وضوی ما باطل است؟
آیا میتوان ذکرهای مستحبی نماز - غیر از «بحول الله ...» - را در حال حرکت بدن خواند، یا در یک صورت باید نماز را دوباره خواند؟
آیا دوش گرفتن، روزه را باطل میکند؟
در این حدیث شریف، همه مسلمانان مورد خطاب قرار گرفتهاند تا مسائل دینی خود راکه احکام نیز جزئی از آن است فرا گیرند و حتی به دنبال پرسش و جستجو ازآن باشند.
آیا بر زغال، آجر و اسکناس میتوان سجده کرد؟
استفاده از آمپول و قطره چشم، گوش و بینی برای روزه دار چه حکمی دارد؟
نقل شده است خواهر زن و شوهر خواهر محرم است. آیا چنین چیزی صحت دارد یا در نقل آن اشتباه شده و چنین حکمی کاملا نادرست است؟
آیا بانوان میتوانند در حضور مرد نامحرم از سر انگشتان تا مچ پای خود را نپوشانند، یا باید حتما بپوشانند؟
کنترل موالید و تنظیم خانواده چه شرایطی دارد؟
آیا امر به معروف و نهی از منکر بدون شرایط و مراحل است، یا دارای شرایط و مراحل مخصوصی است؟
اگر عیب کسی را به خودش هم گفته باشیم، آیا میتوان به همین دلیل آن عیب را نزد دیگران نیز بگوییم یا غیبت محسوب میشود؟
آیا مالکیت در فقه اسلام محدود است یا غیر محدود؟
آیا موسیقی غم انگیز و گریه آور اشکال ندارد؟
حدود ورزش مشروع برای بانوان چیست؟
در ضرورت و اهمیت فراگیری احکام همین سؤالاتی را که مطرح کردیم و نیز این استفتا از حضرت امام خمینی - قدس سره الشریف - که در ذیل آورده میشود، کفایت میکند، زیرا برادری به خاطر ندانستن یک حکم شرعی، خواهر خویش را در شعلههای آتش میبیند، ولی برای نجات او قدم برنمی دارد:
س: در ماه مبارک رمضان اتفاق خیلی ضروری برایم پیش آمد و بنده هم همان موقع محتلم بودم و حدود ربع ساعت به اذان صبح مانده بود. در همان موقع یکی از همسایههای خواهرم آمد و صدایم زد و گفت: بیا خواهرت سوخت. خلاصه از خانواده ما همه رفتند و بنده هم خیلی ناراحت بودم، ولی من نرفتم تا پیش از اذان صبح غسل کردم و بعد رفتم. دیدم خواهرم و شوهر خواهرم و خواهر زادهام را به بیمارستان بردهاند و حال هر سه نفر خیلی بد بود. خلاصه از این ماجرا خواهرم مرد و شوهر خواهرم و خواهر زادهام الحمدلله سالم هستند. من چه کار باید میکردیم؟ آیا باید اول غسل میکردم یا به داد خواهرم میرسیدم؟ اگر به داد خواهرم میرسیدم روزهام باطل میشد؟ آیا کفاره هم دارد یا خیر؟
ج: باسمه تعالی - روزهای که گرفتهاید صحیح است، ولی وظیفه شما نجات دادن خواهرتان بوده و میتوانستید برای روزه تیمم کنید.
استفتاءاتی از مقام معظم رهبری حضرت آیت الله العظمی خامنهای مدظله العالی:
س: حکم مس و تماس بدنی با ضمیرهایی که به ذات خداوند باری تعالی برمی گردد، مانند ضمیر [ه] در جمله «باسمه تعالی » چگونه است؟
ج: ضمیر، حکم لفظ جلاله [الله] را ندارد [که مس آن بدون وضو و طهارت حرام باشد].
س: حکم مس و تماس بدنی شخص بدون وضو با اسامی اشخاصی مانند «عبدالله » و «حبیب الله » چیست؟
ج: مس لفظ جلاله [الله]برای شخص بدون طهارت جایز نیست، اگر چه «الله » جزئی از یک اسم مرکب باشد.
س: اسامی مبارکهای که احترام آنها واجب است و مس و تماس بدنی با آنها بدون وضو حرام است، کدامند؟
ج: مس اسامی ذات خداوند باری تعالی و صفات خاصه او بدون وضو جایز نیست. و احتیاط آن است که اسامی پیامبران بزرگوار و ائمه معصومین - علیهم السلام - در این حکم مذکور به اسامی ذات خداوند متعال ملحق شوند.
