فرهنگ مصادیق:آشنایی با شغل خلبان هواپیما
محتویات
مقدمه
به عنوان خلبان هواپیما، وظیفه رساندن مسافران و بارها به مقصد آنها از راه هوایی بر عهده شماست. البته میتوانید خلبان هواپیماهای نظامی بوده و عملیاتهای مختلف انجام دهید.
این شغل میتواند هیجان انگیز و چالشی باشد ولی مسئولیت زیادی را به همراه دارد. اگر عاشق پرواز و مسافرت هستید، این شغل ایده آل شماست. برای این شغل باید در کار تیمی قوی باشید. همچنین قدرت بینایی خوب، تمرکز بالا و توان حفظ آرامش در شرایط بحرانی داشته باشید. داشتن مدرک معتبر دانشگاهی نیز ضروری است.
در ویکی پدیا (دانشنامه آزاد جهانی) خلبان به این صورت تعریف شده است :
“خلبان یا هوانورد کسی است که به خاطر شغلش یا برای تفریح به هدایت هواپیما یا دیگر وسائل پروازی میپردازد.
خَلَبان یا خله بان در واژه به معنای سکاندار است. خلبان را پیشتر در فارسی «آویاتور» یا «پیلوت» میگفتند.
داشتن شغل خلبانی نیازمند آموزشهای منظم و داشتن گواهینامه خلبانی است. بسیاری به خلبانی به صورت آماتور و غیر حرفهای میپردازند. خلبانی و هدایت کلیه وسائل پروازی حتی هواپیمای فوق سبک نیز نیازمند اخذ گواهینامه خلبانی و مجوز پرواز است.”
شما ممکن است در بخشهای دیگر سیستم هوایی غیر مسافری مانند سمپاشی محصولات کشاورزی، تست پرواز و یا آموزش پرواز کار کنید.
ساعت کاری شما متفاوت است و میتواند در شبها و یا در تعطیلات باشد. ساعات کاری به دلیل مسائل امنیتی بسیار منظم و دقیق و اغلب شناور هستند. بسته به طول سفر، شما مدتی را از خانه دور خواهید بود.
زندگی یک خلبان، خاص است که هر کسی توانایی زندگی در چنین شرایطی را ندارد. سفرهای پی در پی، خطرات پرواز، استرس مسئولیت حفظ جان مردم، پروازهای غیرمنتظره، دوری از خانواده و… بخشی از مشکلاتی است که اگر فرد بدون آگاهی از آنها وارد این حرفه شود، ممکن است دچار مشکل شود.
بالاترین فرد در سیستم هدایت وکنترل و نظارت هواپیما خلبان است که در واقع فرمانده هواپیمایی است که میلیونها دلار ارزش دارد. خلبان در طول پرواز مسئولیت جان صدها مسافر را که هزاران چشم به راه دارند بردوش میکشد. داشتن توانایی مدیریت بحران و حفظ قوه تعقل و تفکر و خونسردی حتی تا دم مرگ تواناییهایی است که یک خلبان به آن نیاز دارد. از سوی دیگر یک خلبان به لحاظ تنظیم ساعات پرواز در اوقات متفاوت نمیتواند برنامه ریزی دقیقی برای زندگی شخصی خود داشته باشد و بیشتر باید از یک برنامه شناور استفاده کند، چرا که هر هفته یا هر ماه برنامه پروازها تغییر میکند.
علاوه بر اینها سلامت جسمی و روحی تنها برای ورود به کار خلبانی لازم نیست. خلبان باید مرتب از شرایط جسمی و روحی خودش باخبر باشد و بر اساس آیین نامهها و دستورالعملهای سازمان هواپیمایی کشوری قوانین سختگیرانهای برای بررسی سلامت خلبانان در کلاسهای مختلف وجود دارد.
گرچه خلبانان گاه با فرارسیدن موعد یا سقف پرواز و گاه به ناگزیر بازنشسته میشوند، اما بسیاری از آنان نیز تازه پس از فرارسیدن موعد بازنشستگی و سقف پرواز در یک هواپیمایی، در شرکتی دیگر مشغول به کار میشوند، چرا که برخی شرکتهای هواپیمایی اصولا استخدام خلبانان بازنشسته شرکتهای دیگر را ترجیح میدهند. این مساله البته مانند مشاغل دیگر تنها به دلیل هزینههای بیمه نیست.
هر خلبان تازه کار در شرکت باید دورهها و شرایطی را از سربگذراند که برای شرکت هزینه دارد، اما خلبانان بازنشسته علاوه بر داشتن همه این موارد کوله باری از تجربه را نیز بر دوش دارند. هم به دلیل مسائل مربوط به بیمه و هم از آنجا که خلبانان بازنشسته بسیاری از دورهها و شرایط لازم را از قبل گذراندهاند و نیاز به سرمایه گذاری تازه ندارند.
در ادامه اطلاعات کاملی در مورد وظایف، دانش و مهارت مورد نیاز، تحصیلات لازم و نحوه ورود به شغل، بازار کار و فرصتهای شغلی و میزان درآمد خلبان و برخی از خلبانان معروف ارائه میشود.
وظایف خلبان هواپیما
بررسی اجزای هواپیما و سوخت آن قبل از پرواز
اطمینان یافتن از درست کار کردن سیستمهای ایمنی در قبل و حین پرواز
انتخاب بهترین مسیر با توجه به گزارشات هواشناسی و اطلاعات ترافیک هوایی
اجرای دستورالعملهای فرودگاه و بخش کنترل ترافیک هوایی از زمان حرکت در باند فرودگاه تا پس از انجام پرواز و فرود در باند فرودگاه مقصد و توقف کامل
بررسی اطلاعات پرواز و انجام تنظیمات لازم برای تطبیق دادن خود با تغییرات آب و هوایی
دادن اطلاعات لازم به مسافران و خدمه هواپیما در طول پرواز
نوشتن گزارشات پرواز پس از فرود شامل هر گونه مشکلات موجود در هواپیما یا مسیر پرواز
مدیریت و کمک به بارگزاری و تخلیه محمولهها و بارها در هواپیماهای کوچک
معمولا هدایت هواپیما توسط یک تیم دو نفره متشکل از خلبان و کمک خلبان انجام میگیرد. در پروازهای طولانی معمولا یک مهندس پرواز برای بررسی قسمتهای مختلف هواپیما و افزایش ایمنی پروازها در هواپیما مستقر است.
مهارت و دانش مورد نیاز شغل خلبان هواپیما
توانایی درک و انجام کلیه دستورات بخش کنترل ترافیک هوایی
دادن اطلاعات واضح و درست به خدمه پرواز و مسافران
توان انجام کار تیمی - زیرا در هر پرواز خلبان باید با افراد متعددی همکاری کامل و بدون نقص داشته باشد که کمک خلبان، مهندس پرواز، مهمانداران، مأمور امنیت پرواز و کارشناسان برج مراقبت از آن جملهاند و هر گونه عدم همکاری با این افراد ممکن است حوادث جبران ناپذیری در پی داشته باشد.
توانایی استفاده از تجهیزات پرواز
دقت زیاد و توجه به جزئیات - زیرا کوچکترین خطا و اشتباه در حین پرواز ممکن است حوادث خطرناکی را رقم بزند
هماهنگی بین چشم و دست - برای افزایش سرعت عمل در مواقع حساس و بحرانی
توانایی خواندن نقشهها و تصاویر سه بعدی
مهارتهای ارتباطی خوب به منظور ایجاد فضای آرام و امن برای خدمه پرواز و مسافران هواپیما
توانایی حفظ آرامش و انجام عکس العمل مناسب در شرایط بحرانی
آشنایی با زبان انگلیسی - زیرا بسیاری از منابع اطلاعاتی رشته خلبانی به زبان انگلیسی هستند و مکالمات با برج مراقبت و سایر کادر تخصصی پرواز نیز به زبان بین المللی که انگلیسی باشد صورت میگیرد.
تحصیلات لازم و نحوه ورود به شغل خلبانی
برای خلبانی چند راه دارید.
یکی اینکه وارد نیروی هوایی ارتش شوید. برای شرکت در آزمون دانشکده پرواز باید زیر ۲۰ سال داشته باشید. حداقل معدل کل تان ۱۴ باشد و اگر در آزمون موفق شدید طبق برنامه زمانی که به شما اعلام خواهد شد برای آزمونهای صلاحیت مراجعه کنید.
این مرحله اغلب در سه روز در تهران برگزار میشود. روز اول به معاینات پزشکی اختصاص دارد. قد شما نباید از ۱۶۵ کمتر باشد. جراحات ناشی از تیغ و چاقو و جراحی یا شکستگی نداشته باشید. فاصله زانوهایتان از عرض یک قنداق تفنگ بیشتر نباشد. پس از بررسی برخی موارد دیگر پزشکی، میزان دید (درجه چشم)، میزان آستیگمات بودن چشمها و کوررنگی تان معاینه خواهد شد. پزشک دیگری دندانها و لثه هایتان را بررسی خواهد کرد. افرادی که بیش از چهار دندان پر شده دارند یا یک دندان کم دارند مردود خواهند شد. عفونتهای دهان و دندان نیز جلوی امضا شدن کارت تان را خواهد گرفت. مراحل بعدی نیز معاینه قلب، فشار خون، اعصاب، حلق، بینی و شنوایی را شامل میشود.
روز دوم باید تست ورزش (چند دور دویدن دور یک میدان بزرگ، شنا، دراز و نشست و توانایی انجام ورزشهای کششی) بدهید و روز سوم نوبت آزمونهای عقیدتی است.
اما اگر این آزمون را از سر بگذرانید دو ماه در پادگانی مخصوص و با شرایطی ویژه دوره خواهید دید و پس از یک استراحت کوتاه، تحصیلتان در دانشگاه شهید ستاری آغاز میشود. تحصیل دانشجویان دانشگاه شهید ستاری شبانه روزی است و امکانات دانشگاهی خوبی در اختیار دانشجویان قرار میگیرد. برنامه صبحگاه عمومی رسمی دانشگاه شنبهها انجام میشود و پوشیدن البسه نظامی برای تردد به قسمتهای مختلف دانشگاه ضروری است. دانشجویان بعد گذراندن چهار سال و موفقیت در آزمونهای عملی و تئوری پرواز با درجه ستوان دومی فارغ التحصیل شده و با توجه به مهارتها و تخصصهای دوران دانشجویی به یکی از پایگاههای نیروی هوایی منتقل و پرواز خود را با یکی از جنگندهها یا هواپیماهای ترابری شروع میکنند.
راه دیگر خلبانی از طریق دریافت گواهینامه است. بر اساس آیین نامه سازمان هواپیمایی کشوری جمهوری اسلامی ایران، متقاضی صدور گواهینامه پرسنل پروازی در صورت با موفقیت گذراندن دوره آموزشی مصوب در مرکز آموزش مورد تائید، اثبات دانش علمی، اثبات مهارت پرواز در سیمولاتور، اثبات مهارت پرواز با وسیله پرنده، اثبات توانایی صحبت کردن و فهمیدن زبان مورد نیاز برای مکالمات رادیویی و دارا بودن سلامت پزشکی مناسب میتواند گواهینامه مدنظر را از سازمان دریافت کند.
مرکز آموزش فنون و خدمات هوایی یک مرکز دولتی است که دورههای آموزشی خلبانی را به صورت ترکیبی از آموزش مجازی تئوری و آموزش حضوری پرواز را برگزار میکند.
دانشجویان پس از پایان دوره خلبانی و دیسپچری برای دریافت گواهینامه به سازمان هواپیمایی کشوری معرفی خواهند شد و پس از موفقیت در آزمون سازمان هواپیمایی گواهینامه بین المللی برای دانشجو صادر خواهد شد.
نام نویسی در آموزشگاههای آزاد هم شرایط خود را دارد اما شاید برای بسیاری مهمترین مساله هزینه دست کم ۳۰ میلیون تومانی است که برای گذراندن این دوره باید بپردازید. البته پیشتر شرکتهای هواپیمایی هم خود در جذب خلبان اقدام میکردند، اما اکنون اغلب ترجیح میدهند هزینهها در آموزشگاههای خصوصی انجام شود و خلبان که آماده شد به شرکتهای هواپیمایی بیاید. نکته مهم دیگر درباره آموزشگاههای آزاد این است که برای نام نویسی در آنها شرایط جنسیتی وجود ندارد یعنی خانمها نیز میتوانند در این آموزشگاهها نام نویسی و مدرک دریافت کنند. هم اکنون در شهرهای شیراز، تهران، تبریز، اهواز و مشهد مراکزی برای آموزش خلبانی به دختران وجود دارد، اما هنوز اقدامی برای اشتغال به کار ایشان انجام نشده است.
داشتن مدرک دیپلم، حداقل ۱۸ سال سن، حداقل قد ۱۶۵ سانتی متر، قبولی در آزمون و مصاحبه ورودی (شامل زبان انگلیسی، هوش و اطلاعات عمومی درخصوص هوافضا)، احراز صلاحیت پزشکی طبق استاندارد سازمان هواپیمایی کشوری، تدین به یکی از ادیان رسمی کشور، عدم اعتیاد و عدم سوء پیشینه و داشتن کارت پایان خدمت وظیفه عمومی یا معافیت دائم غیرپزشکی یا معافیت تحصیلی برای آقایان شرایط پذیرش در این آموزشگاه هاست. پس از قبولی در آزمون ورودی نیز باید در مصاحبه حضوری شرکت کنید و سلامت جسمانی تان تائید شود.
بر اساس آیین نامه ICAS101 (PEL) سازمان هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران، معاینات پزشکی لازم برای دریافت گواهینامه پرسنلی، شامل سلامت فیزیکی و روانی، دید و تشخیص رنگ و شنوایی است. تست پزشکی در بخش هواپیماهای غیر نظامی (Civil) شامل ۲ گواهینامه کلاس ۱ و کلاس ۲ است. گواهینامه کلاس ۲ برای دانشجویان PPL، خلبانان دارای گواهینامه PPL، مهندس پرواز و ناوبر است و گواهینامه کلاس ۱ برای دانشجویان CPL و IR و خلبانان دارای گواهینامه CPL و IR خواهد بود.
مدرک PPL برای هواپیماهای سبک مانند Cessna است. کلمه PPL مخفف Private Pilot’s Licence به معنی مدرک خلبانی شخصی است. مدرک CPL برای هواپیماهای سنگین و باربری مانند هواپیماهای Boeing 747 ، ATR ، AirBus و… است و CPL مخفف Commerical Pilot’s Licence به معنی مدرک خلبانی تجاری است.
برای دریافت PPL دانشجو بعد از گذراندن کلاسهای زمینی و بعد از ۴۰ ساعت پرواز به سازمان هواپیمایی کشوری معرفی میشود و در صورت موفقیت در آزمون گواهینامه PPL دریافت میکند.
برای دریافت CPL دانشجو باید بعد از سپری کردن کلاسهای زمینی و ۱۱۰ ساعت پرواز، در آزمون سازمان هواپیمایی کشوری شرکت کند.
برای مرحله سوم Instrument Rating) IR) نیز دانشجو همانند مراحل قبلی بعد از سپری کردن کلاسهای زمینی به مدت چهار ماه و ۴۰ ساعت پرواز (که ۲۰ ساعت آن با سیملاتور است و ۲۰ ساعت دیگر آن با هواپیماست)، با ادوات ناوبری هواپیما که به خلبان بدون دید معروف است، آشنا خواهد شد و در صورت موفقیت در این مرحله خلبان نامیده میشود. بعد از گذراندن این مرحله است که فرد میتواند جذب شرکتهای هواپیمایی شده و به عنوان یک خلبان حرفهای مشغول به خدمت شود.
بازارکار خلبانی و فرصتهای شغلی
شما میتوانید در شرکتهای هواپیمایی استخدام شوید. این شرکتها معمولا در حوزههای مسافربری حمل و نقل، کشاورزی، آموزشی و… فعالیت میکنند. همچنین میتوانید استخدام ارتش یا سایر سازمانهای نظامی مثل سپاه پاسداران شوید.
برخی از مسایل و مشکلات این شغل عبارتند از :
کافی نبودن فرصتهای شغلی برای فارغ التحصیلان
احتمال روبرو شدن با بیماریهای مختلف به دلایلی از جمله سفرهای طولانی مدت، تشعشعات خورشیدی مضر، تغییر ساعت در مسیرهای طولانی و…
با توجه به ظرفیت نسبتا کم حمل و نقل هوایی در کشور نسبت به کشورهای توسعه یافته و همچنین تحریمهای صورت گرفته در سالهای گذشته و از سوی دیگر عدم تناسب فارغ التحصیلان این رشته با ظرفیت استخدامی در شرکتهای هواپیمایی و سازمانهای مرتبط، پیش بینی میشود نرخ رشد استخدام در این شغل نسبت به متوسط مشاغل در کشور کمتر باشد.
وضعیت استخدام این شغل در برخی کشورهای جهان
آمریکا - پیش بینیها نشان میدهد میزان استخدام خلبانان بین سالهای ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۰ ، رشد ۱۱ درصدی خواهد داشت. در حالی که متوسط این رشد برای همه مشاغل ۱۴ درصد میباشد.
استرالیا - در بازه زمانی ۵ سال گذشته میزان استخدام در این شغل رشد ۵۲٫۴ درصدی داشته و رشد کمی در آینده برای آن پیش بینی شده است.
میزان درآمد خلبان
آمار دقیقی از میزان درآمد خلبانان در کشور در دسترس نمیباشد. میزان تحصیلات، تجربه، مهارت، سابقه و نوع محل کار از جمله عواملی است که بر میزان درآمد خلبان موثر هستند.
درآمد این شغل در برخی کشورهای جهان
آمریکا - متوسط درآمد سالانه خلبانان ۹۲٫۰۶۰ دلار (برای همه مشاغل ۳۳٫۸۴۰ دلار) در سال ۲۰۱۰ و مطابق با آخرین آمارها در سال ۲۰۱۳، ۱۰۶٫۳۰۰ دلار بوده است.
استرالیا - متوسط درآمد سالانه خلبانان ۱۰۵٫۶۰۰ دلار (قبل از کسر مالیات) میباشد.
انگلستان - درآمدها بسته به مسیرهای پرواز، روزها و ساعات پرواز متفاوت است .
شخصیتهای مناسب شغل خلبان هواپیما
در یک انتخاب شغل صحیح و درست، عوامل مختلفی از جمله ویژگیهای شخصیتی، ارزشها، علایق، مهارتها، شرایط خانوادگی، شرایط جامعه و … برای هر فرد باید در نظر گرفته شوند. یکی از مهمترین این عوامل ویژگیهای شخصیتی میباشد. شناخت درست شخصیت هر فرد فرآیندی پیچیده و محتاج به تخصص و زمان کافی است. البته هر فردی ویژگیهای منحصربه فرد خود را دارد، حتی افرادی که به نوعی تیپ شخصیتی مشابه دارند، باز هم در برخی موارد با یکدیگر متفاوت هستند.
به طور کلی همیشه افراد موفقی از تیپهای شخصیتی مختلف در تمام مشاغل هستند و نمیتوان دقیقا اعلام کرد که فقط تیپهای شخصیتی خاصی هستند که در این شغل موفق میشوند. اما طی تحقیقاتی که صورت گرفته تیپهای شخصیتی ای که برای این شغل معرفی میشوند، عموما این کار را بیشتر پسندیده و رضایت شغلی بیشتری در آن داشتهاند.
