فرهنگ مصادیق:آداب زیارت به نیابت
در آداب زیارت به نیابت است.
بدانکه ثواب زیارت هر یک از رسول خدا، و ائمه هدی علیهم السّلام را میتوان هدیه به روح مقدّس هر یک از آنان نمود، و همچنین به روح هر یک از مؤمنان میتوان هدیه کرد، و نیز میتوان به نیابت از ایشان زیارت نمود، چنان که به سند معتبر نقل شده: داود صرمی به حضرت هادی علیه السّلام عرضه داشت: من پدر شما را زیارت کردم، و ثوابش را برای شما قرار دادم.
فرمود: برای تو از جانب خدا، پاداش و ثواب بزرگی است، و از جانب ما ستایش و ثنا.
و در حدیث دیگری وارد شده: حضرت هادی علیه السّلام شخصی را به حایر امام حسین علیه السّلام فرستاد که برای حضرت زیارت و دعا کند.
هم به سند معتبر از حضرت موسی بن جعفر علیه السّلام روایت شده: چون به زیارت مرقد منوّر رسول خدا صلی اللّه علیه و آله بروی و از اعمال زیارت فارغ شوی، دو رکعت نماز بخوان، و نزد سر رسول خدا صلی اللّه علیه و آله بایست و بگو:
السَّلامُ عَلَیْکَ یَا نَبِیَّ اللَّهِ مِنْ أَبِی وَ أُمِّی وَ زَوْجَتِی وَ وَلَدِی وَ حَامَّتِی وَ مِنْ جَمِیعِ أَهْلِ بَلَدِی حُرِّهِمْ وَ عَبْدِهِمْ وَ أَبْیَضِهِمْ وَ أَسْوَدِهِمْ .
سلام بر تو ای پیامبر خدا، از سوی پدر و مادر و همسر و فرزند و نزدیکانم و از سوی تمامی اهل شهرم، آزاد و برده شان و سپید و سیاه شان.
پس به هرکس از شهر خود بگویی که من به نیابت از تو، به پیامبر صلی اللّه علیه و آله سلام دادم، راستگو خواهی بود.
و در بعضی از روایات وارد شده: از بعضی از ائمه طاهرین پرسیدند: از مردی که دو رکعت نماز بجا میآورد، یا یک روز روزه میدارد، یا حجّ و عمره بجا میآورد، یا رسول خدا صلی اللّه علیه و آله یا یکی از ائمه طاهرین علیهم السّلام را زیارت میکند، و ثواب آن را برای پدر و مادر خود، یا برادر مؤمن خود هدیه میکند، آیا برای او ثوابی هست؟ فرمود: ثواب آن عمل به آن شخص میرسد، بدون اینکه از ثواب نایب چیزی کم شود.
شیخ طوسی قدّس سره در کتاب تهذیب فرموده: کسی که با گرفتن اجرت، به نیابت برادر مومن به زیارت میرود، چون از غسل فارغ شود، [و موافق بعضی از نسخهها: از عمل زیارت فارغ گردد] بگوید:
اللَّهُمَّ مَا أَصَابَنِی مِنْ تَعَبٍ أَوْ نَصَبٍ أَوْ شَعَثٍ أَوْ لُغُوبٍ فَأْجُرْ فُلانَ بْنَ فُلانٍ فِیهِ وَ أْجُرْنِی فِی قَضَائِی عَنْهُ .
خدایا آنچه به من رسیده: از خستگی، ماندگی، ژولیدگی، کوفتگی، پس به خاطر آن فلان فرزند فلان را پاداش ده، و مرا هم در بجا آوردنم از جانب او پاداش عنایت کن.
پس چون زیارت کند در آخر زیارت بگوید:
السَّلامُ عَلَیْکَ یَا مَوْلایَ عَنْ فُلانِ بْنِ فُلانٍ أَتَیْتُکَ زَائِراً عَنْهُ فَاشْفَعْ لَهُ عِنْدَ رَبِّکَ.
درود بر تو ای سرورم از فلان فرزند فلان، آمدم نزد تو زیارت کننده از طرف او، پس برای او نزد خدا شفاعت کن.
پس هر دعا را که خواهد برای او بنماید، و نیز فرموده: چون کسی بخواهد، به نیابت دیگری زیارت کند بگوید:
اللَّهُمَّ إِنَّ فُلانَ بْنَ فُلانٍ أَوْفَدَنِی إِلَی مَوَالِیهِ وَ مَوَالِیَّ لِأَزُورَ عَنْهُ رَجَاءً لِجَزِیلِ الثَّوَابِ وَ فِرَاراً مِنْ سُوءِ الْحِسَابِ اللَّهُمَّ إِنَّهُ یَتَوَجَّهُ إِلَیْکَ بِأَوْلِیَائِهِ [بِأَوْلِیَائِکَ ] الدَّالِّینَ عَلَیْکَ فِی غُفْرَانِکَ ذُنُوبَهُ وَ حَطِّ سَیِّئَاتِهِ وَ یَتَوَسَّلُ إِلَیْکَ بِهِمْ عِنْدَ مَشْهَدِ إِمَامِهِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِمْ اللَّهُمَّ فَتَقَبَّلْ مِنْهُ وَ اقْبَلْ شَفَاعَهَ أَوْلِیَائِهِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِمْ فِیهِ اللَّهُمَّ جَازِهِ عَلَی حُسْنِ نِیَّتِهِ وَ صَحِیحِ عَقِیدَتِهِ وَ صِحَّهِ مُوَالاتِهِ أَحْسَنَ مَا جَازَیْتَ أَحَداً مِنْ عَبِیدِکَ الْمُؤْمِنِینَ وَ أَدِمْ لَهُ مَا خَوَّلْتَهُ وَ اسْتَعْمِلْهُ صَالِحا فِیمَا آتَیْتَهُ وَ لا تَجْعَلْنِی آخِرَ وَافِدٍ لَهُ یُوفِدُهُ اللَّهُمَّ أَعْتِقْ رَقَبَتَهُ مِنَ النَّارِ وَ أَوْسِعْ عَلَیْهِ مِنْ رِزْقِکَ الْحَلالِ الطَّیِّبِ وَ اجْعَلْهُ مِنْ رُفَقَاءِ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ بَارِکْ لَهُ فِی وُلْدِهِ وَ مَالِهِ وَ أَهْلِهِ وَ مَا مَلَکَتْ یَمِینُهُ،
خدایا فلان فرزند فلان مرا به نمایندگی، به جانب سرپرستانش و سرپرستانم فرستاده، تا از جانب او زیارت کنم، به امید پاداش فراوان، و گریز از بدی حساب.
خدایا او به درگاهت توجّه میکند، به وسیله سرورانش، آن دلیلان بر تو، در جهت آمرزش گناهان، و فرو ریزی بدیهایش، و به وسیله ایشان به تو توسّل میجوید، کنار زیارتگاه امامش (درود خدا بر ایشان) .
خدایا از او بپذیر، و شفاعت سرورانش را (درود خدا بر ایشان) درباره او قبول کن، خدایا پاداشش ده بر این خوبی نیّتش، و باور صحیحش، و درستی دوستی اش، بهترین پاداشی که به یکی از بندگانت مؤمنت عطا کنی، و تداوم بخش برای او آنچه که او را مالکش نمودی، و به شایستگی وادارش در آنچه به او مرحمت فرمودی، و مرا آخرین نمایندهای که میفرستد قرار مده، خدایا او را از آتش رهایی بخش، و از روزی حلال پاکیزه ات، بر او وسعت ده، و او را از رفقای محمّد و خاندان محمّد قرار بده، و به او در فرزندان مال و اهل و زیردستانش برکت ده،
اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ حُلْ بَیْنَهُ وَ بَیْنَ مَعَاصِیکَ حَتَّی لا یَعْصِیَکَ وَ أَعِنْهُ عَلَی طَاعَتِکَ وَ طَاعَهِ أَوْلِیَائِکَ حَتَّی لا تَفْقِدَهُ حَیْثُ أَمَرْتَهُ وَ لا تَرَاهُ حَیْثُ نَهَیْتَهُ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اغْفِرْ لَهُ وَ ارْحَمْهُ وَ اعْفُ عَنْهُ وَ عَنْ جَمِیعِ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَعِذْهُ مِنْ هَوْلِ الْمُطَّلَعِ وَ مِنْ فَزَعِ یَوْمِ الْقِیَامَهِ وَ سُوءِ الْمُنْقَلَبِ وَ مِنْ ظُلْمَهِ الْقَبْرِ وَ وَحْشَتِهِ وَ مِنْ مَوَاقِفِ الْخِزْیِ فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَهِ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اجْعَلْ جَائِزَتَهُ فِی مَوْقِفِی هَذَا غُفْرَانَکَ
خدایا بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست، و میان او و نافرمانیهایت پرده شو، تا تو را نافرمانی نکند، و او را بر طاعت خویش و طاعت اولیایت یاری رسان، تا در هر جا فرمانش دادهای مفقودش نبینی، او را در هر جا نهی نمودهای مشاهده ننمایی.
خدایا بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست، و او را بیامرزد، و مورد رحمتش قرار ده، و از او و همه مردان و زنان مؤمن گذشت کن.
خدایا بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست و پناهش ده از هراس روز جزا، و از وحشت روز قیامت و بدی بازگشتگاه و تاریکی و وحشت قبر، و از توقف گاههای خواری در دنیا و آخرت.
خدایا بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست، و جایزه او را در این جایی که ایستادهام آمرزشت قرار بده،
وَ تُحْفَتَهُ فِی مَقَامِی هَذَا عِنْدَ إِمَامِی صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ أَنْ تُقِیلَ عَثْرَتَهُ وَ تَقْبَلَ مَعْذِرَتَهُ وَ تَتَجَاوَزَ عَنْ خَطِیئَتِهِ وَ تَجْعَلَ التَّقْوَی زَادَهُ وَ مَا عِنْدَکَ خَیْرا لَهُ فِی مَعَادِهِ وَ تَحْشُرَهُ فِی زُمْرَهِ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ تَغْفِرَ لَهُ وَ لِوَالِدَیْهِ فَإِنَّکَ خَیْرُ مَرْغُوبٍ إِلَیْهِ وَ أَکْرَمُ مَسْئُولٍ اعْتَمَدَ الْعِبَادُ عَلَیْهِ اللَّهُمَّ وَ لِکُلِّ مُوفِدٍ جَائِزَهٌ وَ لِکُلِّ زَائِرٍ کَرَامَهٌ فَاجْعَلْ جَائِزَتَهُ فِی مَوْقِفِی هَذَا غُفْرَانَکَ وَ الْجَنَّهَ لَهُ وَ لِجَمِیعِ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ اللَّهُمَّ وَ أَنَا عَبْدُکَ الْخَاطِئُ الْمُذْنِبُ الْمُقِرُّ بِذُنُوبِهِ فَأَسْأَلُکَ یَا اللَّهُ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ أَنْ لا تَحْرِمَنِی بَعْدَ ذَلِکَ الْأَجْرَ وَ الثَّوَابَ مِنْ فَضْلِ عَطَائِکَ وَ کَرَمِ تَفَضُّلِک.
و تحفه اش در این جایگاهم نزد امام (درود بر او) این باشد که از لغزشش چشم بپوشی، و عذرش را بپذیری، و از خطایش درگذری، و تقوا را توشه اش قرار دهی، و آنچه نزد توست در معادش برای او خیر گردانی، و در گروه محمّد و خاندان محمّد (درود خدا بر او و خاندانش) محشورش نمایی، و او را و پدر و مادرش را بیامرزی، تو بهترین کسی هستی که به سویت رغبت شده، و بزرگترین درخواست شدهای هستی که بندگان بر تو اعتماد مینمایند، خدایا برای هر پیکی جایزهای است، و برای هر زیارت کنندهای کرامتی است، پس جایزه او و همه مردان و زنان مؤمن را در این حال آمرزش و بهشت قرار ده، خدایا و من بنده خطاکار، گنهکار و معترف به گناهانم هستم، از تو میخواهم ای خدا، به حق محمّد و خاندان محمّد، که پس از این اجر و پاداش، از فزونی عطایت و کرم تفضلّت مرا محروم نکنی.
آنگاه نزد ضریح مقدّس رفته و دستها را رو به قبله به سوی آسمان بردارد و بگوید:
یَا مَوْلایَ یَا إِمَامِی عَبْدُکَ فُلانُ بْنُ فُلانٍ أَوْفَدَنِی زَائِراً لِمَشْهَدِکَ یَتَقَرَّبُ إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ بِذَلِکَ وَ إِلَی رَسُولِهِ وَ إِلَیْکَ یَرْجُو بِذَلِکَ فَکَاکَ رَقَبَتِهِ مِنَ النَّارِ مِنَ الْعُقُوبَهِ فَاغْفِرْ لَهُ وَ لِجَمِیعِ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ الْحَلِیمُ الْکَرِیمُ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ الْعَلِیُّ الْعَظِیمُ أَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ تَسْتَجِیبَ لِی فِیهِ وَ فِی جَمِیعِ إِخْوَانِی وَ أَخَوَاتِی وَ وَلَدِی وَ أَهْلِی بِجُودِکَ وَ کَرَمِکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ .
ای سرور من، ای پیشوای من، بنده ات، فلان فرزند فلان، مرا به نمایندگی به زیارت بارگاهت فرستاده، و با این عمل، به پیشگاه خدای عزّ و جلّ و رسولش و به سوی تو تقرّب میجوید، و با این عمل آزادی اش را از آتش، و از عقوبت امید دارد، پس او و همه مردان و زنان مؤمن را بیامرز ای خدا، ای خدا، ای خدا، ای خدا، ای خدا ای خدا، ای خدا، معبودی نیست جز خدای بردبار کریم، معبودی نیست جز خدای والای بزرگ، از تو میخواهم بر محمّد و خاندان محمّد درود فرستی، و دعایم را درباره آنکه مرا نماینده خود قرار ده، و همه برادران و خواهران و فرزندان و خانوادهام اجابت کنی، به جود کرمت، ای مهربانترین مهربانان.
