فرهنگ مصادیق:آبرو-اهل البیت
محتویات
جایگاه آبرو
یکی از بالاترین سرمایههای انسانها، آبرو است. هر انسانی از آشکارشدن ضعفها و عملکردهای زشت خود در هراس است. از دست رفتن وجهه و آبرو، سرآغاز بسیاری از هنجارشکنیها، بزهکاریها و گناهان است. از فراوانترین واژههای قرآن کریم و متنهای روایی «ایمان» و مشتقات آن است. این واژه، گذشته از گرویدن و باورداشتن، «امنیت بخشیدن» به دیگران را نیز دربردارد.
قال رسول الله صلی الله علیه و آله: «الا اُنَبِّئُکُم لِمَ سُمِّی المؤمنُ مؤمنا؟ لایمانِهِ الناس علی انفسِهِم و اموالهم، الا اُنَبِّئُکُم مَنْ المسلم؟ مَنْ سَلمَ الناسُ مِنْ یدِهِ ولِسانه؛ رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: آیا به شما خبر دهم که چرا مؤمن، مؤمن نامیده شده است؟ برای این که مردم را نسبت به جان و مالشان، ایمنی میبخشد. آیا شما را خبر دهم که چه کسی مسلمان است؟ کسی که مردم از دست و زبانش در سلامت باشند. بدیهی است که ارزش آبرو از مال بالاتر است.
آبروداری در تعالیم اسلام هم تکلیف خود انسان است و هم حقی است که بر دیگران دارد. همچنین در دائره صفات الهی، خدای متعال با این که «عَلّام الغیوب» است «سَتّار العیوب» هم هست و بزرگترین آبرودار بندگان خویش.
آبرو و آبرومندی در قرآن
نیازمندان آبرومند
اگر انسان تنگدست شخصیت خویش را پاس دارد شایسته ستایش است و قرآن ضمن مشخص کردن یکی از موارد مصرف زکات، این تهیدستان آبرومند را میستاید: «للفقراء الّذین أحصروا فی سبیل اللّه لایستطیعون ضربا فی الأرض یحسبهم الجاهل أغنیاء من التّعفّف تعرفهم بسیماهم لایسألون النّاس إلحافا وما تنفقوا من خیر فإنّ اللّه به علیم»؛ (سوره بقره، آیه 273)
(این صدقات) برای آن (دسته از) نیازمندانی است که در راه خدا فروماندهاند و نمیتوانند (برای تأمین هزینه زندگی) در زمین سفر کنند. از شدت خویشتن داری، فرد بی اطلاع آنان را توانگر میپندارد. آنها را از سیمایشان میشناسی. با اصرار (چیزی) از مردم نمیخواهند و هر مالی (به آنان) انفاق کنید، قطعاً خدا از آن آگاه است.
امام علی علیه السلام فرمود: «ماءُ وَجْهِکَ جامدٌ تقطره السؤال فَانظُر عِندَ مَن تَقطُرُه؛ آبروی تو محفوظ و پا برجاست. اما درخواست از دیگران، آن را قطره قطره فرو میریزد، پس اندیشه کن که آن را نزد چه کسی میریزی؟».
دست طلب چو پیش کسان کنی دراز پل بستهای که بگذری از آبروی خویش
در روایتی از امام صادق علیه السلام میخوانیم: «شیعتُنا مَنْ لایسألُ الناس شیئاً و لَو ماتَ جوعاً؛ شیعه ما، دست نیاز به سوی مردم دراز نمیکند اگرچه از گرسنگی بمیرد».
آبروداری در حریم خانواده
قرآن کریم زن و شوهر را لباس یکدیگر دانسته است و روشن است که یکی از مهمترین ویژگیهای لباس «عیب پوشی» و «زینت بخشی» است. «...هن لباس لکم و أنتم لباس لهن...» (سوره بقره، آیه ۱۸۷)؛ آنان برای شما لباسی هستند و شما برای آنان لباسی هستید.
آبروداری در آئینه روایات
در روایات ائمه اطهار، هیچ مجوزی برای پرده دری از خویش یا دیگران نیامده است. اما دستورهای فراوانی برای پرده پوشی آمده است:
قال رسول الله صلی الله علیه و آله: «مَنْ اَذاعَ فاحشهً کانَ کَمُبتدئها و مَنْ عَیرَ مُؤمنا بِشیءٍ لَم یمُت حتّی یرکبه؛ رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: هر کس کار دیگران را افشا کند، همچون کسی است که مرتکب آن گناه شده و هر کس مؤمنی را به سبب رفتار [اشتباهش] سرزنش کند، از دنیا نمیرود تا خود نیز به ارتکاب آن، آلوده گردد».
به گفته شاعر:
چون خدا خواهد که پرده کس دَرَد میلش اندر طعنه پاکان بَرَد
قال علی علیه السلام: «ذَووالعیوبِ یحِبّونَ إشاعهَ معایبِ الناسِ لیتَّسِعَ لَهُم العُذرُ فی مَعایبهم؛ انسانهای مشکل دار، دوست دارند که ضعفهای دیگران افشا شود تا عذرشان برای خطاکاری توجیه شود».
پاداش پرده پوشی
در روایتی از امام صادق علیه السلام آمده است: «مَنْ سَتَرَ عَلی مؤمنٍ یخافُها، سَتَرَاللهُ علیه سَبعینَ عورهً مِنْ عَوراتِ الدنیا والآخره؛ هر کس عیبی را از مؤمنی بپوشاند که از افشای آن میهراسد، خداوند هفتاد عیب از عیبهای دنیا و آخرت او را میپوشاند».
و رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «مَن سَتَرَ عَلی مؤمنٍ خِزَیهً فَکانَّما أحیا مَؤودَهً مِن قَبرِها؛ هر کس مانع رسوایی مؤمنی شود، مانند این است که دختر زنده به گور شدهای را از قبر برهاند».
راهکارهای حفظ آبرو
هر انسانی باید حرمت خود را پاس بدارد و به امید پرده پوشی دیگران، خویشتن را آماج تهمت و غیبت و سوءظن و تحقیر دیگران قرار ندهد. نمونههای زیر، در این باره شایان اعتنا است.
پرهیز از مواضع تهمت
امام صادق علیه السلام فرمود: «مَن دَخَلَ مَوضِعاً مِن مِواضِع التُهمه فَاتُّهِمَ لایلومَنَّ إلّا نَفسَه؛ هر کس به مکان تهمت خیز وارد شود و متهم شود، جز خودش کسی را شماتت نکند».
حفظ زبان
بی احتیاطی و بی مبالاتی و زیاده روی در سخن موجب تخریب آبرو و شخصیت انسان است. «إذا أرادَاللهُ بِعَبدٍ خِزیاً أجری فَضیحتَهُ علی لسانه؛ اگر خدا رسوایی کسی را بخواهد او را به وسیله زبانش مفتضح میکند».
«إنَ السفله هُو الذی لایبالی بِما قالَ ولا ما قیلَ فیه؛ انسان بی شخصیت و پست کسی است که به پیامدهای گفتار خودش بی اعتنا است و به قضاوتهای دیگران دربارهٔ خود اهمیت نمیدهد».
خودداری از شِکوِه و اظهار عجز
علی علیه السلام فرمود: «رَضی بالذُّل مَنَ کَشَفَ عَن ضُرِّه؛ کسی که از مشکلات خویش پرده برداری کند، تن به خواری داده است».
پرهیز از ستیزه
علی علیه السلام فرمود: «مَنْ ضَنَّ بِعرضِه فَلَیدَع المِراءَ؛ هر کس به حفظ آبروی خود علاقه دارد، باید جدال را فرو گذارد».
استفاده از دارایی برای حفظ آبرو
امیرمؤمنان علی علیه السلام فرمود: «إنَّ أفضَلَ الفعالِ صیانَهُ العِرض بِالمال؛ بهترین کارها، حفظ آبرو به وسیله دارایی است». در روایتی دیگر آمده است: «خَیرُ اموالِکَ ما وَقی عِرضَکَ؛ بهترین اموال تو، آنهایی است که موجب آبرومندی تو شود.
پیامبر گرامی اسلام در مقام ارزش و اهمیت حفظ آبرو میفرمایند: «ذُبُّوا عَنْ أَعْراضِکُمْ بِأَمْوالِکُمْ؛ با اموال خود از آبروی خویش دفاع کنید».
البته آبروداری به وسیله مال نباید به اشرافی گری، اسراف، تکلّف و تفاخر بینجامد.
فهرست منابع
مجله بشارت، خرداد و تیر ۱۳۸۹ - شماره ۷۷، آبرو و آبرومندی در قرآن، در دسترس در پایگاه اطلاع رسانی حوزه، بازیابی: ۱۵ دی ماه 1392.
مجله گلبرگ، خرداد ۱۳۸۰، شماره ۱۶، آبرومندی، در دسترس در پایگاه اطلاع رسانی حوزه، بازیابی: ۱۵ دی ماه 1392.
