عینی و کفایی بودن وجوب امر به معروف

کلام صاحب جواهر در وجوب عینی یا کفایی امر به معروف

صاحب جواهر فرمود گرچه وجوب امر به معروف کفائی است ولی ممکن است در مرتبه انکار قلبی وجوب عینی دارد. احتمال وجوب عینی در مرتبه تذکر لسانی نیز هست ولی اختمال آن از مرتبه انکار قلبی کمتر است.

یمکن أن یقال بعینیه الإنکار القلبی علی کل مکلف و دونه فی الاحتمال الأمر اللسانی،^[۱] دلیل اینکه احتمال وجوب عینی داده است عمومات وجوب امر به معروف است.

در مرتبه انکار قلبی علاوه بر عمومات روایاتی دال بر انکار قلبی هست لذا احتمال وجوب عینی در مرتبه انکار قلبی بیشتر است. در برخی ادله آمده است که امر به معروف از شئونات حکومت است....

نظر استاد: با توجه به مذاق و مقاصد شریعت مقصد نهایی شارع نا آشنا شدن منکرات و آشنا شدن معروف است چرا که منکر و معروف معنای لغویشان چنین اقتضا دارد. یعنی جامعه اسلامی باید به گونه ای اداره شود که با کار های خوب آنقدر مانوس باشند که برایشان شناخته شده باشد. در منکرات نیز همچنین باید باشد. بنابر این احتمال عینیت تقویت می شود ولی به دلیل اینکه ممکن است به استحسانات کشیده شود باید با دلیل محکمی قائل به وجوب عینی شویم لذا می گوییم احوط وجوب عینی است.

أما الحمل علیه بضرب و نحوه فیمکن القطع بعدم العینیه فیه دلیل قطع به عدم وجوب عینی آیه است که می فرماید: و لتکن منکم امه فیکفی حینئذ وقوعه من البعض فیسقط عن الآخر و لا إثم علیه و إن کان قادرا علی ما وقع من غیره أیضا کما أنه یمکن القطع بملاحظه السیره المستمره فی سائر الأعصار و الأمصار بعدم الوجوب العینی فیهما، دلیل بعد بر عدم وجوب عینی سیره مسلمین است. سیره مسلمین به شرط اتصال به عصر معصومین حجت است.

و لذا یکتفی ذو القدره علیهما بإرسال من یقوم بهما عن مضیه بنفسه و عن مضی غیرهم ممن هو مشترک معهم فی التکلیف کما هو واضح. این مطالب از صاحب جواهر بود.

نظر استاد در نوع وجوب امر به معروف

ما وقتی به اصاله العینیه مراجعه کردیم و به اصاله العموم مراجعه کردیم نتیجه وجوب عینی شد ولی گفتیم قطع به وجوب کفایی داریم لذا برای وجوب عینی در هر مرتبه ای نیاز به دلیل موجه داریم. سیره نیز باید منقطع نباشد و بعد دلیل لبی است باید ببینیم شامل مورد ما می شود یا نه؟

الحق امر به معروف و نهی از منکر واجب کفائی هستند در همه مراتبشان.