فرهنگ مصادیق:حیض - اسلام پدیا

حیض - اسلام پدیا

چیستی حیض

حیض در لغت به معنای سیلان و جاری شدن می‌باشد و در اصطلاح به جریان و جمع شدن خون در رحم و یا خروج از رحم معنا کرده‌اند.
خون حیض، مربوط به احتقان و پرخون شدن عروق رحم، سپس پوسته پوسته شدن مخاط آن، و جریان خون‌های موجود است. خونی که هنگام عادت ماهیانه دفع می‌شود، خونی است که هر ماه در عروق داخلی رحم، برای تغذیه جنین احتمالی جمع می‌گردد؛ زیرا رحم زن در هر ماه تولید یک تخمک می‌کند، و مقارن آن عروق داخلی رحم به عنوان آماده باش برای تغذیه نطفه مملو از خون می‌شود، اگر در این موقع که تخمک وارد رحم می‌شود، اسپرم که نطفه مرد است در آن جا موجود باشد، تشکیل نطفه و جنین می‌دهد و خون‌های موجود در عروق رحم صرف تغذیه آن می‌شود، در غیر این صورت، بر اثر پوسته پوسته شدن مخاط رحم، و شکافتن جدار رگ‌ها، خون موجود خارج می‌شود و این همان خون حیض است، که آمیزش جنسی در این حال ممنوع می‌باشد؛ زیرا رحم زن در موقع تخلیه این خون‌ها هیچ گونه آمادگی طبیعی برای پذیرش نطفه ندارد و لذا از آن صدمه می‌بیند. از طرف دیگر جاری شدن و خروج این خون، رنج و درد شدیدی را برای زن به همراه دارد.

ویژگی خون حیض

خون حیض در بیشتر اوقات، غلیظ و گرم می‌باشد. رنگ آن سرخ مایل به سیاهی یا سرخ است و با فشار و کمی سوزش بیرون می‌آید.

نقش حیض در سلامتی زنان

وجود خون حیض و عادت زنانگی لازمهٔ ساختمان و عملکرد دستگاه‌های بدن یک زن سالم است و خارج شدن آن علی رغم دردها و ناراحتی‌ها و زحمت‌هایی که برای زن دارد یکی از الطاف بزرگ خدای مهربان نسبت به زنان است. خارج شدن این خون به اندازه‌ای در سلامت زن مؤثر است که عدم وجود عادت زنانه در سنین بعد از بلوغ و قبل از یائسگی نشانه از عدم سلامت او دارد که باید مداوا شود؛ زیرا اگر این خون در هر ماه از بدن زن خارج نشود و زن حامله هم نباشد تا به مصرف جنین او برسد، وجودش در عروق زن برای سلامت او بسیار خطرناک خواهد بود، اما همراهی این خروج مفید و حیات بخش خون حیض با دردهای شدید و مشکلات دیگری برای زنان، لازمه جهان ماده و طبیعت است؛ زیرا این قانون طبیعت و عالم ماده است که همواره شب با روز، نفع با ضرر، آسایش با سختی، خوشی با ناراحتی، شادی با غم و …. به هم آمیخته باشد و تفکیک آنها از یک‌دیگر در جهان ماده و طبیعت امکان ندارد و در عالم ماده نباید انتظار منفعت محض، لذت محض (بدون سختی و مشقت و تلخی) را داشته باشیم.

حیض در قرآن

خداوند متعال در قرآن کریم حیض را مایه رنج زنان بیان می‌فرماید. قرآن با زنان در حال حیض همچون انسان‌هایی که مبتلا به بیماری چند روزه شده‌اند که طبیعتاً کسالت و رنج را برایشان در پی دارد، برخورد می‌کند.
خداوند می‌فرماید: «از تو دربارهٔ حیض می‌پرسند، بگو: آن [مایه‏] رنج است، پس [به وقت‏] حیض از زنان کناره گیرید و تا وقتی که پاک شوند، با آنان نزدیکی نکنید، آن گاه چون [به خوبی‏] پاک شوند، [غسل کنند] از همان جا که خداوند به شما فرمان داده است با آنان آمیزش کنید. به راستی خداوند توبه کنندگان و پاک شوندگان را دوست می‌دارد».
این آیه، فلسفه اجتناب از آمیزش جنسی با زنان در حالت قاعدگی را بیان می‌کند؛ زیرا آمیزش در چنین حالتی، علاوه بر این‌که تنفرآور است، زیان‌های بسیاری به بار می‌آورد که دانش پزشکی امروز نیز آن را اثبات کرده است، از جمله احتمال عقیم شدن مرد و زن، و ایجاد یک محیط مساعد برای پرورش میکروب، بیماری‌های آمیزشی (مانند سفلیس و سوزاک) و نیز التهاب اعضاء تناسلی زن و وارد شدن خون آلوده به داخل عضو تناسلی مرد و غیر اینها که در کتاب‌های بهداشتی بیان شده است؛ لذا پزشکان هم بنا بر همین بیان قرآن کریم آمیزش جنسی با چنین زنانی را ممنوع اعلام می‌کنند.

حیض در روایات

در روایات، احکام خاصی برای زنان حائض دیده شده است، ترک نماز و روزه در این ایام از جملهٔ این احکام است؛

امام رضا (ع) در روایتی می‌فرمایند: زن به مجردی که خون حیضش را دید باید نماز و روزه را ترک کند. و در روایات باب «وجوب قضاء روزه و عدم قضاء نمازهای حائض» از معصومان (ع) نقل شده است که زن باید قضای روزه ایی را که در ایام حیض نگرفته است، بگیرد، اما گرفتن قضای نمازها، واجب نیست و نباید آنها را قضاء کند.

نماز و روزه حائض در روایت

اگر چه احکام الاهی دارای مصالح و حکمت‌هایی است که به آن دلیل، تشریع شده است، امّا فلسفهٔ بسیاری از احکام الاهی برای ما مخفی است. نماز نخواندن و روزه نگرفتن زنان در ایام حیض و عادت ماهیانه، از جمله همین احکام می‌باشد.
دربارهٔ فلسفهٔ عدم قضای نمازها و وجوب قضای روزه‌های قضا شده از زن حائض، درمناظره‌ای که بین امام صادق (ع) و ابوحنیفه در روایات ما آمده است، به نکتهٔ مهمی در این باب اشاره شده است. ایشان با تأکید بر این که علت و فلسفهٔ احکام با مقایسه و قیاس به دست نمی‌آید،به ابوحنیفه می‌فرماید: ای أبو حنیفه نماز أفضل است یا روزه؟ أبو حنیفه گفت: بلکه نماز أفضل است. حضرت امام صادق (ع) فرمود: بنا بر قیاسی که تو انجام می‌دهی، بایستی بر حائض قضای نمازهای روزهای حیض که از او فوت شده لازم باشد و قضای روزه لازم نباشد، با این که پیامبر (ص) قضای نماز را ساقط گردانید و أمر به قضای روزه نمود. از این روایات به خوبی فهمیده می‌شود که در چنین مواردی نمی‌شود با فلسفه بافی و خلق حکمت‌هایی که از قیاس و مانند آن سرچشمه می‌گیرد دربارهٔ احکام الاهی سخن گفت.
بنابراین؛ بر طبق روایات و اجماع فقهاء، زنان در ایام حیض نباید نماز اقامه کنند و روزه بگیرند.

اقسام حائض

زنان حائض با توجه به روزهای عادتش به چند بخش تقسیم می‌شوند، که شخص حائض لازم است بنا بر حالت حیض خود، به مسائل همان قسم عمل نماید. زن حائض یا صاحب عادت است یا غیر صاحب عادت.
صاحب عادت به عادت وقتیه و عددیه، عادت عددیه و عادت وقتیه و غیر صاحب عادت به مبتدئه، مضطربه و ناسیه تقسیم می‌شود. به این ترتیب اقسام حائض به این قرار می‌باشد:
۱- وقتیه و عددیه ، ۲- وقتیه، ۳- عددیه، ۴- مضطربه، ۵- مبتدئه ۶- ناسیه.
به طور کلی در ملاک حیض باید توجه داشت که اگر خون تا ده روز قطع شود، تمام حیض است و در حکم، فرقی میان این اقسام نیست، مگر [در مقام عمل] برای زنانی که عادت معین دارند و خون دیدن از ایام عادت آنان تجاوز کند.

عادت وقتیه و عددیه

زنی که وقت و عدد عادتش در هر ماه یکسان است. و آن زنی است که دو ماه پشت سر هم در وقت معین خون حیض می‌بیند و شماره روزهای حیض او هم در هر دو ماه یک اندازه باشد؛ مثل آن که دو ماه پشت سر هم از اول ماه تا هفتم خون ببیند.

عادت وقتیه

عادت وقتیه به زنی می‌گویند که عادتش در هر ماه در یک زمان معین است، ولی عددش متفاوت است؛ مثلا در اوّل هر دو ماه خون می‌بیند، ولی در یک ماه پنج روز و در ماه دیگر هفت روز.

عادت عددیه

زنی که عادتش در هر ماه از نظر عدد روزها یکسان و از نظر زمان متفاوت است. به این صورت که شمار روزهایی که خون می‌بیند یکسان است، امّا زمان آنها متفاوت می‌باشد؛ مثل آن که در ماه اول از پنجم تا دهم و ماه دوم از دوازدهم تا هفدهم خون می‌بیند.

مضطربه

مضطربه به زنی می‌گویند که چند ماه خون دیده، ولی عادت معینی پیدا نکرده، یا عادتش به هم خورده و عادت منظم تازه‌ای پیدا نکرده است.
یکی از مواردی که زن خونریزی نامنظم دارد و در ماه چندین بار لک می‌بیند، عمل جلوگیری از بارداری می‌باشد که تکلیف او نسبت به ایام حیض مشتبه می‌شود. برای روشن شدن این موضوع به سؤالی می‌پردازیم که بعضی از دفاتر مراجع تقلید در پاسخ به آن سؤال حکم موضوع را مشخص نموده‌اند:
سؤال: من از دستگاه آی یو دی استفاده می‌کنم اکثرا یا خونریزی نامنظم دارم یا در ماه چندین بار دچار لکه بینی هستم آیا برای نمازهایم مستحاضه محسوب می‌شوم یا حیض؟
پاسخ دفاتر مراجع، به شرح زیر می‌باشد:
دفتر آیت الله خامنه‌ای:
در آن صورت اگر این لکه‌ها واجد شرایط شرعی حیض نباشد، حکم حیض را ندارد، بلکه محکوم به استحاضه است.
دفتر آیت الله مکارم شیرازی:
در صورتی که لکه بینی سه روز پشت سر هم مستمر باشد و مصادف ایام عادت سابق شما باشد حکم عادت ماهیانه دارد و اگر چنین نباشد استحاضه محسوب می‌شود؛ بنابر این مدت زمان عادت را حیض قرار دهید و باقی آن استحاضه است.
دفتر آیت الله صافی گلپایگانی:
چنانچه عادت منظمی ندارید باید به احکام مضطربه که در توضیح المسائل، مسئله؛ ۵۰۰ و ۵۰۱ ذکر شده مراجعه نمایید و به وظایف مضطربه عمل نمایید. و الله العالم
دفتر آیت الله سیستانی:
شما عادت ماهانه را حیض و ما بقی آن را استحاضه حساب کنید و در ایام حیض نماز ندارید ولی در ایام استحاضه باید طبق وظیفه مستحاضه که در رساله عملیه آمده عمل کنید.

مبتدئه

مبتدئه زنی است که نخستین بار حیض می‌شود. اگر بیشتر از ده روز خون ببیند و همه خون‌هایی که دیده یک جور باشد، باید عادت خویشان خود را حیض و بقیه را استحاضه قرار دهد.

ناسیه

ناسیه یعنی زنی که عادت خود را فراموش کرده است، اگر بیشتر از ده روز خون ببیند باید روزهایی که خون او نشانه حیض را دارد تا ده روز حیض قرار دهد و بقیه را استحاضه قرار دهد واکر نتواند حیض را به واسطه نشانه‌های آن تشخیض دهد بنا بر احتیاط واحب باید هفت روز اول را حیض و بقیه را استحاضه قرار دهد.

احکام حیض

( در حال تکمیل است )

ایام استظهار حیض

استظهار این است که زن، خود را حائض به شمار آورد، به احکام حائض رفتار نموده، عبادت را ترک و از محرمات حائض اجتناب کند تا وضعش روشن شود. البته استظهار دربارهٔ زنی که عادتش مرتب است و هیچ از نظر عدد تخلف ندارد مشروع نیست.
آن قسم از زنانی که عادت معین دارند و خون دیدن از ایام عادت آنان تجاوز می‌کند، چون نمی‌دانند از ده روز تجاوز می‌کند یا نه، وظیفهٔ استظهار دارند. البته در مقدار استظهار اقوالی است.
در باره وظیفهٔ زن حائض پس از قطع خون در دوران قاعدگی پیش از ده روز، چنین بیان شده است؛ چون خون حیض پیش از ده روز بند آید، صوری پدید می‌آید که حکم هر یک در ادامه چنین است:
۱٫ می‌داند که پاک شده و در باطن هم خون نیست، (که در این حالت، چهار صورت پیدا می‌کند):
الف. می‌داند که تا پیش از تمام شدن ده روز، دوباره خون می‌بیند. بعضی از فقها مانند آیات عظام: امام، خوئی، اراکی و فاضل (ره) می‌فرمایند: روزهای پاک وسط نیز حیض است، و بعضی از فقها مانند حضرات آیات: گلپایگانی (ره)، سیستانی و مکارم معتقدند: باید در ایام پاکی وسط احتیاط کند.
ب. می‌داند که تا پیش از تمام شدن ده روز دوباره خون نمی‌بیند: غسل می‌کند و نماز می‌گزارد.
ج. احتمال می‌دهد که تا پیش از تمام شدن ده روز دوباره خون ببیند، غسل می‌کند و نماز می‌گزارد.
د. عادتش این بوده که همیشه پیش از تمام شدن ده روز دوباره خون می‌دیده است. بعضی از فقها مانند حضرت امام فرموده‌اند: باید بنابر احتیاط واجب، میان اعمال شخص طاهر و تروک حائض جمع کند. حضرت آیه الله سیستانی می‌گویند: این عادت در دیدن دوباره اگر موجب علم یا اطمینان شود لازم است میان اعمال شخص طاهر و تروک حائض جمع کند و بعضی از فقها؛ مانند حضرت آیه الله خوئی و حضرت آیه الله اراکی گفته‌اند: اگر این عادت بر دیدن دوباره خون موجب علم یا اطمینان شود باید کارهای حائض را انجام دهد.
۲٫ علم به پاک شدن ندارد که باید خود را آزمایش کند و پس از آزمایش دو حالت را مشاهده می‌کند:
الف. خود را تمیز می‌یابد. (مانند صورت قبل است)
ب. خود را آلوده می‌یابد. (۲ حالت دارد):
۱- عادت معین داشته باشد، که سه صورت برای آن متصور است:
اول: می‌داند که تا ده روز به طور حتم قطع می‌شود، باید صبر کند تا خون قطع شود.
دوم: می‌داند از ده روز می‌گذرد، زیادی بر ایام عادت را باید استحاضه قرار دهد.
سوم: شک دارد که از ده روز می‌گذرد یا نه؟ وظیفه دارد استظهار کند.
۲- عادت معین نداشته است: باید صبر کند تا خونش قطع شود (البته تا ده روز).
در این مرحله توجه به دو مسئله حائز اهمیت است:
مسئله اول: روش آزمایش آن است که پس از قطع شدن خون، مقداری پنبه داخل فرج (واژن) نموده و پس از کمی صبر و خارج نمودن، اگر تمیز بود حکم به پاک بودن می‌نماید.
مسئله دوم: اگر آزمایش را ترک کند و نماز بخواند نمازش باطل است، اگر چه بعد هم بفهمد که پاک بوده است، مگر با این که به وظیفه اش رفتار نکرده، توانسته باشد قصد قربت نماید.

جلو انداختن ایام حیض

زنی که عادت وقتیه و عددیه دارد اگر چند روز پیش از عادت و همه روزهای عادت و چند روز بعد از عادت خون ببیند و روی هم از ده روز بیشتر نشود، همه حیض است.
همچنین زنی که عادت وقتیه و عددیه دارد، اگر مقداری از روزهای عادت را با چند روز پیش از عادت خون ببیند و روی هم از ده روز بیشتر نشود همه حیض است.
البته برخی از مراجع مانند آیات عظام خویی، تبریزی، صافی گلپایگانی، در خونی که قبل یا بعد از مدت حیض دیده می‌شود، شرط کرده‌اند که این خون صفات خون حیض را داشته باشد. ولی دیگر مراجع چنین شرطی را ندارند.
بنابراین مکلف باید با توجه به فتوای مرجع تقلیدش وظیفهٔ خود را مشخص کند.

حائض و نماز

نماز یومیه از تکلیف زن حائض خارج می‌شود و نمازهای یومیه‌ای که زن در حال حیض نخوانده قضا ندارد، ولی زن در این ایام می‌تواند در جای نماز رو به قبله بنشیند و مشغول ذکر شود.
همچنین زن حائض می‌تواند به طور ظاهری، در نماز جماعت حضور یابد؛ البته حضور ایشان نمی‌بایست مستلزم اموری مثل ورود در مسجد و … باشد که بر زن حائض حرام و یا مکروه است صرف شرکت در صف جماعت بدون این که نیت نماز جماعت بکند اشکالی ندارد.

حائض شدن زن در وقت نماز

اگر زن نماز را تأخیر بیندازد و از اوّل وقت به اندازه خواندن یک نماز با تمام مقدّمات از قبیل تحصیل لباس پاک و وضو بگذرد، و حائض شود، قضای آن نماز بر او واجب است، بلکه اگر وقت داخل شده در حالی که زن می‌توانسته یک نماز با وضو یا غسل بلکه با تیمم بخواند و نخوانده باشد، بنا بر احتیاط واجب باید آن نماز را قضا کند هر چند وقت برای تحصیل سایر شرایط کافی نبوده است‏‏.

روزه گرفتن حائض

زن حائض در ایام حیض نمی‌تواند روزه بگیرد، و قضای روزه‌های آن روزها را باید به جا آورد، اما روزه ای که تتابع و پی در پی گرفتن در آن شرط باشد (مانند روزهٔ کفاره یا روزهٔ نذر) چنان چه به سبب عذری مانند بیماری یا حیض و نفاس، نتواند روزه‌ها را پی در پی بگیرد، اگر بعد از برطرف شدن عذر (بیماری، یا حیض و نفاس) بلافاصله ادامهٔ روزه‌ها را بگیرد، صحیح بوده و احتیاجی نیست که روزه‌ها را دوباره از ابتدا شروع کند.

غسل حائض

یکی از غسل‌هایی که برای زنان واجب می‌شود غسل حیض است که پس از اتمام ایام حیض باید انجام شود.
گفتنی است وجوب غسل به معنای نجس بودن زن در زمان حیض نیست، همان طور که در مردان، جنب بودن دلیل بر نجس بودن نمی‌باشد.

فلسفه وجوب غسل برای حیض

تمام احکام و دستورهای اسلامی برای حفظ مصالح و منافع مادی و معنوی مردم وضع شده و به هیچ وجه هدف دیگری در کار نبوده است. خداوند می‌خواهد با این احکام، هم طهارت معنوی و هم پاکیزگی جسمانی برای مردم فراهم شود. قرآن کریم در این باره می‌فرماید: «خدا نمی‌خواهد شما در رنج افتید، بلکه می‌خواهد که شما را پاکیزه سازد». این آیه می‌خواهد یک قانون کلی را بیان کند، و آن این که احکام الاهی در هیچ مورد به صورت تکلیف شاق و طاقت فرسا نیست: «خداوند هیچ کس را جز به اندازه طاقتش مکلّف نمی‌کند».
با این مقدمه دربارهٔ فلسفه غسل زنان باید گفت: اساساً حکمت و اسرار غسل، از جمله غسل حیض منحصر به تمیزی و نظافت ظاهری و جسمی نیست، بلکه جنبه معنوی آن بیشتر مورد نظر است؛ از همین رو است که غسل باید با قصد قربت انجام شود و گرنه حتی اگر نجاست ظاهری نیز وجود داشته و با غسل برطرف شود، آن غسل صحیح نمی‌باشد. از نظر اسلام زن حائض حکم یک انسان به اصطلاح «محدث» یعنی انسان فاقد وضو و غسل را دارد که در آن حال از نماز و روزه محروم است. حیض؛ مانند موارد دیگری چون جنابت، خواب، بول و …، موجب حدث است که اولاً: اختصاص به زنان ندارد و ثانیاً: با غسل و یا وضو مرتفع می‌شود.
اما آن چه در این تکلیف عبادی بیش از هر چیز حائز اهمیت است، فلسفه معنوی غسل است. خداوند متعال پس از بیان غسل، وضو و تیمم، می‌فرماید: راز این دستور آن است که شما پاک شوید: «لکن می‌خواهد شما را پاک و نعمتش را برای شما تمام گرداند». این طهارت، محبوب خدای متعال است.

کفایت غسل حیض از جنابت

مراجع عظام تقلید، دراین باره که آیا با انجام غسل حیض، غسل جنابت از انسان برداشته می‌شود، نظرات مختلفی دارند:
۱٫ آیات عظام (امام (ره)، خامنه‌ای، صافی گلپایگانی، نوری همدانی): غسل حیض و جمعه و امثال آنها، کفایت از غسل جنابت نمی‌کند.
۲٫ آیات عظام (فاضل لنکرانی، تبریزی، خویی، سیستانی، مکارم شیرازی): بلکه اگر غیر از جنابت نیز، یکی از آنها ]حیض یا جمعه[ را قصد کرده باشد، اقویٰ کفایت است؛ بنابراین، اعمالی که بعد از غسل حیض یا جمعه انجام داده، تمام آنها صحیح است و فقط نمازهایی که بعد از جنب شدن و قبل از اولین غسل حیض یا جمعه خوانده باطل و قضا دارد

غسل مستحبی در ایام حیض

زن حائض می‌تواند در حال حیض، غسل جمعه نماید، و برخی چنین فرموده‌اند که: مستحب است برای حائض، غسل‌های مستحبی مثل غسل جمعه و احرام و .. را انجام دهد.

غسل جنابت در حال حیض

اگر زنی جنب باشد و حیض ببیند در این که می‌تواند غسل جنابت کند، و این غسل رفع کننده جنابت او می‌باشد یا باید صبر کند بعد از حیض غسل کند، اختلاف نظر وجود دارد؛
اکثر مراجع می‌فرمایند: غسل جنابت در حال حیض، صحیح است و حائض از جنابت پاک می‌شود. و بعضی از مراجع بنابر احتیاط واجب غسل جنابت در حال حیض را صحیح نمی‌دانند.

حکم بعد از حیض و قبل از غسل

هنگامی که زن از دورهٔ ماهیانه اش پاک می‌شود، برخی از مسائلی که در دوران حیض، انجامش صحیح نبوده و یا حرام بوده، بر او مباح می‌شود. از جمله این مسائل، طلاق و جماع است که بلافاصله بعد از پاک شدن زن (بدون انجام غسل)، شوهرش می‌تواند او را طلاق داده و یا با او همبستر شود.
البته برخی از مراجع عظام تقلید می‌گویند: بهتر است جماع بعد از شسته شدن آلت تناسلی زن (اگر چه زن هنوز غسل حیض نکرده) باشد،و برخی دیگر نیز بنابر احتیاط واجب، شستن آلت تناسلی را قبل از جماع و در صورت عدم انجام غسل حیض لازم دانسته‌اند. البته تمامی مراجع محترم تقلید فرموده‌اند که بنابر احتیاط مستحب قبل از غسل، جماع نکنند؛ یعنی بهتر است قبل از جماع، غسل کند.

محرمات بر حایض

چند چیز بر حائض حرام است؛ اول: عبادت‌هایی که مانند نماز باید با وضو یا غسل یا تیمّم به جا آورده شود، ولی به جا آوردن عبادت‌هایی که وضو و غسل و تیمّم برای آنها لازم نیست، مانند نماز میّت، مانعی ندارد. دوم: تمام چیزهایی که بر جنب حرام است و در احکام جنابت گفته شد. سوم: جماع کردن در فرج، که هم برای مرد حرام است و هم برای زن، اگر چه به مقدار ختنه گاه داخل شود و منی هم بیرون نیاید، بلکه احتیاط واجب آن است که مقدار کمتر از ختنه گاه را هم داخل نکند و در دبر زن حائض، وطی کردن، کراهت شدیده دارد.

ورود حائض به اماکن مقدس

توقّف حائض یا جنب در مساجد جایز نیست ولی اگر از یک درب داخل، و از درب دیگر خارج شود یا برای برداشتن چیزی برود مانعی ندارد. غیر از مسجد الحرام و مسجد پیغمبر (ص) و حرم امامان (ع) که حتی اگر توقف هم نکند بلکه اگر از یک درب داخل و از درب دیگر خارج شود یا برای برداشتن چیزی برود باز هم حرام است، بنابر این اگر مسجد یک درب بیشتر ندارد و او بخواهد چیزی از مسجد بردارد اشکال ندارد که وارد شود ولی اگر بخواهد چیزی در مسجد بگذارد یا توقفی در مسجد داشته باشد، نمی‌تواند از همان درب خارج شود و در فرض مسئله اجازهٔ وارد شدن را ندارد.
اما در مورد ورود حائض به حرم امامان (ع)، اکثر مراجع تقلید این چنین می‌فرمایند:
۱- احتیاط واجب این است که زن حائض (مانند شخص جنب) در حرم امامان (ع) توقف نکند.
۲- بلکه عبور نیز ننماید و هم چنین در رواق‌ها.
۳- احتیاط واجب نرفتن در حرم ائمه (ع) است، اگر چه از یک درب وارد و از درب دیگر خارج شود.
بنابر این، برای حائض لازم است طبق فتوای مرجع تقلید خود عمل نماید.

نزدیکی در ایام حیض

از جمله چیزهایی که بر فرد حائض حرام است؛ جماع کردن در فرج، که هم برای مرد حرام است و هم برای زن، اگر چه به مقدار ختنه گاه داخل شود و منی هم بیرون نیاید، بلکه احتیاط واجب آن است که مقدار کمتر از ختنه گاه را هم داخل نکند. و در دبر زن حائض، وطی کردن، کراهت شدیده دارد. حتی در روزهایی هم که حیض زن قطعی نیست ولی شرعاً باید برای خود حیض قرار دهد حرام است، اما در صورتی که جماع در ایام حیض صورت گیرد می‌بایست طبق آنچه که در رساله‌های عملیه بیان شده، کفاره دهد.
«دخول در قُبل (فرج) در هنگام حیض جایز نیست، اما سایر استمتاعات - از جمله ارضای زن توسط شوهر بدون دخول- جایز می‌باشد».

کفاره نزدیکی با حائض

همبستری در زمان حیض بر مرد و زن حرام است و علاوه بر حرمت، موجب کفاره بر مرد نیز می‌گردد. عده‌ای از فقها کفاره را واجب می‌دانند.
تذکر این مطلب لازم است که آمیزش در حال حیض، بر زن؛ کفاره‌ای را واجب نمی‌کند، (هرچند با میل و رغبت همبستر شده باشد) و فقط کار حرامی انجام داده است.

اما در مورد وجوب کفاره به این صورت است؛ که اگر شمارهٔ روزهای حیض زن به سه قسمت تقسیم شود و مرد در قسمت اول آن، با زن خود در قُبُل جماع کند، بنا بر احتیاط واجب باید هیجده نخود طلا کفّاره به فقیر بدهد و اگر در قسمت دوم جماع کند، نه نخود و اگر در قسمت سوم جماع کند، باید چهار نخود و نیم بدهد.
و هر هیجده نخود برابر یک مثقال شرعی یا چهار و نیم گرم است.
و چنان چه کفاره بر مرد واجب شود و توانایی پرداخت آن را نداشته باشد بهتر است که صدقه‌ای به فقیر بدهد و اگر نمی‌تواند، از گناه خود استغفار کند.
در هر صورت کسی که از روی نادانی یا فراموشی با زن در حال حیض؛ نزدیکی کند کفاره ندارد.

نزدیکی حائض با پوشش بهداشتی

نظر به این که جماع کردن در فرج، که هم برای مرد حرام است و هم برای زن، وضوح حکم، گویای آن است که مرد نباید در ایام حیض در فرج زن جماع نماید و کاندوم یا هر پوشش دیگر، به صرف قرار گرفتن بر روی آلت نمی‌تواند تغییری در حکم ایجاد کند؛ زیرا اصل مسئله حرمت دخول در ایام حیض است و کاندوم نمی‌تواند مانع دخول باشد، بلکه صرفاً پوششی برای رعایت بهداشت و پیش‌گیری از باردار شدن محسوب می‌شود.

مستحبات بر حائض

مستحب است زن حائض در وقت نماز، خود را از خون پاک نماید و پنبه و دستمال را عوض کند و وضو بگیرد و اگر نمی‌تواند وضو بگیرد تیمم نماید و در جای نماز رو به قبله بنشیند و مشغول ذکر، دعا و صلوات شود.

مکروهات بر حائض

خواندن و همراه داشتن قرآن و رساندن جایی از بدن به حاشیه و ما بین خط‌های قرآن و نیز خضاب کردن به حنا و مانند آن برای حائض مکروه است.
البته باید توجه داشت که کراهت در عبادات به معنای برخورداری از ثواب کمتر است؛ یعنی قرائت قرآن زن حائض هم ثواب دارد؛ بنا براین اگر زن در زمان حیض قرآن بخواند، ثواب می‌برد اما مقدار ثواب او نسبت به قرائت قرآن در زمانی که حیض نباشد کمتر است.

پایان ایام حیض (ایام یائسگی)

یائسه از ریشه یأس به معنای؛ نا امیدی است. به زن یائسه، یائسه می‌گویند چون؛ از خون دیدن و آوردن فرزند نا امید است. احکام یائسگی به شرح زیر می‌باشد:
خونی که زن پس از گذشت شصت سال قمری می‌بیند، حیض نیست، گرچه شرایط و صفات حیض را هم دارا باشد. و خونی که قبل از تمام شدن پنجاه سال قمری می‌بیند، اگر شرایط و علایم حیض را داشته باشد، حیض است.
اما دیدگاه فقها در باره حکم خون‌هایی که زن پس از تمام شدن پنجاه سال قمری تا شصت سال می‌بیند، به تفصیل عبارت است از:
۱- زن‌های سیده، بعد از تمام شدن شصت سال [قمری] یائسه می‌شوند؛ یعنی خون حیض نمی‌بینند و زن‌هایی که سیده نیستند، بعد از تمام شدن پنجاه سال [قمری] یائسه می‌شوند.
۲- زن‌هایی که سیده نیستند بعد از تمام شدن پنجاه سال یائسه می‌شوند و زن‌های سیده بعد از تمام شدن پنجاه سال تا تمام شدن شصت سال چنان چه با نشانه‌های حیض یا در روزهای عادت خون ببینند، بنابر احتیاط واجب بین تروک حائض و اعمال مستحاضه جمع نمایند.
۳- زن‌های سیده و غیر سیده مطلقاً در سن شصت سالگی یائسه می‌شوند و احتیاط مستحب آن است که زن‌هایی که قرشیه نیستند بعد از تمام شدن پنجاه سالگی تا تمام شدن شصت سال چنان چه خون را طوری ببینند که اگر پیش از پنجاه سال می‌دیدند قطعاً حکم حیض را داشت میان کارهای مستحاضه و تروک حائض جمع نمایند.
۴٫ زنان سیده و غیر سیده هر دو بعد از تمام شدن پنجاه سال یائسه می‌شوند؛ یعنی اگر خونی ببینند خون حیض نیست، مگر زنانی که از قبیلهٔ “قریش” محسوب می‌شوند که آنها بعد از تمام شدن شصت سال یائسه می‌شوند.

تفاوت سن یائسگی در زنان

احکام و دستورات دینی بر اساس مصالح و مفاسد جعل شده‌اند، و در بعضی از موارد این احکام به صورت مختلف برای مکلّفین صادر شده است؛ به عنوان نمونه، سن بعضی از زنان هنگام یائسگی کمتر و سن بعضی دیگر بیشر می‌باشد.
این حکمی است که فقها و مراجع از روایتی نظیر آنچه که از امام صادق (ع) نقل شده به دست می‌آورند: «زنان هنگامی که به سن پنجاه سالگی رسیدند، دیگر خون نمی‌بینند، مگر زنان قریش».

تفاوت زنان قریش از غیر قریش در این مسئله، شاید به جهت توانایی و قدرت بالای جسمانی آنان از دیگر زنان باشد به این جهت از نظر فیزیکی متابولیسم بدنشان با دیگران تفاوت دارد.
همان گونه که، نژادها و طوایف از نظر رنگ، قدرت و توان جسمی با یک‌دیگر تفاوت دارند؛ مثلاً زنانی که در سیبری زندگی می‌کنند سن بلوغ آنها با زنان عربستان و آفریقا که در گرمای بالای ۵۰ درجه رشد می‌کنند تفاوت دارد.
گذشته از اینها امروزه نیز چنین است که سن یائسگی بالا رفته و بسیاری از زنان در سن پنجاه سالگی یائسه نمی‌شوند، همان گونه که متخصّصان اعلام می‌کنند، این به دلیل بهداشت و تغذیه خوب و سالم است که سن یائسگی را در بسیاری از زنان بالا برده است.

دیدن خود بعد از پنجاه سالگی زنان

خونی را که زن‌ها پس از تمام شدن شصت سال می‌بینند حکم حیض را ندارد، و احتیاط مستحب آن است که زن‌هایی که قرشیّه نیستند بعد از تمام شدن پنجاه سال تا تمام شدن شصت سال چنانچه خون را طوری ببینند که اگر پیش از پنجاه سال می‌دیدند، قطعاً حکم حیض را داشت، میان کارهای مستحاضه و تروک حائض جمع نمایند. احتیاط مستحب به این معنا است که؛ بر زنانی که قرشیه نیستند واجب نیست به این حکم عمل کنند و اگر بعد از تمام شدن پنجاه سال تا تمام شدن شصت سال، خونی ببینند که آثار حیض را دارد، می‌توانند آن را حیض به حساب آورند و کارهایی که بر حائض حرام است ترک نمایند.

پانویس

منبع: اسلام پدیا - تاریخ برداشت: 94/11/05

بازگشت به غسل حیض