جایگاه و أهمیت أمر به معروف و نهی از منکر

جایگاه و أهمیت أمر به معروف و نهی از منکر

نویسنده: سهیلا بهشتی

زلال وحی

۱. «یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَیَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنکَرِ؛ مؤمنین کسانی هستند که امر به نیکویی و نهی از بدکاری می‌کنند». شیوه قرآن کریم آن است که امر به معروف را پیش از نهی از منکر می‌آورد؛ زیرا اگر درهای معروف باز شود، درهای منکر بسته می‌شود. ازدواج آسان جلوی فحشا را می‌گیرد، نماز که معروف است، انسان را از فحشا و منکر باز می‌دارد. اشتغال صحیح می‌تواند مانع فسادهای اجتماعی گردد. شخصیت دادن به افراد و تکریم آنان، مانع سقوط و ابتذال آنها می‌شود. ۲. «یَا بُنَیَّ أَقِمِ الصَّلَاهَ وَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَانْهَ عَنِ الْمُنکَرِ وَاصْبِرْ عَلَی مَا أَصَابَکَ؛ پسرم! نماز را بر پا دار و امر به نیکی کن و از بدی نهی کن و بر این کار از آنچه به تو می‌رسد صبر پیشه کن.» سرّ اینکه حضرت لقمان در موعظه به فرزندش، بعد از سفارش به امر به معروف و نهی از منکر می‌گوید: در برابر مصایب صبر و شکیبایی داشته باشد، آن است که انسان وقتی شخصی را امر به معروف و نهی از منکر می‌کند، آن شخص شاید تحمل نکند و انسان را اذیت و آزار دهد، ازاین رو، باید در برابر اذیت و آزار، صبر و شکیبایی کرد. ۳. «وَاعْتَصِمُواْ بِحَبْلِ اللّهِ جَمِیعًا وَلاَ تَفَرَّقُواْ ... وَلْتَکُن مِّنکُمْ أُمَّهٌ یَدْعُونَ إِلَی الْخَیْرِ وَیَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَیَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنکَرِ ... . وَلاَ تَکُونُواْ کَالَّذِینَ تَفَرَّقُواْ وَاخْتَلَفُواْ ...؛ به ریسمان خدا چنگ بزنید و متفرق نشوید ... . و باید از شما مسلمانان گروهی مردم را به نیکی دعوت کنند و به نیکوکاری امر و از بدکاری نهی کنند ... . و شما مسلمانان مانند کسانی نباشید که متفرق شدند و اختلاف ورزیدند». از نظر قرآن کریم میان امر به معروف و نهی از منکر و وحدت اجتماعی مردم، رابطه عمیقی هست؛ زیرا آیه امر به معروف و نهی از منکر در میان دو آیه وحدت قرار گرفته است. در قرآن کریم آیات بسیاری دربارهٔ فریضه امر به معروف و نهی از منکر وجود دارد که برخی از آنها عبارت است از:
بقره: ۴۴؛ آل عمران: ۱۰۴، ۱۱۰، ۱۱۴؛ اعراف: ۱۵۷؛ توبه: ۶۷، ۷۱، ۱۱۲؛ حج: ۴۱؛ لقمان: ۱۷؛ مائده: ۷۹؛ عنکبوت: ۴۵؛ نحل: ۹۰.
با کمی تأمل می‌توان دریافت که تضادی بین دستور قرآن مبنی بر امر به معروف و نهی از منکر با آیه شریفه‌ای که می‌فرماید :« یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ عَلَیْکُمْ أَنفُسَکُمْ لاَ یَضُرُّکُم مَّن ضَلَّ إِذَا اهْتَدَیْتُمْ؛ ای اهل ایمان بر شماست نگهداری ایمانتان، هنگامی که هدایت شده باشید زیانی از کفر آنها به شما نخواهد رسید.» وجود ندارد؛ زیرا آیه مذکور می‌فرماید که حساب هرکس جداست و گمراهی دیگران لطمه‌ای به هدایت افراد نمی‌زند. بنابراین شما از گمراهان پیروی نکنید و خود را نجات دهید.
افزون بر این، آیه شریفه، مربوط به زمانی است که امر به معروف و نهی از منکر تأثیری در افراد تبه کار ندارد و قرآن کریم به مؤمنان می‌گوید که برای شما هیچ جای نگرانی وجود ندارد؛ زیرا شما وظیفه خود را انجام داده‌اید و آنها نپذیرفته‌اند و یا زمینه پذیرش در آنها وجود نداشته است. بنابراین، زیانی از این ناحیه به شما نخواهد رسید.

یک جرعه آفتاب

۱. رسول خدا (صلّی الله علیه و آله و سلّم): «مَنْ رَای منکم مُنکراً فَلیُغَیِّرهُ بِیَدِهِ، فَاِن لَم یستَطِع فَبِلِسانِهِ، فإن لم یستطع فَبِقَلبِهِ وذلکَ أضعَفُ الایمانِ؛ هر یک از شما منکری را دید، باید با دست خود آن را تغییر دهد. اگر نتوانست، با زبانش تغییر دهد (و اعتراض کند) و باز اگر نتوانست، در قلبش آن را انکار کند و این ضعیف‌ترین مرحله ایمان است». ۲. پیامبر اکرم(صلّی الله علیه و آله و سلّم): «نَصرُ الْمَظُلومِ والأمْر بالمعروُفِ والنَّهیُ عَنِ الْمُنْکَرِ جهادٌ؛ یاری رساندن به ستمدیده و امر به معروف و نهی از منکر جهاد در راه خداست». ۳. پیامبر اکرم(صلّی الله علیه و آله و سلّم): «مَنْ أمَرَ بمعروفٍ فَلیَکُن أمرُهُ ذلکَ بِمَعروفِ؛ کسی که امر به معروف می‌کند، باید این کار را با شیوه خوبی انجام دهد». ۴. امام علی (علیه السّلام): «مَنْ تَرَکَ إنکارَ المُنْکَرِ بِقَلبِهِ وِیدِهِ وَلِسانِهِ فَحُوَ مَیِّتٌ بین الأحیاء؛ آن که منکر را با قلب و دست و زبانش انکار نکند، مرده‌ای است میان زندگان». ۵. امام علی (علیه السّلام): «قِوامُ الشریعَهِ الامرُ بالمعروفِ، والنَّهیُ عَنِ المُنکَرِ، واقامَهُ الحدود؛ پایندگی شریعت به امر به معروف و نهی از منکر و بر پا داشتن حدود [الهی] است. ۶. امام علی (علیه السّلام): «الراضی بفعلِ قوم کالّداخِلِ فِیه مَعَهُم؛ هر که به کردار عده‌ای راضی باشد، مانند کسی است که همراه آنان، آن کار را انجام داده باشد». ۷. امام علی (علیه السّلام): «إنَّ الأمرَ بِالمَعروفِ والنَّهیِ عن المُنکر لَمْ یُقَرَّبا أجَلاً ولم یقطعا رزقاً؛ امر به معروف و نهی از منکر، اجل کسی را نزدیک نکرده و روزی کسی را نبریده است». ۸ . امام علی (علیه السّلام): «وما اعمال البرِّ کُلِّها والجهاد فی سبیل اللهِ عِند الامر بالمعروف والنهی المُنکر اِلّا کَنَفْثَهٍ فی بحرٍ لُجِّیٍّ؛ همه اعمال خوب از جمله جهاد در راه خدا در برابر امر به معروف و نهی از منکر مانند قطره‌ای است در برابر دریای بسیار موّاج». ۹. حضرت فاطمه(س): «فَرَضَ اللهُ الامرَ بالمعروف مُصلَحَه للعامَّهِ؛ خداوند امر به معروف را برای اصلاح مردم قرار داد». ۱۰. امام باقر (علیه السّلام): «اِنَّ الامرَ بالمعروفِ و النَّهیَ عن المنکَرِ سَبیلُ الانبیاءِ ومِنهاجُ الصُّلَحاءِ؛ امر به معروف و نهی از منکر راه پیامبران است و شیوه نیکوکاران». ۱۱. امام باقر (علیه السّلام): «بِئسَ الْقَوْمُ قَوْمٌ یَعیبونَ الاَمْرَ بالمعروفِ والنَّهیَ عَنِ الْمُنْکَرِ؛ بد مردمی هستند آن مردمی که امر به معروف و نهی از منکر را عیب و نقص می‌دانند». ۱۲. امام صادق (علیه السّلام): «حَسب المؤمِنِ عِزّاً إذ رأی مُنکَراً أن یَعلَمَ اللهُ عَزَّوَجلَّ مِن قَلبِهِ إنکارَهُ؛ برای عزت مؤمن همین کافی است که هرگاه منکری را ببیند خداوند عزوجل بداند که در دل آن را انکار می‌کند». ۱۳. امام صادق (علیه السّلام): «وَیلٌ لِمَن یأمُرُ بالمُنکرِ ویَنهی عَنِ المعروف؛ وای بر آن که به منکر امر و از معروف نهی کند».

اشاره

امر به معروف، یعنی برانگیختن و فرمان دادن به چیزی که نزد عقل یا شرع، خوب و مطلوب دانسته شده است. نهی از منکر، یعنی باز داشتن و منع کردن از آنچه نزد عقل و شرع، بد و ناپسند شمرده شده است.
این دو اصل مهم برای دین و زندگی سالم، از نعمت‌های بزرگی است که از ابعاد گوناگون مورد توجه قرآن، بزرگان دین و دانشمندان اسلامی قرار گرفته است. این دو فریضه به دلیل نوع کارکرد و تأثیرات شگرفی که از خود بر جای می‌گذارند، از جایگاه ممتازی نسبت به دیگر احکام و فرایض دینی برخوردارند. اساساً اقامه امر به معروف و نهی از منکر یکی از دلایل لزوم تشکیل حکومت اسلامی است.

نقش امر به معروف و نهی از منکر در قیام حسینی

در هفته اول ماه محرم هر سال که به هفته «احیای امر به معروف و نهی از منکر» نام گذاری شده است، این دو فریضه مورد عنایت و تأکید و یادآوری قرار می‌گیرد. این نام گذاری در واقع از این حقیقت ناشی می‌شود که در ذهنیت شیعیان، قیام عاشورا و نهضت حسینی با امر به معروف و نهی از منکر پیوند می‌خورد و تداعی می‌شود.
امام حسین (علیه السّلام) در آخرین سال حکومت معاویه در خطبه‌ای که در عرفات ایراد کرد فرمود: «خداوند فرموده است مردان و زنان مؤمن برخی سرپرست برخی دیگرند، امر به معروف و نهی از منکر می‌کنند. خداوند (در توصیف مؤمنان) ابتدا امر به معروف و نهی از منکر را بیان کرد چرا که امر به معروف و نهی از منکر فریضه‌ای است که اگر چنان که حقش است به پای داشته شود تمامی واجبات آسان و دشوارش استوار و پابرجای خواهد شد ...». قیام امام حسین برای تحقق امر به معروف و نهی از منکر بود؛ چنان که در وصیت نامه خود به برادرش محمد بن حنفیه به صراحت می‌فرماید: «هدف من از این حرکت اصلاح طلبی در امت جدم است و می‌خواهم امر به معروف و نهی از منکر کنم و بر طبق روش و سیره پیامبر و علی (علیه السّلام) عمل کنم.» همچنین در زیارت معروف وارث که از امام صادق (علیه السّلام) رسیده است چنین می‌خوانیم: «گواهی می‌دهم که تو نماز را بر پا داشتی، زکات را پرداختی و امر به معروف و نهی از منکر کردی».
بر این اساس ماهیت نهضت عاشورا احیای اسلام بود و وجود مقدس حسین بن علی (علیه السّلام) در این نهضت عملاً یک آمر به معروف و ناهی از منکر.

شرایط و مراتب امر به معروف و نهی از منکر

از نظر فقهای اسلام، شرایط امر به معروف و نهی از منکر عبارت است از اینکه: آمر به معروف و ناهی از منکر، معروف و منکر را بشناسد؛ احتمال تأثیر را در فرد مقابل بدهد؛ بداند که او بنای تکرار گناه را دارد؛ این کار ضرر جانی، مالی و عرضی بر خود و دیگر مؤمنین نداشته باشد.
امر به معروف و نهی از منکر دارای مراتبی است که با حصول نتیجه با استفاده از مرتبه پایین تر استفاده از مرتبه بالاتر جایز نمی‌باشد. این مراتب عبارتند از:

مرحله قلبی

اولین درجه و مرتبه نهی از منکر انکار قلبی است و منظور از آن این است که فرد عملی را از خود آشکار سازد که نشان دهنده انزجار درونی او از منکر باشد و با این عمل بفهماند که خواهان انجام دادن معروف و ترک منکر است. این مرتبه، خود دارای درجاتی است مانند: بستن چشم به هنگام مواجه شدن با منکر و چهره درهم کشیدن و روی گرداندن یا ترک رفت و آمد با شخص معصیت کار.

مرحله زبانی

اگر فرد بداند که مقصود او با مرتبه اول حاصل نمی‌گردد واجب است از مرتبه دوم یعنی زبانی استفاده کند. به عبارت دیگر در این مرحله با وعظ و ارشاد و سخن نرم فرد را از اشتباه خود آگاه و او را دعوت به خیر و صلاح کند.

مرحله عملی

اگر آمر یا ناهی اطمینان پیدا کند که هیچ کدام از دو مرحله پیشین کارساز نیست، واجب است از مرحله سوم یعنی مرحله عملی استفاده کند. این مرحله نیز دارای درجاتی است و باید از ملایم‌ترین برخورد شروع شود به گونه‌ای که با کمترین آسیب هدف امر و نهی تأمین گردد. در مواردی که اقامه معروف و از بین بردن منکر مستلزم اعمال قدرت و آسیب می‌شود باید آن را به عهده حکومت اسلامی و یا حاکم شرع گذاشت. مقام معظم رهبری در این باره فرموده‌اند: «در جامعه اسلامی تکلیف عامه مردم امر به معروف و نهی از منکر با لسان است، اما اگر کار به برخورد بکشد آن دیگر به عهده مسئولین است».

شیوه‌های مؤثر در امر به معروف و نهی از منکر

یکی از مسائل مهم دربارهٔ امر به معروف و نهی از منکر، توجه به چگونگی اجرای آن و دانستن ظرافت‌های این کار حساس است. چه بسا در مواردی کاری با انگیزه مثبت، نتیجه منفی در برداشته باشد. پیامبر دربارهٔ چگونگی امر به معروف فرموده است: «کسی که امر به معروف می‌کند، باید این کار را با شیوه خوبی انجام دهد». بنابراین، توجه به بعضی از شیوه‌ها در تأثیرگذاری امر به معروف و نهی از منکر مؤثر است که به ذکر بعضی از آنها می‌پردازیم:

شخصیت دادن و توجه به کرامت انسان

اگر انسان به جایگاه بلند و کرامت خود توجه کند، هرگز خود را به کارهای زشت آلوده نمی‌کند؛ ازاین رو هرگز با تحقیر و توهین و اهانت، به خصوص در حضور دیگران نمی‌توان کسی را به کار نیک فراخواند یا او را از کار زشت باز داشت. این گونه برخوردها گاهی عامل لجاجت می‌شود؛ ولی شخصیت دادن به فرد و برخورد احترام آمیز، توجه او را به کار نیک بهتر جلب می‌کند.

زمینه سازی

بسیاری از تذکرها اگر بدون مقدمه چینی‌های لازم انجام شود، اثرگذار نخواهد بود. ذکر مقدماتی که آمادگی فکری و روحی طرف مقابل را برای پذیرش فراهم می‌سازد، بر نفوذ کلام می‌افزاید. در زمینه سازی باید نکاتی در نظر گرفته شود که از نظر عاطفی و منطقی در ارتباط با نتیجه نهایی مورد نظر باشد.

ادب در گفتار و رفتار از عوامل جذب است

نوع گفتار و عمل شخص باید چنان باشد که اعتماد طرف مقابل را جلب کرده و به دنبال آن تذکرها و امر و نهی‌ها اثرگذار باشد. بدزبانی و هتاکی و گفتار نیش دار و تندخویانه، عامل دفع است و اثر سخن را خنثی می‌کند.

هم زبانی

با هر کس باید با زبان خاص خودش سخن گفت. راه‌های تأثیرگذاری در مخاطبان متفاوت است، شناخت زبان و ویژگی‌های روحی فرد، ضامن توفیق بیشتری است.

تذکر خصوصی

گاهی تذکر دوستانه و خصوصی مؤثرتر از افشاگری در حضور دیگران است. تذکر باید آیینه وار و صادقانه و بی غرض باشد و عیب و کاستی را به شخص نشان دهد نه کوچک تر و بزرگ تر از آنچه هست و نه از روی غرض و انتقام و کینه. حفظ شخصیت و موقعیت افراد و آبروی آنها تأثیر زیادی در نفوذ کلام دارد.

خلاصه سخن

امر به معروف، از فرمان‌های خداوند است که چون دیگر خواسته‌های او، اهمیت و عظمت والایی دارد. در میان دستورهای اسلام و واجبات الهی، امر به معروف و نهی از منکر در صدر فرایض دینی قرار گرفته است. در نظام سیاسی اسلام، همه افراد نسبت به همه قوانین و تمام طبقات جامعه حق نظارت عمومی دارند که ضامن اجرای عدالت و قسط و تضمین کننده رسیدن جامعه به کمال و سعادت است.
امر به معروف و نهی از منکر به عنوان یک ساز و کار برای اصلاح فرد و جامعه، برترین، مؤثرترین و جامع‌ترین نظام اصلاحی به شمار می‌رود. هر عملی که عقل یا شرع آن را پسندیده بشمارد، معروف به شمار می‌آید و هر کاری که عقل یا شرع آن را ناپسند بشمارد، منکر محسوب می‌شود. با این وصف، تمامی محتوای دین مشمول عنوان عام معروف و منکر می‌شود.
امر به معروف و نهی از منکر یک وظیفه فرادینی است؛ یعنی عقل انسان به اهمیت و ضرورت دعوت یکدیگر به سوی نیکی و پاکی حکم می‌کند. بر این اساس، هر کار پسندیده یا ناپسند اعم از اینکه جزو واجبات یا محرمات، مستحبات یا مکروهات شرعی باشد یا جزو هیچ یک از این عناوین نباشد، مصداق یکی از دو عنوان معروف و منکر قرار می‌گیرد.
رمز و راز اثربخشی امر به معروف و نهی از منکر را می‌توان در سالم سازی محیط و بهسازی جامعه دید؛ از همین رو تعبیرات استثنایی و کم نظیری در لسان معصومین(علیهم السّلام) دربارهٔ این فریضه بیان شده که نشان دهنده شأن والا و عظمت خارق العاده آن است؛ مانند این حدیث که هم از پیامبر و هم امیرمؤمنان علی (علیه السّلام) نقل شده است: «ما اعمال البرِّ و الجهادِ فی سبیلِ اللهِ عندَ الامرِ بالمعروفِ والنهی عن المنکر الا کَنَفثْهٍ فی بَحرٍ لُجِّیٍّ؛ همه کارهای نیک حتی جهاد در راه خدا در مقایسه با امر به معروف و نهی از منکر همانند قطره‌ای در برابر دریایی پهناور است».

چراغ راه

امام خمینی(ره)

«ما همه امروز وظیفه داریم، امر به معروف و نهی از منکر بر همه مسلمین واجب است، جلوگیری از منکرات بر همه مسلمین واجب است، سفارش به حق که امر به معروف است و نهی از منکر است بر همه مسلمین واجب است و ما همه در تمام اموری که مربوط به دستگاه‌های اجرایی است، امر به معروف کنیم و اگر اشخاصی پیدا می‌شوند که خلاف می‌کنند، معرفی کنیم به مقاماتی که برای جلوگیری مهیا هستند و مشکلات را هم تحمل کنیم».

مقام معظم رهبری

«دولت، مجلس شورای اسلامی، دستگاه قضایی و نیروی انتظامی موظفند از ناهی از منکر پشتیبانی کنند ... مأمورین باید از آمر و ناهی شرع دفاع کنند. دستگاه حکومت ما باید از آمر به معروف و ناهی منکر دفاع بکند. این وظیفه است».

استاد شهید مطهری

«رکن سوم سعادت بشر عبارت است از تشویق و تحریک افراد یکدیگر را به ملازمت ایمان و حق و عمل شایسته. افراد جامعه نه تنها بایست ایمان داشته باشند و نیکو عمل کنند، بلکه باید به انواع وسایل قولی و عملی یکدیگر را به ایمان و عمل صالح توصیه و تشویق کنند».

امام محمد غزالی

«امر به معروف و نهی از منکر، قطب اعظم در دین است و آن، امر مهمی است که خداوند به خاطر آن، انبیا را برانگیخته است و اگر بساط آن برچیده شود و مورد اهمال قرار گیرد، نبوت تعطیل و دیانت مضمحل می‌شود. در صورت اهمال این دو فریضه، سستی، گمراهی و جهل، بلاد را فرامی گیرد، کج اندیشی همه گیر می‌شود، شهرها ویران و مردم هلاک می‌شوند».

مقام معظم رهبری

«امر به معروف و نهی از منکر، همه آحاد مردم باید وظیفه امر کردن به کار خوب و نهی کردن از کار بد را برای خود قائل باشند. این، تضمین کننده حیات طیبه در نظام اسلامی خواهد بود. عمل کنیم تا آثارش را ببینیم. امر به معروف، یک مرحله گفتن و یک مرحله عمل دارد. مرحله عمل، یعنی اقدام با دست و با زور، این مرحله امروز به عهده حکومت است و باید با اجازه حکومت انجام بگیرد و لاغیر. اما گفتن با زبان، بر همه واجب است و همه باید آن را بدون ملاحظه انجام بدهند».

علامه محمدمهدی نراقی(ره)

«اگر بساط امر به معروف و نهی از منکر برچیده شود، دین داری نابود و نبوت و رسالت بی فایده می‌گردد، سستی فراگیر می‌شود و گمراهی و نادانی گسترش می‌یابد، احکام دین پایمال می‌شود و آثار شریعت پروردگار از بین می‌رود، بندگان هلاک و شهرها خراب می‌گردند!»

نکته‌ها

- اصل هشتم قانون اساسی: «در جمهوری اسلامی ایران دعوت به خیر، امر به معروف و نهی از منکر وظیفه‌ای است همگانی و متقابل بر عهده مردم نسبت به یکدیگر، دولت نسبت به مردم و مردم نسبت به دولت. شرایط و حدود و کیفیت آن را قانون معین می‌کند».
- امر به معروف و نهی از منکر هفتمین و هشتمین فرع از فروع دین اسلام است.
- مهربانی و حلم و موعظه خیرخواهانه، فرد خاطی را در پذیرش امر و نهی منعطف تر می‌سازد.
- کسی که خود اهل عمل به فرمان‌های الهی است و از معصیت دوری می‌کند، امر و نهی او از تأثیر بیشتری برخوردار است.
با زودرنجی و عصبانیت نمی‌توان به اصلاح مردم پرداخت؛ بلکه باید صبر داشت و با عزم در امور، به اصلاح مردمان گنه کار پرداخت.
- انتخاب زمان و مکان مناسب که بیشترین زمینه را برای بیان و پذیرش امر و نهی به همراه داشته باشد، تأثیر آن را افزایش می‌دهد و این انتخاب تا حدود زیادی به فهم و ذکاوت و سلیقه امر و نهی کننده بستگی دارد.
- بسیاری از نهی از منکرها طبق قانون امر به معروف و نهی از منکرها نیست؛ بلکه خود آنها منکراتی است که باید جلوی آنها گرفته شود.
- ترک امر به معروف و نهی از منکر، علت نابودی جوامع گذشته بوده است.

زلال قلم

امر به معروف و نهی از منکر، دو بال پرواز است برای پرواز و اوج گرفتن به سوی کمال و سعادت. این دو فرشته نیکی و مهر، نگاهبان انسان و جامعه از هبوط و سقوط در دره تاریکی است.
امر به معروف، انتشار خوبی‌ها و افشاندن بذر نیکی‌ها در کشتزار جان آدمی است تا با به ثمر رسیدن هر بذر، گلی از درون شکفته شود و جامعه گلزاری از ارزش‌ها، نیکی‌ها و فضیلت‌ها شود.
نهی از منکر، بارش قطرات زلال باران بر سرزمین جان غافلان و گنه کاران است که شعله‌های معصیت را خاموش می‌کند.
نهی از منکر، چون چراغ تابنده‌ای است که راه را از بیراهه جدا می‌کند.

شعر

صاحبدلی به مدرسه آمد ز خانقاه *** بشکست عهد صحبت اهل طریق را گفتم میان عالم و عابد چه فرق بود *** تا اختیار کردی از آن این طریق را؟
گفت آن گلیم خویش به در می برَد ز موج *** وین جهد می‌کند که بگیرد غریق را[سعدی] چو می‌بینی که نابینا و چاه است *** اگر خاموش بنشینی گناه است[سعدی] آهنی را که موریانه بخورْد *** نتوان بُرد از او به صیقلْ زنگ با سیه دل چه سود گفتنِ وعظ *** نرود میخ آهنین در سنگ[سعدی] دامن آلوده اگر خود همه حکمت گوید *** به سخن گفتن زیباش بَدان بِهْ نشوند وآنکه پاکیزه رَود گر بنشیند خاموش *** همه از سیرت زیباش نصیحت شنوند [سعدی] گر آید گنه کار اندر پناه *** نه شرط است کشتن به اول گناه چو باری بگفتند و نشنید پند *** بده گوشمالش به زندان و بند وگر پند و بندش نیاید به کار *** درختی خبیث است بیخش برآر [سعدی] کسی که عیب مرا می‌کند نهان از من *** اگر چه چشم عزیز است، دشمن است مرا کسی که عیب تو را پیش چشم بنگارد *** ببوس دیده او را که بر تو حق دارد [صائب تبریزی]

کوتاه و گویا

آن کس که می‌تواند از بدی جلوگیری کند و چنین نمی‌کند، خود دستیار کسی است که بد می‌کند.
اگر می‌خواهید خوبان جهان افزون شوند، امر به معروف را پیشه کنید.
اصل امر به معروف و نهی از منکر، یکی از اصول مترقی و ممتاز دین مبین اسلام است.
امر به معروف و نهی از منکر، افشاندن بذر نیکی‌ها در کشتزار جان آدمی است.
امر به معروف و نهی از منکر، معیار برتری امت اسلامی بر دیگر امت هاست.
امر به معروف و نهی از منکر، تنها راه قوام و دوام تمامی فرایض دینی است.
امر به معروف و نهی از منکر، ضامن امنیت اجتماعی و سلامت جامعه است.
امر به معروف و نهی از منکر، دو پاسدار و نگهبان جامعه اسلامی هستند.
امر به معروف و نهی از منکر، از شئون پیامبری است.
خداوند، خود اولین آمر به معروف و ناهی از منکر است.
امر به معروف، کلید خوبی هاست.
نهی از منکر، چراغی است تابنده بر ضد پلیدی.
امر به معروف و نهی از منکر، نشانه انسان دوستی و ایثار است.

بازگشت به مقالات