فرهنگ مصادیق:۴نشانه شخص خیرخواه!
نیکی
عدهای دامنه و محدودهٔ خیرخواهی و مصلحت اندیشیشان به راهنمایی و مشاوره خلاصه میشود و عدهای دیگر نیز برای مصلحت و خیرخواهی مسلمین و هم کیشانشان تا پای اعطای جان پیش میروند نمونه این افراد را در زندگیمان کم مشاهده نکردهایم، هشت سال دفاع مقدس گواه وجود چنین افرادی در دل این سرزمین است.
بزرگانی که الگویشان سرور و سالار شهیدان است امامی که در زیارت اربعین در وصفشان میخوانیم: «و جعلته حُجَه علی خَلقِک مِنَ الاوصِیاء ؛فَاَعذَرَ فی الدُعاءِ وَ مَنَحَ النُصح و بَذلَ مُهجَتَهُ فیکَ لیَستَنقِذَ عِبادکَ مِنَ الجَهالهِ وَ حَیرَهِ الضَلاله »؛ و او را از جانشینان پیغمبر و حجت خود بر خلق گرداندی، او هم در اتمام حجت بر خلق رفع هر عذر از امت کردند و اندرز و نصیحت امت را با عطوفت و مهربانی انجام دادند و خیرخواهی نمودند و خون پاکش را در راه تو به خاک ریخت تا بندگان را از جهالت، و حسرت و گمراهی نجات دهد» فردی که خیرخواهترین مردم نسبت به امت بودند و در این راه اعطای جان کردند.
در فرازی که از زیارت اربعین حسینی علیه السلام آمد اشاره شده است به خیرخواهی ایشان و ملاطفت و مهربانیشان در دعوت خلق ، مسلک و روشی که برگرفته از قرآن است چرا که مولایمان امام علی علیه السلام فرموده: بدانید که قرآن خیرخواهی است که خیانت نمیکند، و هدایتگری است که گمراه نمینماید، و سخنگویی است که دروغ نمیگوید. احدی با قرآن ننشست جز اینکه به فزونی یا کمی از پیش آن برخاست: فزونی در هدایت، و کم شدن در کوردلی. (نهج البلاغه ترجمه دشتی) اصلی که به جرأت میتوان گفت اساس دین است و دین جز خیر خواهی نیست.
خیرخواهی چیست؟
ضد کینه و حسد، خیرخواهی است و آن عبارت است از دوست داشتن و خواستن دوا و بقا خیر و نعمت خدا برای مسلمانان و کراهت از رسیدن شر و بدی به آنها. در اخبار به ارشاد و راهنمایی به آنچه مصلحت،خیر و سعادت آنها در آنست نیز اطلاق شده. (جامع السعادات) پیامبر اکرم صلوات الله علیه و آله میفرمایند: با منزلتترین مردم نزد خداوند فردی است که در راه خیرخواهی برای خلق بیش از دیگران قدم بر دارد.(هزار حدیث از پیامبر صلی الله علیه،ج1)
و در این میان پیامبران و ائمه معصومین علیهم السلام سردمداران این قافله بوده و هستند.
رسول خدا صلی الله علیه و آله آمده فرمود : نشانه شخص خیرخواه چهار چیز است: به حقّ قضاوت میکند و از خود به دیگران حقّ میدهد ، برای مردم همان میپسندد که برای خود میپسندد و به (حقّ) هیچ کس دراز دستی نمیکند .
یکی از حقوقی که به گردنمان است اصل خیرخواهی است در اسلام محور عواطف از جنبه خودی گذشته و به مردم رسیده است زیرا قرآن میفرماید شما بهترین مردمی هستید که برای مردم آفریده شدهاید. (آل عمران-110)
و باز هم رسول خدا صلی الله علیه و آله میفرمایند: بهترین مردم در نزد خدا مفیدترین آنان برای مردم است(تحف العقول) و اساس این است که انسان از خودخواهی بیرون آید و به نفع مردم کار کند. امام سجاد علیه السلام فرمودند: برای دیگران گام خیر بردار اگر او اهل آن باشد تو بحق دست یافتهای و به جا اقدام کردهای و اگر او اهل و شایسته آن نیست تو لایق و شایسته آن میباشی. (اخلاق و معاشرت در اسلام،علی قائمی ج1)
هر کس طالب خیر و نعمت برای شخصی باشد در هر خیری که به ایشان برسد شریک است یعنی ثواب او مانند ثواب خیر رسان و انعام کننده است از این رو اگر فردی را به امر خیری ارشاد کنید و وی موفق به اعمال آن گردد شما نیز در ثوابی مانند ثواب عمل خیر او شریکید. و در اخبار ثابت است که هر که در کارهای شایسته به درجه نیکان نرسد ولی آنان را دوست داشته باشد در روز قیامت با ایشان محشور خواهد شد، چنانکه وارد شده است: «ان المرء یحشر مع من احبه» «آدمی با کسی محشور خواهد شد که او را دوست دارد.» (علم اخلاق، مهدی نراقی)
میزان خیرخواهی
شما تا چه اندازه خیرخواه خود و یا حتی عزیزترین کستان هستید؟ جالب است بدانید که میزان خیرخواهی شما نسبت به غیر نیز با این ترازو سنجیده میشود. پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلّم فرمودند: هر یک از شما همان گونه که خیرخواه خود است ، باید خیرخواه برادرش نیز باشد. (منتخب میزان الحکمه /556)
در روایتی از امام صادق علیه السلام آمده است: کسی که مشورت کند با او برادر مومنش و آنچه محض خیرخواهی باشد به عقل خودش، به او نگوید، خدای تعالی، رأی و عقلی که به او داده باشد، از او باز میگیرد. (منهج الیقین،ص95)
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلّم فرمودند: هر یک از شما همان گونه که خیرخواه خود است، باید خیرخواه برادرش نیز باشد
انسان خیرخواه نشانههایی مختص به خویش دارد در روایتی از رسول خدا صلی الله علیه و آله آمده است: نشانه شخص خیرخواه چهار چیز است: به حقّ قضاوت میکند و از خود به دیگران حقّ میدهد، برای مردم همان میپسندد که برای خود میپسندد و به (حقّ) هیچ کس دراز دستی نمیکند .(تحف العقول ص 20)
یکی از حقوقی که در خیرخواهی میبایست مورد توجه قرار گیرد نرمی و لطافت است تا سخنی که در جهت خیر و صلاح فرد به زبان رانده میشود موثر واقع گردد چنانکه در باب حق مشورت آمده است: اگر رای حاضری برایش داری در اندرزش بکوش و نظرت را که اگر بجای او بودی خود بکار میبستی به او بگو و باید با مهرورزی و نرمش باشد زیرا نرمش هراس بر است و سختگوئی انس برانداز و اگر خود نظری برای او نداری و کسی را برایش داری که به رای او اعتماد داری و برای خودت میپسندی دلیلش باش و ارشادش کن بسوی او تا از خیرخواهی نکاهی و از اندرز کم ننهی. (آداب معاشرت،ج۱ ص14)
از همین روست که سعدی علیه الرحمه فرمودند:
بنی آدم اعضای یک پیکرند/ که در آفرینش ز یک گوهرند
چو عضوی به درد آورد روزگار/دگر عضوها را نماند قرار
تو کز محنت دیگران بی غمی/نشاید که نامت نهند آدمی
