فرهنگ مصادیق:۱۰ راه برای شاد کردن روح رفتگان

۱۰ راه برای شاد کردن روح رفتگان

هر کار خیری که انجام دهید و ثوابش را به روح میت هدیه بکنید، برای او مفید است؛ چه ذکر و قرآن و نماز مستحبی و طلب مغفرت باشد، و چه صدقه.
هر کار خیری که انجام دهید و ثوابش را به روح میت هدیه بکنید، برای او مفید است؛ چه ذکر و قرآن و نماز مستحبی و طلب مغفرت باشد، و چه صدقه، و اما در باره نماز و روزه و کارهای واجب ـ که از ایشان قضا شده ـ در مرحله اول بر عهده فرزند بزرگتر است و اگر او انجام ندهد، بر فرزندان دیگر واجب نیست. اگر پسر بزرگتر نتواند نماز و روزه و سایر کارهای پدر، مثل حج را (اگر پدر مستطیع بوده و نرفته است) انجام دهد، می‌تواند کسی را اجیر نماید؛ یعنی پول بدهد انجام دهند، ولی اگر برادران و خواهران و مادرتان می‌خواهند خودشان نماز و روزه پدر را انجام دهند، اشکال ندارد.
کسی که برای میت عملی را انجام می‌دهد، گرچه در نیت باید قصد نیابت نماید، ولی قسمت عمده ثواب آن طبق روایات ـ در نامه عمل او نیز نوشته می‌شود. البته باعث بری ءالذمه شدن میّت نیز شده و او از عذاب و گرفتاری نجات پیدا می‌کند.
مرحوم حاج شیخ عباس قمی در مفاتیح الجنان، ص ۳۱۷ حدیث صحیحی را از امام صادق(ع) نقل فرموده که در ضمن آن حدیث این طور آمده «میت شاد و مسرور می‌شود و گشایش پیدا می‌کند به دعا و استغفاری که برای او می‌کنند چنانچه زنده شاد می‌شود به هدیه که برای او می‌برند و فرمود که ثواب نماز، روزه، حج، صدقه و سایر اعمال خیر و دعا در قبر میت بر او وارد می‌شود و ثواب آن برای مرده و کسی که آنها را انجام داده نوشته می‌شود». روایات دیگری نیز در آنجا نقل شده که می‌توانید مطالعه کنید، بنابراین یقین کنید که آنچه برای اموات خودتان هدیه می‌کنید در صورتی که اخلاص داشته باشید به آنها می‌رسد و ثوابش در نامه عمل خودتان هم ضبط می‌شود.
در زمینه آداب و مستحبات زیارت اهل قبور، توجهتان را به نکات زیر جلب می‌کنیم:
۱-مستحب است در نزد قبر میت خواندن سوره حمد و ناس و فلق و توحید و آیه الکرسی هر کدام سه مرتبه و سوره قدر هفت مرتبه.
۲-از رسول خدا(ص) چنین نقل شده است: هر که بر قبرستان عبور کند و ۱۱ مرتبه سوره توحید را بخواند و ثوابش را به اموات آن قبرستان هدیه کند به تعداد آن مردگان اجر و پاداش می‌یابد.
۳-در روایات معتبر آمده است که اگر کسی به نزد قبر برادر مومن خود برود و رو به قبله دستش را بر روی قبر بگذارد و ۱۱ مرتبه سوره قدر را بخواند از ترس بزرگ روز قیامت در امان خواهد بود . و در روایت دیگر آمده است که خداوند او و صاحب قبر هر دو را بیامرزد.
۴-در روایت آمده که حضرت باقر(ع) نزد قبر یکی از شیعیان ایستادند و این دعا را خواندند: اللَّهُمَّ ارْحَمْ غُرْبَتَهُ وَ صِلْ وَحْدَتَهُ- وَ آنِسْ وَحْشَتَهُ وَ آمِنْ رَوْعَتَهُ- وَ أَفِضْ عَلَيْهِ مِنْ رَحْمَتِكَ وَ أَسْكِنْ إِلَيْهِ مِنْ بَرْدِ عَفْوِكَ- وَ سَعَةِ غُفْرَانِكَ وَ رَحْمَتِكَ- رَحْمَةً يَسْتَغْنِي بِهَا عَنْ رَحْمَةِ مَنْ سِوَاكَ- وَ احْشُرْهُ مَعَ مَنْ كَانَ يَتَوَلَّاه‏.
۵- طبق روایاتی که از حضرات معصومین(ع) وارد شده است زیارت اهل قبور مؤمنین در روزهای دوشنبه و پنج شنبه و جمعه مستحب مؤکد است و سنت پیامبر اسلام(ص) و سیره اهل بیت(ع) نیز چنین بوده است و فعل معصوم نیز برای ما حجت است و در روایتی از رسول خدا(ص) آمده است که حضرت فرمود: (هدیه بفرستید برای مردگان خود) پس سؤال شد چیست هدیه مرده ها؟ فرمود: صدقه و دعا و نیز فرمود ارواح مؤمنین هر جمعه به آسمان دنیا مقابل خانه‌ها و منزل‌های خود فریاد می‌کنند هر یک از ایشان به آواز حزین با گریه‌ای؛ اهل من و اولاد من؛ ای پدر من و مادر من و خویشان من مهربانی کنید بر ما...).
۶- کتاب سیاحت غرب تالیف آقا نجفی قوچانی و کتاب معاد شهید دستغیب در این رابطه مفید و قابل استفاده است.
۷- انسانی که از دنیا می‌رود تا هنگامی که در عالم برزخ است و هنوز قیامت بر پا نشده باشد، کارهای خیری که برای او انجام می‌دهند به صورت هدیه به او می‌رسد و چه بسا مورد غفران و بخشش نیز واقع شده و یا موجب تعالی و تکامل روح او می‌شود. در این باره روایات و احادیث زیادی نقل شده است. به عنوان نمونه چند مورد اشاره می‌شود. امام صادق(ع) فرموده است: «يَدْخُلُ عَلَى الْمَيِّتِ فِي قَبْرِهِ الصَّلَاةُ وَ الصَّوْمُ وَ الْحَجُّ وَ الصَّدَقَةُ وَ الْبِرُّ وَ الدُّعَاءُ قَالَ وَ يُكْتَبُ أَجْرُهُ لِلَّذِي يَفْعَلُهُ وَ لِلْمَيِّت‏؛ نماز و روزه و حج و صدقه و نیکی و دعا در قبر میت داخل می گرددو پاداش آن اعمال علاوه بر این که برای کسانی که آنها را انجام می‌دهد هست برای میت نیز خواهد بود»
پیامبر اکرم(ص) می‌فرماید: «... لیدخل علی قبور الاموات من دعاء الاحیاء من الانوار مثل الجبال؛ دعای زندگان به صورت کوه‌های نور بر قبرهای مردگان داخل می‌گردد». علاوه بر این اعمالی که برای او انجام می‌دهند نتایج و ثمرات اعمال و کارهایی را نیز که خودش انجام داده بعد از مرگش به او می‌رسد.
۸- امام صادق(ع) فرموده است: «سِتُّ خِصَالٍ يَنْتَفِعُ بِهَا الْمُؤْمِنُ بَعْدَ مَوْتِهِ وَلَدٌ صَالِحٌ يَسْتَغْفِرُ لَهُ وَ مُصْحَفٌ يَقْرَأُ مِنْهُ وَ قَلِيبٌ يَحْفِرُهُ وَ غَرْسٌ يَغْرِسُهُ وَ صَدَقَةُ مَاءٍ يُجْرِيهِ وَ سُنَّةٌ حَسَنَةٌ يُؤْخَذُ بِهَا بَعْدَه‏؛ شش چیز است که بعد از مرگ مؤمن به او سود می‌رساند. فرزند صالح و شایسته‌ای که برای او دعا و طلب آمرزش کند. قرآنی که تلاوت شود. چاهی که حفر کرده و درختی که غرس نموده و آبی را که جاری ساخته و روش و سنت پسندیده‌ای که پس از او مورد عمل قرار گیرد»
۹- هر کار خیری که انجام دهید و ثوابش را به روح میت هدیه بکنید، برای او مفید است؛ چه ذکر و قرآن و نماز مستحبی و طلب مغفرت باشد، و چه صدقه،بهترین کمک به پدر و مادرتان این است که اگر حق واجبی مانند نماز و روزه و حج و حق الناس بر ذمه آنهاست آن را از طرف آنها ادا نمایید و سپس انجام امور مستحب و خیرات و مبرات برای ام بسیار مفید و نافع است.
یکی از ویژگی‌های عالم برزخ همین است که میت تا هنگامی که در برزخ بسر می‌برد. به کلی از دنیا بریده نمی‌شود بلکه گاه گاهی با آن ارتباط برقرار می‌کند و در روایات به این مسأله تصریح شده چنان که مرحوم کلینی در کافی بابی با عنوان «ان المیت یزور اهله» مطرح کرده و روایاتی نیز نقل کرده است. از آن روایات معلوم می‌شود که مردگان اعم از افراد با ایمان و حتی افراد بی ایمان نیز گاه گاهی به دیدار خانواده خود می‌آیند. در این که هر چند وقتی که بار به دیدار آنها می‌آیند طبق روایت بستگی به مقام و منزلت شخص میت دارد.
امام صادق(ع) می‌فرماید: «إِنَّ الْمُؤْمِنَ لَيَزُورُ أَهْلَهُ فَيَرَى مَا يُحِبُّ وَ يُسْتَرُ عَنْهُ مَا يَكْرَهُ وَ إِنَّ الْكَافِرَ لَيَزُورُ أَهْلَهُ فَيَرَى مَا يَكْرَهُ وَ يُسْتَرُ عَنْهُ مَا يُحِبُّ‏؛ میت مؤمن هر آینه به دیدار خانواده اش می‌آید پس هر چه را که خوشایند باشد می‌بیند و آنچه را که خوشایند نباشد از او پوشیده می‌شود و کافر نیز به دیدن خانواده خود می‌آید پس می‌بیند هر آنچه را که ناخوشایند است و هر چه پسندیده و خوب باشد از او پوشیده می‌شود». در روایات آمده است که معمولاً روزهای جمعه و به شکل پرنده‌ای به دیدار خانواده خود می‌آیند، اما این که از خانواده و بازماندگان توقع و انتظار دارند، آری چنین است. چنان که پیامبر اکرم(ص) فرموده‌اند: «ان ارواح المؤمنین تأتی کل جمعه الی السماء الدنیا بعذاء دورهم و بیوتهم ینادی کل واحد منهم بصوت حزین باکین: یا اهلی و یاولدی و یا ابی و یا امی و اقربائی اعطفوا علینا یرحمکم اللّه ... اعطفوا علینا بدرهم او برغیف او بکسوه یکسوکم اللّه من لباسیالجنه...؛ ارواح مؤمنان هر جمعه به آسمان دنیا می‌آیند و روبروی خانه‌ها می‌ایستند و هر یک با آوای حزین در حالی که می گریدمی گوید ای کسان من ای فرزندانم، پدرم، مادرم، نزدیکانم به ما عطوفت کنید. خدای شما را بیامرزد... با درهم پولی یا گرده نانی و یا لباسی در حقما رحم کنید که خدا به شما از لباس‌های بهشتی بپوشاند».
در روایات زیادی به مردم سفارش شده که مردگان را فراموش نکنند. چنان که پیامبر اکرم(ص) می‌فرماید: «لاتنسوا موتاکم فی قبورهم و موتاکم یرجون احسانکم و موتاکم محبوسون یرغبون فی اعمالکم البر و هم لایقدرون. اهدوا الی موتاکم الصدق والدعا؛ مردگان خود را در قبرهایشان فراموش نکنید و آنها امید به احسان شما دارند و مردگان شما محبوسند رغبت ومیل در کارهای نیک شما دارند و خود قدرت بر انجام آن ندارند.
برای مردگان خود صدقه و دعا هدیه کنید». برای آگاهی بیشتر ر.ک: ۱- منازل الاخره، شیخ عباس قمی. ۲- حیات پس از مرگ، علی محمد اسدی. از بعضی روایات استفاده می‌شود که صدقه و کارهای خیر و یا اعمال مستحبی مانند دعا و زیارات که هدیه اموات می‌شود به آنها می‌رسد. از جمله مرحوم حاج شیخ عباس قمی در مفاتیح الجنان ، ص ۳۱۷ حدیث صحیحی را از امام صادق (ع ) نقل فرموده که در ضمن آن حدیث این طور آمده «میت شاد و مسرور می‌شود و گشایش پیدا می‌کند به دعا و استغفاری که برای او می‌کنند چنانچه زنده شاد می‌شود به هدیه که برای او می‌برند و فرمود که ثواب نماز، روزه ، حج ، صدقه و سایر اعمال خیر و دعا در قبر میت بر او وارد می‌شود و ثواب آن برای مرده و کسی که آنها را انجام داده نوشته می‌شود» البته آنچه نقل شد، عین عبارت مفاتیح نیست بلکه با تصرف در عبارت ، لکن همان مضمون است . روایات دیگری نیز در آنجا نقل شده که می‌توانید مطالعه کنید، بنابراین یقین کنید که آنچه برای اموات خودتان هدیه می‌کنید در صورتی که اخلاص داشته باشید به آنها می‌رسد وثوابش در نامه عمل خودتان هم ضبط می‌شود.
۱۰- بر اساس آیات و روایات، ارتباط خاصی میان قبر برزخی و قبر خاکی، یعنی بین روح انسان در برزخ و بدن مادی او در قبر خاکی وجود دارد. این ارتباط، در اصل از ارتباط روح و بدن مادی که در طول زندگی دنیوی با یکدیگر یک نوع اتحاد داشته‌اند، سرچشمه می‌گیرد که با قطع تعلق روح از بدن پس از مرگ به کلی از میان نمی‌رود، بلکه یک نوع ارتباط در حدّ پایین تری میان روح برزخی و بدن مادی و خاکی وجود دارد، البته نه در حد و اندازه‌ای که در زندگی دنیوی و در دوران تعلق روح به بدن وجود داشت و نه با آن کیفیت و کمیت، بلکه در میزانی ضعیف تر و با کم و کیفی دیگر. از همین رو، قبر خاکی با قبر و عالم برزخی روح ارتباطی دارد که نقاط دیگر این ارتباط را ندارند، و به همین جهت است که علی رغم حضور روح در عالمی فوق ماده، زمان و مکان [برزخ] توجه خاصی به بدن مادی و نقطه‌ای که بدن خاکی در آن است، دارد و بر اساس همین ارتباط میان قبر خاکی و قبر برزخی است که دستورات و احکام خاصی در باب قبر، تشییع جنازه، کفن، دفن، حرمت قبر، استحباب زیارت قبور، دعا، طلب رحمت و مغفرت بر سر قبور و نظایر آنها در شریعت اسلامی وجود دارد.
این ارتباط روح با قبر خاکی موجب می‌شود که بتوان از این طریق بهتر با روح رابطه برقرار و به او توجه کرده و نیز توجه او را جلب کرد، بدین جهت در روایات تأکید فراوانی بر زیارت قبور، دعا، طلب رحمت و مغفرت و تلاوت قرآن کریم بر سر قبرها شده است، هر چنداین آداب در هر جایی برای مردگان خوب است، ولی به دلیل ارتباط قبر برزخی با قبر خاکی بر انجام این آداب بر سر قبرها تأکید بیشتری شده و از استحباب بیشتری برخوردار است. از طرفی ارواح نیز بر اساس این ارتباط با بدن مادی و قبر خود از حضور مؤمنان مسرور و مبتهج می‌شوند. امام صادق(ع) می‌فرماید: «قسم به خدای متعال، مردگان رفتن شما را [بر سر قبورشان] می‌دانند و با حضور شما مسرور می‌شوند و با شما اُنس می‌گیرند و بهره مند می‌شوند». امّا مهم‌ترین اثر دنیوی زیارت اهل قبور برای انسان، تذکر مرگ و یادآوری این رخداد مهمّ است و این خود، موجب باز داشتن انسان از بازی‌های دنیوی، (نگا: نهج البلاغه، ترجمه دکتر سید جعفر شهیدی، خطبه ۸۴، ص۶۶)، مانع انجام کارهای زشت و ناروا، باعث انجام اعمال و کردار نیک، سبب بی رغبتی و کم خشنودی از دنیا، و زمینه ساز عبرت آموزی است
رو به گورستان دمی خامش نشین .. آن خموشان سخن گو را ببین
لیک اگر یک رنگ بینی خاکشان .. نیست یکسان حالت چالاکشان
شحم و لحم زندگان یکسان بود .. آن یکی غمگین، دگر شادان بود
تو چه دانی تا ننوشی قالشان .. ز آنکه پنهان است بر تو حالشان
بشنوی از قال‌های و هوی را .. کی ببینی حالت صد توی را

پانویس

منبع:پایگاه اطلاع رسانی فرهنگ انقلاب اسلامی - تاریخ برداشت : ۹۵/۵/۳

بازگشت به زیارت اهل قبور