فرهنگ مصادیق:گناهان زبان

گناهان زبان

گناه

در لغت عرب به اثم و عصیان گفته می‌شود.

تعریف گناه

گناه به معنای سرپیچی، خطا، لغزش و مخالفت با امر و نهی مولا می‌باشد؛ یعنی انجام کاری که در نظر مولا و خالق، ناپسند و نکوهیده است.

تعریف گناهان زبان

گناهان زبان یعنی خطاها و لغزش‌هایی که از عضو زبان صادر شود.

اهمیت ترک گناهان زبان

زبان هم مانند دیگر اعضای بدن انسان است که اگر از قوانین و احکام الهی تخلّف کند، یکی از ابزارهای گناه و معصیت است، چنان که اگر از دستورات شرع مقدس پیروی کند، از ابزار و وسایل اطاعت است.
بنابراین مراقبت از این ابزار و وسیله در جلوگیری از انجام گناه مانند دیگر اعضا و جوارح است، و فرق چندانی با دست، پا و… ندارد، تنها این تفاوت را دارد که شاید بیشتر مردم، گناه زبان را چندان جدی نگیرند، در حالی که چه بسا ترور شخصیتی که با استفاده از زبان صورت می-گیرد، برای طرف مقابل به مراتب آزار دهنده تر از آسیب‌های جسمی است که بر دیگر اعضا و جوارح او وارد می‌شود.

غفلت و جهل مهمترین منشأ نافرمانی خدا

مهم‌ترین منشأ گناه و نافرمانی خداوند غفلت و جهل انسان است.
اگر شیطان بتواند کسی را از مقام خود، عظمت، علم، حکمت و لطف خداوند، نعمت‌های بی شمار او، مضرات و عواقب گناه و… غافل کند، او را به آسانی به وادی گناه و نا فرمانی می‌کشاند. همچنین جهل و نادانی به ارزش‌های وجودی انسان، جهل به آثار ارزندهٔ پاک دامنی و عفت، جهل به عواقب گناه و بالاخره جهل به اوامر و نواهی الهی باعث ارتکاب بسیاری از گناهان است.

بهترین راه نجات از گناه

بهترین راه برای نجات از گناه از بین بردن جهل و غفلت است. اگر ما همواره به عظمت خدا و نعمت‌های بی شماری که به ما و دیگر بندگانش بخشیده است توجه داشته باشیم، در صدد شکرگزاری و جبران نعمت‌های او خواهیم بود، نه به دنبال عصیان و سرکشی. و اگر به علم و حکمت و لطف خداوند در قانون گذاری و حرام و حلال کردن کارها و اشیاء توجه و اطمینان داشته باشیم، درمی یابیم که هر آنچه را خداوند بر ما حلال کرده قطعا خیر و صلاح و منفعت ما در آن است و هر آنچه را خداوند بر ما حرام کرده قطعاً به ضرر ما بوده است و این جا است که هیچ گاه صلاح و منفعت خویش را رها نخواهیم کرد و به دنبال شر و ضرر نخواهیم رفت.
و اگر انسان به ارزش و مقام والای خود در بین دیگر مخلوقات توجه کند و این که گناه این ارزش و مقام را از بین خواهد برد، حاضر نخواهد شد تا این ارزش بزرگ را برای لذت آنی و بی ارزش و زود گذر از دست بدهد.

رابطه باخدا ومعصومین برای پیشگیری ازگناه

در مرحله پیش گیری از گناهان مربوط به زبان، باید توجه داشت که شخصبا تقویت رابطه خود با خداوند و داشتن توسلات به اهل بیت علیهم السلام به طور مستمر، می‌تواند زمینه‌های انجام گناه زبانی را از بین ببرد. توجه به آثار خوب ترک گناه و آثار بد انجام گناه با در نظر گرفتن آثار خوب ترک گناه و آثار بد انجام گناهان زبانی مانند غیبت و سخن چینی و سخن بجا، حق و خیر، می‌توان از زبان خود مراقبت نمود تا به گناهان مربوط به آن دچار نشد.

تقویت اراده

برای مقابله با گناهان، باید اراده قوی داشت. شخصبا اراده کسی است که وقتی در مورد کاری، به خوبی تأمل کرد، تصمیم به انجام آن می‌گیرد و با فعالیت و ثبات قدم آن را به اجرا در می‌آورد.

آیات و روایات مربوط به گناهان زبانی

فرمایش قرآن دربارهٔ نکوهش غیبت

خداوند متعال در قرآن کریم دربارهٔ نکوهش غیبت می‌فرماید«و هیچ یک از شما دیگری را غیبت نکند، آیا کسی از شما دوست دارد که گوشت برادر مردهٔ خود را بخورد؟! (به یقین) همه شما از این امر کراهت دارید».

گناهان زبانی از نگاه پیامبر اکرم

پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله می‌فرمایند: «کسی روز قیامت آمده و نگاه به نامه عملش می‌کند و اثری از کارهای نیک خود را در آن نامه نمی‌بیند؛ سپس عرض می‌کند: کجاست کارهای شایسته من که در دنیا انجام دادم؟ پاسخ داده می‌شود: تو غیبت مردم را کردی؛ به جای غیبت‌هایت ثواب‌های تو در نامه عمل کسانی که غیبت آنها را کردی نوشته شد».

سخن گفتن‌وسکوت ازدیدگاه امیرالمومنین

امام علی علیه السلام می‌فرماید: «خوشبخت و رستگار کسی است که علم و عملش، دوستی و دشمنی اش، گرفتن و رها کردنش، سخن گفتن و سکوتش، رفتار و گفتارش تنها بر اساس رضای الهی استوار باشد و بر خلاف امر پروردگار قدمی برندارد».

رابطه سرنوشت‌انسان و زبان‌ازنظرامام باقر

امام باقر علیه السلام می‌فرماید: «از اندرزهای لقمان حکیم به فرزندش این بود که فرزند عزیز!… کسی که مالک زبان خود نباشد، سرانجام پشیمان خواهد گشت».

نقش زبان در بدن

زبان، ترجمان دل، نمایندهٔ عقل، کلید شخصیت و مهم‌ترین دریچه روح آدمی است. آنچه بر صفحه زبان و در لابلای گفته‌های انسان ظاهر می‌شود، نمودی از آن چیزی است که بر صفحه روح انسان نقش می‌بندد. زبان در عین این که یکی از بزرگ‌ترین نعمت‌های خداوند و ابزاری برای رشد و روابط با دیگران بوده، در عین حال آفات فراوانی نیز دارد و می‌تواند سرچشمه گناهان بی شماری باشد.

درمان عملی گناهان زبان

توجه به خطرات زبان و مراقبت از آن، بهترین درمان عملی برای پرحرفی است. زبان و سخن گفتن با آن، در عین حال که در جاهایی بسیار مفید است، آفات و خطرات فراوانی هم دارد. هر صبح که انسان از خواب بیدار می‌شود، لازم است به خود توصیه کند که مراقب زبانش باشد؛ زیرا این عضو می‌تواند انسان را به اوج سعادت یا خاک ذلت و شقاوت بکشاند.

فرمایش امام سجاد دربارهٔ رابطه زبان با اعضاء

امام سجاد علیه السلام فرمود: «هر صبح، زبان آدمی تمام اعضای بدنش را زیر نظر گرفته، و می‌گوید: چگونه هستید؟ چگونه صبح کردید؟ پاسخ می‌دهند به خیر و خوبی است به شرط آن که تو (دست از سر ما برداری) و ما را به خود رها کنی؟ و او را به خدا سوگند می‌دهند (که سخن ناروایی نگوید و آنان را به مشقّت نیندازد) و می‌گویند (شکی در این نیست که) به خاطر تو، ثواب و پاداش به ما می‌رسد، و به سبب تو است که کیفر می‌شویم». پس انسان باید مواظب زبان و سخن خود باشد؛ زیرا هر کلامی که از او صادر شده در نامه عمل او ثبت و ضبط می‌شود.

فرمایش قرآن دربارهٔ رابطه زبان و فرشتگان

در قرآن کریم آمده است: «انسان هیچ سخنی را بر زبان نمی‌آورد، مگر این که همان دم، فرشته‌ای مراقب و آماده برای انجام مأموریت (و ضبط آن) است».

روایاتی‌ازامام‌علی دربارهٔ رابطه زبان‌وفرشتگان

آن حضرت از نزدیک مردی عبور کردند که بسیار پرحرفی می‌کرد، حضرت در نزد او توقف کرده و فرمودند: ای مرد! تو بر فرشتگان حافظ خود با این پر حرفی کتابی را املاء می‌کنی؛ از آنچه به تو سود می‌دهد سخن بگو و از سخنان واهی دوری کن.

← نقش زبان در بهشتی یاجهنمی بودن انسان

حضرت امیر المومنین علیه السلام می‌فرمایند: «سخن در اختیار تو بوده مادامی که آن را بر زبان جاری نکرده‌ای، ولی هرگاه سخن گفتی تو در بند آن گرفتار می‌شوی؛ اکنون زبانت را همانند طلا و نقره ات حفظ کن؛ بسا سخنی که نعمتی را از انسان سلب می‌کند. پس هر چه نمی دانی از گفتن آن خودداری کن. خداوند بر اعضا و جوارحت چیزهایی واجب کرده که روز قیامت از آنها سؤال خواهد کرد، در آن روز خوار خواهد شد کسی که زبانش بر او حکومت کند. هرکس پرحرف شد خطایش هم زیادتر می‌شود، و هر کس این چنین باشد حیایش کم می‌شود، و هرکس حیایش کم شد، ورعش (دوری از گناهان و امور شبهه ناک) کم خواهد شد، دلش می‌میرد و هر که دلش مرد، وارد دوزخ می‌شود».

رابطه عقل و علم با سخن

حضرت امیر المومنین علیه السلام می‌فرمایند: «هنگامی که عقل کامل شود، سخن کم می‌شود».

بهترین روش برای پرهیز از آفات زبان

بنابراین، از نگاه آیات و روایات، بهترین روش برای پرهیز از آفات زبان، خودداری از پرگویی و ترک گفتارهای بی فایده است؛ زیرا اگر انسان بداند سخنانش جزو اعمال او محسوب می‌شود و در برابر آن مسئول است، از پرحرفی که نوعاً به دروغ، غیبت، اتلاف وقت، آزار دیگران، قساوت قلب و… منتهی می‌شود اجتناب خواهد نمود.

جلب توجه یکی از عوامل پرحرفی

شاید بتوان ریشه روانی زیاد حرف زدن را در این نکته دانست که ما انسان‌ها دوست داریم همیشه مورد توجه و محبت دیگران باشیم و برای این که محبت کافی را از دیگران کسب کنیم دست به کارهایی می‌زنیم که باعث جلب توجه شود، ولی نباید فراموش کرد که اگر انسان ارتباط خود را با خدا درست نماید و انگیزهٔ او در انجام کارها کسب رضایت خدا باشد، و تلاش در این نماید که محبوب او شود، خداوند او را محبوب دیگران می‌کند، بدون این که نیازی به ریا و جلب توجه آنان داشته باشد. پس نیازی به پر حرفی و یا هر کار ناپسند دیگری برای جلب توجه دیگران نیست.

راه عملی درمان پرگویی

می‌توان با تمرین و تلقین و احیاناً با نذر و یا جریمه کردن خود در صورت پرحرفی، به تدریج خود را به دوری از آن عادت داده و صفت ثابت و راسخی را در این زمینه کسب نمود.

نقش زمان در درمان پرگویی

نکته قابل توجه این که، منع زبان از پرگویی، کاری تدریجی و طولانی بوده و به گذر زمان نیاز دارد. کسی که به پرگویی و کنترل نداشتن بر زبانش عادت داشته و این عمل در او به صورت ملکه درآمده است، نمی‌تواند یک روزه بر خلاف آن عمل کند، بلکه باید قرار بر این بگذارد که هر روز مقداری از پرگویی اش را کم کند تا به تدریج با تسلط بر زبان و سخنانش بتواند به مقدار لازم و ضروری از زبانش استفاده کند و سخن بگوید.

پانویس

منبع:ویکی فقه - تاریخ برداشت : ۹۵/۳/۲۲

بازگشت به گناه