فرهنگ مصادیق:کمک و احسان به دیگران از نگاه امام رضا علیه السلام
نویسنده: پورافضلی
کمک به دیگران و انجام کار نیک یکی از بارزترین خصوصیات پیشوایان دینی ماست. هرگاه سخن از وظایف مسلمانان میشود، ائمه هدی علیهم السلام با الفاظ و عناوین مختلف و بیانات گوناگون احسان و نیکوکاری را یکی از اصول ارزشمند جامعه اسلامی برشمردهاند.
در فرهنگ اسلامی از احسان و نیکوکاری با عناوینی چون: گذرگاهی برای آخرت، مزرعه آخرت، معاملهای پرسود، توشه راه، نصرت الهی، خوان کرم اهل بیت (علیهم السلام) و... یاد شده است.
کمک به دیگران و خدمت به خلق به معنای برآوردن نیازهای آنان از راههای درست است واعم از آن که مادی یا معنوی باشد در فرهنگ اسلامی، یکی از عبادتهای پر اهمیت به شمار میآید. نقل است پیامبر اکرم ـ صلی الله علیه و آله ـ فرمودند: هر کس نیازی از برادر مؤمنش را برآورد مانند آن است که عمری خدای بزرگ را عبادت کرده باشد[۱]
امام رضا (علیه السلام) هم به مناسبتهای مختلف از این سنت حسنه به نیکی یاد کرده و آن را بزرگ شمردهاند. حضرت ضمن اینکه نیکی کردن به دیگران را سبب افزایش عمر انسان دانستهاند،[۲] سفارشهای متعددی در باب احسان و صدقه داشتهاند.
حضرت رضا (علیه السلام) به ترتیب از پدران گرامی خود صلوات الله علیهم اجمعین نقل فرموده است: « بهترین و سودمندترین مال از اندوختههای انسان، صدقه دادن است». امام رضا (علیه السلام) بر حسب روایاتی دربارهٔ آثار و انواع صدقه میفرماید: «صدقه بده اگر چه چیز اندکی باشد. زیرا هر چیز اندکی اگر در راه خدا با نیت صادقانه داده شود بزرگ و ارزشمند است.» «با دادن صدقه، رزق و روزی زیاد از خداوند طلب کنید.» «بیمارانتان را با صدقه درمان کنید.» «هر کار نیکی یک نوع صدقه است و پاداش صدقه را دارد.» «کمک کردن به ضعیفان و محرومان از بهترین انواع صدقه است.»
امام رضا (علیه السلام) در جایی دیگر تامین زندگی دیگران و کمک به نیازمندان را زندگی ایده آل معرفی کرده و میفرمایند: بهترین و نیکوترین زندگی از آن کسی است که زندگی دیگران در کنار زندگی او تأمین شود. [۳]
حقیقت آن است که هر چیزی که در راه خدا و برای رضایت و خشنودی پروردگار داده شود اگر چه کم باشد نزد خداوند بزرگ و زیاد است. امام رضا (علیه السلام) در این باره میفرماید: در هزینه زندگی میانه روی کن! به هنگام دارایی و نداری، و همچنین در احسان و نیکی کردن، چه کم باشد و چه زیاد. به درستی که خداوند تبارک و تعالی بخشش پارهای از یک دانه خرما را بزرگ میدارد. به حدی که در روز قیامت آن را به اندازه کوه احد بزرگ جلوه میدهد.
ایشان در جایی دیگر میفرماید: چنان با مردم رفتار کن که دوست داری با تو رفتار کنند. [۴]
امام رضا علیه السّلام فرمود: « ... در بنی اسرائیل قحطی شدیدی به مدت چند سال متوالی به وجود آمد. زنی لقمه نانی داشت. همین که آن را در دهانش گذاشت، سائلی گفت: ... ای بنده خدا! گرسنگی!.
آن زن با خود گفت: در چنین زمانی صدقه خوب است. نان را از دهان درآورد. به سائل داد. این زن فرزند کوچکی داشت. برای جمعآوری هیزم به صحرا رفته بود. گرگ آمد و فرزند را ربود. فرزند فریاد کشید. مادر به دنبال گرگ دوید. خداوند جبرئیل را فرستاد. جبرئیل فرزند را از دهان گرگ گرفت و به مادر داد.
جبرئیل به مادرش گفت: ای بنده خدا! این لقمه گرگ در مقابل آن لقمهای که صدقه دادی. آیا راضی شدی!...».[۵]
