فرهنگ مصادیق:چگونه باید امام زمان(عج)را یاری کنیم؟
محتویات
مقدمه
همانگونه که شکر دارای سه مرحلهٔ قلبی، زبانی و عملی است یاری امام عصر علیه السلام با توجه به نسبت مستقیمی که با شکر برقرار میکند دارای سه مرتبه خواهد بود.
نخستین و اساسیترین این مراحل یاری قلبی است: انسان شاکر چگونه میتواند قلباً یاور امام خود باشد ؟ اگر انسان در درون خود معرفت نسبت به اسم و اوصاف امام پیدا کند و در پی آن محبت مولایش را به دل بگیرد، مسلماً مراتب مهمی از یاوری قلبی را به دست آورده است.
پس از این پایه گذاری که محبت و معرفت میکنند، پاک سازی درون از زشتیها و رذائل اخلاقی جایگاهی منحصر به فرد دارد معرفت صحیح نسبت به امام علیه السلام، روح و عصارهٔ دین است و اگر کسی بخواهد به ثمرهٔ عملی بندگی خدا برسد، باید این ریشه را در ضمیر خود استوار کند. شناخت دین، در واقع وابسته به معرفت صحیح یافتن نسبت به امام علیه السلام است که گوهر دین را تشکیل میدهد و حکمتی که خداوند در آیات قرآن از آن به « خیر کثیر » یاد میکند، همین است.
امام باقر علیه السلام در تفسیر حکمت چنین میفرمایند:
معرفه الإمام و اجتناب الکبائر التی اوجب الله علیها النار [۱]
معرفت امام و پرهیز از گناهانی که خدا کیفر آنها را آتش قرار داده است.
اگر کسی امامش را درست بشناسد، در واقع به میوه و ثمرهٔ معرفت خدا و پیامبر دست یافته است و این گونه دریافت آنها و حرکت از ثمره به ریشه چندان دشوار نخواهد بود. این حکمت در واقع فهمی عمیق را در مسائل دینی نصیب فرد میکند که در روایات از آن با عنوان « تفقه » یاد میشود.
تفقه در فرهنگ شیعی ما تا آنجا اهمیت دارد که عبادت بدون آن را عبادتی بیخیر معرفی کردهاند در واقع کسی که در دین به فقه دست مییابد، با توجه به معرفت عمیقی که در دل راسخ نموده است به هیچ گونه تزلزلی در دین خود راضی نمیشود و پای اعتقاد خود محکم میایستد.
امام صادق علیه السلام فرمودهاند:
إذا اراد الله بعبد خیراً فقه فی الدین [۲]
اگر خدای برای بندهای خوبی بخواهد او را در دین صاحب فهم عمیق میکند.
اگر خدا خیر کسی را بخواهد، برای او شرایطی فراهم میکند که در دین تفقه پیدا کند در روایت دیگری پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودهاند:
« اف بر مسلمانی که در هفته روزی را قرار ندهد که درآن روز امر دینش را تفقه کند و از آن سوال نماید.»[۳]
روشن است که پیگیری فقهی که ما را به آن سفارش کردهاند، به مفهوم وجوب آموختن فقه اصطلاحی و حوزوی نیست، چرا که در احکام، ما را به تقلید فرا خواندهاند و اگر افرادی این وظیفه را به عهده بگیرند، از گردن دیگران ساقط است.
اما آنچه مورد سفارش قرار گرفته، اولاً تقلید آگاهانه است و اینکه بدانیم چرا و در چه محدودهای و از چه کسی و با چه ملاکهایی تقلید میکنیم.نکتهٔ اساسی تر این است که ما در اعتقادات خود که توحید و نبوت و امامت است به درک صحیح و فهم عمیق و بیخدشه دست بیایم هر کس باید دراصول اعتقادی خود فقیه شود، یعنی به گونهای نسبت به خدای فطری خویش و امام و پیامبر خود آگاهی و معرفت پیدا کند که این بصیرت اجازهٔ ورود هیچ آفت و تردیدی را به درون او ندهد. اگر کسی از روی فقاهت موحد شود،هیچ شبههای او را نمیلرزاند. فقاهت، نتیجهٔ اعتقاد برخاسته از معرفت صحیح است و در این طریق، شاگردی از کسانی که معارف اهل بیت علیهم السلام را در دسترس دارند و نیز مطالعه، پی جویی و جستجو، این ارمغان را خواهد آورد و إن شاء الله خداوند معرفت صحیح را به دنبال آن مقدمات به ما اعطا خواهد نمود.
تهذیب قلب - یاری قلبی
هر چه این معرفت ریشه بدواند و این ریشه پایدارتر شود، اقبال آدمی به نافرمانی مولایش کمتر خواهد بود در این صورت نیمهٔ دوم حکمت نیز نصیب فرد خواهد شد. قلب انسان در اثر معصیت و نافرمانی خداوند غبار و زنگار میگیرد و به بیماری مبتلا میگردد و این بیماری، معرفت انسان را نیز خدشهدار میکند اگر این نقطههای سیاه جان بگیرند قلبی آلوده به جای خواهد ماند که از طهارت معرفت، بهرهای نخواهد گرفت.پس تهذیب قلب، به دنبال جلوگیری عملی از نافرمانی خداوند حاصل خواهد شد.اگر قلب انسان از گناه پر شود و با توبهٔ حقیقی از آلودگی زدوده نگردد، دل انسان زیر و رو میشود و آن وقت قلبی که گره خردهٔ محبت امام است، خدای نکرده با یک گناه و لذت شهوی، امامش را میفروشد و خود را از یاری او محروم میکند.
ناصر امام، باید قلبی پاک و عملی پاکیزه داشته باشد وگرنه اساساً عمل زشت و قلب زنگار گرفته، این فرصت و قابلیت را از او سلب میکنند که بخواهد پای در طریق یاری امامش بگذارد.
خداوند متعال به داود علیه السلام فرمود:
«... یاران خود را از دوست داشتن شهوتها بترسان ! زیرا کسانی که به شهوات دنیوی دل بسته باشند دلهایشان از من ( خدا ) پوشیده و محروم است.» [۴]
دوستی امام - یاری قلبی
دوستی و محبت امام نیز خود راهی دیگر برای یاری قلبی انسان است، چرا که قلب لبریز از محبت، بقیهٔ اعضا و حالات انسان را مطابق خواست الهی تنظیم میکند و اعمال انسان نیز مطابق این محبت قلبی روح و ارزش مییابند محبت، مراتب بعدی یاری امام را نیز شکل میدهد و طاعت امام را آسان و خواستنی خواهد کرد.
رسول خدا صلی الله علیه وآله به امیرالمومنین علیه السلام فرمودند:
« مثل تو مثل سوره قل هو الله احد است. کسی که یک بار آن را بخواند مثل این است که یک سوم قرآن را خوانده و کسی که دوبار آن را بخواند مانند این است که دو سوم قرآن را خوانده وکسی که سه بار آن را بخواند، مثل این است که همهٔ قرآن را خوانده باشد و همین طور است که تو را با قلبش دوست داشته باشد نظیر یک سوم پاداش اعمال بندگان را برده است، و کسی که تو را با قلبش دوست بدارد و با زبانش زیارت کند مانند این است که دو سوم پاداش اعمال بندگان را برده، و کسی که تو را با قلبش دوست بدارد و با زبان و دستش یاری کند، معادل پاداش همهٔ اعمال بندگان را برده است.»[۵]
یاری زبانی - پاکسازی زبان
مرتبهٔ دیگر یاری امام علیه السلام یاری زبانی ایشان است که نخستین گام در این مرتبه، پاک کردن زبان خواهد بود. به فرمودهٔ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله:
« ایمان هیچ بندهای درست ( بدون انحراف) نمیشود مگر آن که قلب او درست باشد، و قلبش درست نمیشود مگر آن که زبانش درست شود.»[۶]
بنابراین آنچه سلامت قلب انسان را رقم میزند، زبان سالم است. کسی که میخواهد با زبان خود امامش را یاری کند،نباید نسبت به این امر کلیدی بیتفاوت باشد انسانی که با چنین نیتی زبان خود را حفظ و حراست کند، قلبش را از تباهی و انحراف نجات داده و با مراقبت از زبانش، اجرا یاری کردن امامش را نیز برده است. در این راه، پرهیز از گناهانی که گریبانگیر زبان آدمی میشود بسیار کارساز است. جلوگیری از غیبتَ، دروغ، آزار دیگران، آشکار ساختن راز دیگران، افترا و تهمت، ناسزا،سخن لغو و بیهوده و بیجا گفتن و.... زبان آدمی را آمادهٔ این یاوری میکند. دراین طریق خصوصاً برای مادرانی که وظیفهٔ خطیر تربیت فرزند را به دوش میکشند، مساله حساس تر است.
پس از این تهذیب، باید در پی راهکارهایی بود که مستقیم و یا غیر مستقیم این محبت درکام جان فرزندان بنشیند و با گوشت و خون آنان درآمیخته شود. رفتار و سلوک ما باید به گونهای باشد که فرزندانمان روحیهٔ مهدوی را از ما استشمام کنند وقتی مهر مادری و رفتار مهدوی به هم آمیخته شد، به واسطهٔ عشقی که میان مادر و فرزند برقرار میشود این محبت به راحتی در جان او نفوذ میکند درحقیقت، مادر با فداکاری و ایثار و لطف خود از یک سو و با ترغیب و تربیت و تذکر به امام عصر علیه السلام از سوی دیگر میتواند فرزند را امام زمانی بار بیاورد.
در این باب توجه به ابعاد مختلف وجود فرزند حتی از ابتدای زمان بارداری مورد نیاز است. به گونهای که میتوان گفت فرایند تربیت از آنجا آغاز میشود. زبان ما با ذکر دائمی برخاسته از محبت قلبی، میتواند اقبال نسبت به امام عصر علیه السلام را در لوح دل فرزند حک کند و این نقش ماندنی را در زمان باروری فرزند، به ثمرات فراوانی بدل سازد مورد توجه است میتوان پله به پله با استفاده از راههایی که مناسب سن و ظرفیت فرزندان است، این معرفت را به آنها منتقل کرد. خواندن داستانهای مربوط به ائمه علیهم السلام و شرح مظلومیت آنها در قالب حکایات تاریخی، به همراه بردن فرزندان در مراسم اعیاد و وفیات ائمه علیهم السلام و نیز به همراه بردن بچهها در سفرهای زیارتی و فرصت تنفس در آن فضا را به آنها دادن،راههای دیگری است که دنبال کردن آنها، شناخت امام علیهم السلام و نیز به همراه بردن بچهها در سفرهای زیارتی و فرصت تنفس در آن فضا را به آنها دادن، راههای دیگری است که دنبال کردن آنها، شناخت امام علیه السلام را در دل فرزندان ما نهادینه میکند کودکان را باید در معرض پیامهای حاوی معرفت اهل بیت علیهم السلام قرار داد تا گوش جان آنها و فطرت پاکشان این پیغامها را برگیرد و بذر کاشته شده در وجودشان، آرام آرام جوانه زند و سر برآورد و میوه و ثمر دهد.
