فرهنگ مصادیق:چقدر حق داریم از اموال دولتی در ادارات استفاده کنیم؟
استفاده کارمندان از امکانات بیتالمال در ساعات رسمی کار به مقدار متعارفی که مورد ضرورت و نیاز است و شرایط کاری بیانگر اذن به کارمندان در این مقدار از استفاده است، اشکال ندارد.
به گزارش مشرق، برخی از کارمندان در مواجهه با اموال بیت المال و اموال اداره محل کارشان دچار بی مبالاتی میشوند و گروهی نیز اهل احتیاطند و حتی بیش از حد نیاز بر خود سخت میگیرند و هرگونه استفاده از بیت المال را بر خود حرام میدانند. (البته دیگر کمتر چنین افرادی یافت میشوند!)
اما حد شرعی در این رابطه چیست؟ استفتاء زیر از مقام معظم رهبری این حد را مشخص نموده است.
س ۱۹۵۶: اینجانب اقدام به استفاده شخصی از بیت المال کردهام، وظیفه من برای برئالذمّه شدن چیست؟ استفاده شخصی از امکانات بیتالمال تا چه حدّی برای کارمندان جایز است؟ و در صورتی که با اذن مسئولین مربوطه باشد، چه حکمی دارد؟
ج: استفاده کارمندان از امکانات بیتالمال در ساعات رسمی کار به مقدار متعارفی که مورد ضرورت و نیاز است و شرایط کاری بیانگر اذن به کارمندان در این مقدار از استفاده است، اشکال ندارد و همچنین استفاده از امکانات بیتالمال با اذن کسی که از نظر شرعی و قانونی حق اذن دارد، بدون اشکال است.
در نتیجه اگر تصرّفات شخصی شما در بیتالمال به یکی از دو صورت مذکور باشد، چیزی در این رابطه به عهده شما نیست، ولی اگر از اموال بیتالمال استفاده غیر متعارف کرده باشید و یا بدون اذن کسی که حق اذن دارد، بیشتر از مقدار متعارف استفاده نمایید، ضامن آن هستید و باید عین آن را اگر موجود باشد به بیتالمال برگردانید و اگر تلف شده باشد، باید عوض آن را بدهید و همچنین باید اجرت المثل استفاده از آن را هم در صورتی که اجرت داشته باشد به بیتالمال بپردازید.
اما توجه به چند نکته نیز در خصوص فتاوای فوق ضروری است:
- باید نسبت به کسانی که اذن قانونی دارند دقت لازم را داشته باشیم چرا که صِرف ادعای ما یا برخی همکارانمان کفایت نمیکند و باید در پیشگاه خداوند پاسخگو باشیم. چون بعضی اوقات میبینیم که کسانی بدون داشتن اذن قانونی خود را صاحب اجازه میدانند و میگویند برو از فلان چیز استفاده کن خیالت راحت باشد من به تو اجازه میدهم! در حالی که اصلاً چنین حقی ندارند و در این صورت شما هم که با اذن این فرد، بیت المال را مصرف نمودهاید باید پاسخگو باشید.
- گاهی اوقات نیز مدیر یا کسی که شرعاً و قانوناً حق اذن دارد بیش از دایره اختیارات خود اجازه میدهد که مسلماً این اجازه او در بیش از حقوق قانونی اش نافذ نیست. مثلاً مدیری به کارمندانش میگوید اگر کارتان را انجام دادید هرچقدر دوست دارید با تلفن اداره صحبت کنید! که مسلم است او چنین حقی ندارد. در این موارد نیز باید مراقب باشیم تا با طناب این افراد در چاه نرویم!
- منظور از جمله " اگر تلف شده باشد، باید عوض آن را بدهید و همچنین باید اجرت المثل استفاده از آن را هم در صورتی که اجرت داشته باشد به بیتالمال بپردازید" چیست؟
منظور این است که اگر مالی را از بیت المال مصرف نمودهاید و آن مال از بین رفته باشد دو حالت دارد، یا مانند پول است که باید معادل آن را بپردازید و یا جنس است که در این صورت اگر آن جنس (که به آن عین میگویند) از بین رفته باشد باید معادل مالی آن را محاسبه و به بیت المال برگردانیم. حال ممکن است این وسیله شامل اجرت استفاده هم بشود مثلاً مانند دستگاه کپی باشد که باید بابت حق استفاده از آن نیز مبلغی پرداخت گردد. (این مبلغ غیر از مبلغ معادل خود دستگاه است که بنا بر فرض مذکور از بین رفته است.)
