فرهنگ مصادیق:چرا پدر به خاطر قتل فرزند قصاص نمی‌شود؟

چرا پدر به خاطر قتل فرزند قصاص نمی‌شود؟

مقدمه

«ای صاحبان خرد برای شما در قصاص ، حیات(و زندگی نهفته)است. باشد که شما تقوا پیشه کنید.(بقره ۱۷۹)»
قصاص مجازاتی است که جانی در صورت ارتکاب به قتل عمد بدان محکوم می‌شود .در ماده ۲۰۵ قانون مجازات اسلامی بدون اینکه از قتل عمد تعریفی به عمل آمده باشد به ذکر مجازات آن اکتفا شده است. به موجب ماده مزبور: «قتل عمد برابر مواد این فصل موجب قصاص است و اولیا دم می‌توانند با اذن ولی امر قاتل را با رعایت شرایط قصاص نمایند و ولی امر می‌تواند این امر را به رئیس قوه قضائیه یا دیگری تفویض نماید.»

چرا قصاص؟

آیهٔ ۱۷۹ سورهٔ بقره در مقام پاسخ به ایرادهایی است که از سوی برخی مبنی بر اینکه چرا مجازات قتل قصاص است بر می‌آید که حکم قصاص برای جامعه انسانی تأمین کنندهٔ حیات و زندگی است. قصاص یک برخورد و انتقام شخصی نیست، بلکه تأمین کننده امنیّت اجتماعی است. در جامعه‌ای که متجاوز قصاص نشود، عدالت و امنیّت از بین می‌رود و آن جامعه گویا حیاتی ندارد و مرده است.

موارد سقوط قصاص

در رابطه با اینکه قصاص در چه صورتی ساقط می‌شود و یا اینکه منشا سقوط قصاص چیست؟ باید اذعان داشت که موارد سقوط قصاص یا از طرف مجنی علیه است و یا از طرف اولیای دم لذا مجازات قتل عمد اصالتا قصاص است اما همیشه اینطور نیست بله در برخی موارد قصاص ساقط می‌شود که عبارتند از :

گذشت ولی دم، ماده ۲۵۷ و ماده ۲۰۸ قانون مجازات اسلامی

قتل عمد موجب قصاص است لکن با رضایت ولی دم و قاتل به مقدار دیه کامله یا به کمتر یا زیاد تر از آن تبدیل می‌شود.
مطالبه دیه
ولی دم می‌تواند به میزانی که خودش تعیین می‌کند، در ازای گذشت از خون فرزندش دیه طلب کند. این مبلغ می‌تواند بیشتر یا کمتر از دیه کامل فرد مسلمان باشد. با دریافت دیه قصاص از محکوم ساقط می‌شود. (ماده ۲۵۷ قانون مجازات اسلامی)

گذشت مقتول ماده ۲۶۸ قانون مجازات اسلامی

چنانچه مجنی علیه قبل از مرگ جانی را از قصاص نفس عفو نماید حق قصاص ساقط می‌شود و اولیا دم نمی‌توانند پس از مرگ او مطالبه قصاص نمایند.
ماده ۱۱۶ قانون جزائی سوئیس مصوب ۱۹۳۷ مجازات مادری که طفل نوزاد خود را در اثنای زایمان یا در حالی که هنوز تحت تاثیر زایمان است عمدا بکشد ، شش ماه حبس تادیبی یا حبس جنایی تا سه سال قرار داده است

فوت قاتل ماده ۲۵۹ قانون مجازات اسلامی

هرگاه کسی که مرتکب قتل شده و از سوی قاضی دادگاه به قصاص محکوم شود، قبل از اجرای حکم فوت کند پرداخت دیه و قصاص از سوی او ساقط می‌شود. با فوت محکوم علیه نمی‌توان از اموال اومطالبه دیه کرد.

فرارقاتل ماده ۲۶۰ قانون مجازات اسلامی

تعارض دو شهادت ماده ۲۳۶ و ۲۳۸ قانون مجازات اسلامی

عفو حاکم بند ۱۱ ماده ۱۱۰ قانون اساسی

تعارض دو شهادت ماده ۲۳۶ و ۲۳۸ قانون مجازات اسلامی از جمله مواردی است که باعث سقوط قصاص می‌شود.

قتل عمدی که موجب قصاص نیست

در برخی موارد مجازات قتل عمد قصاص نیست و قصاص منتفی می‌شود و آن در صورت وجود رابطهٔ پدری و فرزندی بین قاتل و مقتول است. در این مورد حقوق کیفری ایران با توجه به حق ولایت پدر و جد پدری نسبت به فرزند، قتل فرزند توسط پدر یا جد پدری را موجب قصاص ندانسته است اما دلیل معافیت پدر از قصاص چیست؟

پدر سبب وجود فرزند است لذا فرزند نمی‌تواند سبب معدوم شدن وی گردد بعلاوه که این حکم با حرمت ابوت در تنافی است،و به جهت رعایت حرمت وی است که در قذف فرزند نیز حد بر او جاری نمی‌شود همچنین نقش پدر و جایگاه او در نظام خانواده آنقدر رفیع است که مانع بزرگی در اجرای حکم قصاص است همچنین تحکیم نظام خانواده حکم می کند در چنین مواردی رکن مهم خانواده صیانت شده و به پرداخت دیه اکتفاء شود. دلیل دیگری که در قتل فرزند قابل ملاحظه است، رابطه عشق و علاقه پدر و فرزندی است که اقدام به قتل فرزند را امری عجیب و ناباورانه کرده است. همین عشق و علاقه باعث ورود شبهاتی در عمدی بودن قتل می کند که در نهایت مانع اجراء حکم قصاص می شود.

قتل فرزند توسط پدر در حقوق خارجی چه حکمی دارد؟

مجازات قتل فرزند توسط پدر درحقوق خارجی برخلاف حقوق ایران است.حقوق خارجی ازجمله سوئیس ،فرانسه،ایتالیا ،... برخلاف حقوق ایران که قتل فرزند توسط پدررا به دلایل فقهی شامل تبعیض مجازات ازسایر مجازات‌های قتل عمد می‌داند ، این کشورها پدررا شامل تخفیف نمی‌دانند و برعکس تحت شرایطی برای مادر تخفیفاتی را در نظر دارند . از جمله :
ماده ۱۱۶ قانون جزائی سوئیس مصوب ۱۹۳۷ مجازات مادری که طفل نوزاد خود را در اثنای زایمان یا در حالی که هنوز تحت تاثیر زایمان است عمدا بکشد ، شش ماه حبس تادیبی یا حبس جنایی تا سه سال قرار داده است .
ولی دم می‌تواند به میزانی که خودش تعیین می‌کند، در ازای گذشت از خون فرزندش دیه طلب کند. این مبلغ می‌تواند بیشتر یا کمتر از دیه کامل فرد مسلمان باشد. با دریافت دیه قصاص از محکوم ساقط می‌شود. (ماده ۲۵۷ قانون مجازات اسلامی)
زمان اجرای حکم قصاص زمان اجرای حکم اوّل طلوع آفتاب است این امر منشا دینی ندارد بلکه بیشتر جنبهٔ اجتماعی دارد چون در سحرگاه زندگی عادی در جامعه آغاز نشده و محیط‌های گوناگون خلوت است و حضور افراد خاص مانند کودکان و ... مشاهده نمی‌شود. در نتیجه می‌توانند بدون دردسر و مشکلات محکوم را قصاص نمود به همین جهت در مورد نحوهٔ اجرای قصاص آمده است :
«زمان اجرای حکم اوّل طلوع آفتاب خواهد بود، مگر اینکه زمان خاصی را تعیین کرده باشد.»

منبع: سایت تبیان - تاریخ برداشت : ۹۵/۷/۲۶

بازگشت به کشتن فرزند