فرهنگ مصادیق:چرا در مسئله ارتداد، حکم زن و مرد متفاوت است؟

چرا در مسئله ارتداد، حکم زن و مرد متفاوت است؟

پرسش

چرا اگر یک زن مرتد شود حکم او اعدام نیست، ولی اگر یک مرد مرتد شود حکم او بنا به شرایطی اعدام است؟

پاسخ اجمالی

اسلام از انسان‌ها می‌خواهد که با بینش و استدلال کافی و آگاهانه این دین الاهی را بپذیرند و در پرتو آن هدایت یابند، ولی بعد از پذیرفتن، برای کسانی که آن را رها کرده و کافر می‌شوند مجازات سنگینی در نظر گرفته است؛ چون این می‌تواند ابزاری برای تبلیغ بر ضد اسلام قلمداد شده و سایر مسلمانان را نیز تحت تأثیر منفی خود قرار دهد.

اما با توجه به ویژگی‌های متفاوت زن و مرد و این که این دو جنس دارای ویژگی‌های روحی، روانی و جسمی خاص خود هستند که هر کدام را از دیگری متمایز می‌سازد؛ مثلاً زن از نظر بعد روحی و روانی دارای عواطف و احساسات شدیدتری نسبت به مرد می‌باشد پس حکمی که در مورد این دو جنس داده می‌شود نمی‌تواند یکسان باشد.

اصولاً قانون، زمانی حکیمانه است که با توجه به شرائط و ویژگی‌های افراد جعل شود. و این خداوند متعال است که به همه خصوصیات بندگان خویش اشراف کامل دارد و بر اساس آن امر و نهی می‌کند.

انسان با توجه به دانش اندکش نمی‌تواند حکمت تفاوت احکام را به طور کامل و دقیق درک نماید، مگر این که این تفاوت در آیات و روایات بیان شده باشد. لذا قیاس زن با مرد (بدون در نظر گرفتن ویژگی هایشان) درست نیست. این چیزی است که انسان از آن نهی شده است.

پاسخ تفصیلی

ارتداد از واژه "ردّ" در لغت به معنای بازگشت است و در فرهنگ دینی بازگشت به کفر، ارتداد و رده نامیده می‌شود.

برخی از محققان معتقدند، ارتداد گرچه به معنای رجوع و بازگشت است، اما در معنای اصطلاحی آن قید جحود اخذ شده است.

جاحد کسی است که با وجود علم به حقانیت چیزی یا حداقل شک در آن، با وجود اتمام حجت باز هم انکار می‌کند.

از این رو اسلام پیروی کورکورانه و بی دلیل نمی‌خواهد. بلکه معتقد است بایستی با دلائل منطقی و دور از ابهام و پیچیدگی که فرا راه همگان قرار دارد به مبانی مذهبی پایبند شد.

قرآن کریم در همین رابطه می‌فرماید: «اگر یکی از مشرکان به تو پناهنده شد، به او پناه بده، تا گفتار خدا را بشنود. آنگاه او را به مأمنش برسان...».

به دنبال همین فرمان بود که شخصی به نام«صفوان» خدمت پیامبر اسلام (ص) شرفیاب گردید و از حضرتش خواست که اجازه دهد مدت ۲ ماه در مکه بماند تا دربارهٔ اسلام تحقیق نماید. شاید به حقانیت و درستی دین اسلام برسد و به آن ایمان آورد. پیامبر (ص) فرمودند من در عوض ۲ ماه ۴ ماه به تو مهلت و امان می‌دهم.

از طرفی احکام اسلام با توجه به مصالح و مفاسد واقعی جعل شده است که احکام مربوط به ارتداد نیز از این قاعده مستثنا نیست.

برخی از آیات از جمله آیه ۲۱۷سوره بقره و آیه ۷۲ سوره آل عمران نشان می‌دهد ارتداد به عنوان یک جریان فتنه انگیز برای ایجاد تزلزل در باورهای دینی مسلمانان از سوی دشمنان داخلی و خارجی مطرح بود».

در آیه ۷۲ سوره آل عمران می‌فرماید: "جمعی از اهل کتاب (به پیروان خود)گفتند در اول روز به آنچه بر مومنان نازل شده است ایمان بیاورید و در پایان روز انکارش کنید (از آئین اسلام باز گردید) شاید آنها [مؤمنان] از آئین خویش بازگردند".

در واقع ارتداد در معنای حقیقی خود ابزار انکار دین و تبلیغ علیه آن از روی عناد و ستیز است نه پایه استدلال و ناشی از شبهه و اشتباه، از این رو می‌توان گفت که فلسفه ارتداد عبارت است از: تبلیغ علیه دین و در نتیجه تهدید نظم و اخلاق عمومی جامعه اسلامی.

اسلام برای پیشگیری از حوادث سوئی که ممکن است از راه تغییر مذهب دامنگیر جامعه اسلامی شود، صریحاً دستور می‌دهد، اگر مرد مسلمانی که از پدر و مادر مسلمان متولد شده «مرتد» شود (که به او «مرتد فطری» گفته می‌شود) کیفر اعدام داده شود، ولی چنانچه از پدر و مادری غیر مسلمان متولد شده باشد بعد اسلام اختیار کند سپس کافر گردد (که به او «مرتد ملی» گفته می‌شود) برای مدتی او را امر به توبه کنند چنانچه نپذیرفت او را نیز اعدام کنند.

اما اگر زن مرتد شود اسلام برای او کیفر آسان تری قرار داده است. با این توضیح که زن مرتد (ملی یا فطری) کشته نمی‌شود، بلکه او را به توبه فرا می‌خوانند. چنانچه توبه کرد او را آزاد می‌کنند در غیر این صورت در زندان باقی می‌ماند و به هنگام نماز او را تازیانه زده و در تنگنای معشیتی قرار می‌دهند.

باید توجه داشت از دیدگاه اسلام همه انسان‌ها (زن و مرد) در خلقت یکسانند: «خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ»، و نسبت به یکدیگر برتری ندارند و تنها ملاک برتری تقوای الاهی است: «إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ».

اما به هر حال هر یک از دو جنس زن و مرد دارای ویژگی‌های روحی، روانی و جسمی خاص خود است که او را از دیگری متمایز می‌سازد؛ مثلاً همه ما می‌دانیم که زن از بعد روحی و روانی دارای عواطف و احساسات شدیدتری است و شاید بتوان گفت که در روایت امیر المومنین (ع): "المرأة ریحانة و لیست بقهرمانة"؛ زن گل است نه قهرمان،‏ همین حقیقت نهفته است.

این مطلب، حقیقتی است که یافته‌های محققان و دانشمندان نیز بر آن گواهی می‌دهد:
یک روان شناس مشهور آمریکائی می‌گوید: "دنیای مرد با دنیای زن به کلی فرق می‌کند ... علاوه بر این احساس این دو موجود هیچ وقت مثل هم نخواهد بود".

«کلیو دالسون» می‌گوید: به عنوان یک زن روان شناس بزرگ‌ترین علاقه‌ام مطالعه روحیه مردهاست... به این نتیجه رسیده‌ام خانم‌ها [بیشتر] تابع احساسات و آقایان تابع عقل هستند. بسیار دیده شد، که خانم‌ها از لحاظ هوش نه فقط با مردان برابری می‌کنند، بلکه گاهی در این زمینه از آنها برتر هستند. کارهائی که به تفکر مداوم احتیاج دارد زن را کسل و خسته می‌کند.

«اتو کلاین برگ»: زن‌ها عموماً احساسی تر از مردان هستند.

«محمد قطب»: اگر زنان بخواهند مادر باشند باید احساساتی باشند.

لذا اگر [احکام] بدون توجه به هر گونه تفاوت و اختلاف جعل شود خلاف مصلحت تشریع و تقنین بوده و مصالح جامعه آن طور که باید تأمین نمی‌شود. از این رو برخی تکالیف و احکام مربوط به زن و مرد و از جمله حکم ارتداد با یکدیگر متفاوت است.

بنابراین می‌توان گفت: «زن‌ها نظر به این که از لحاظ سازمان دفاعی و فکری نوعاً با مردها متفاوت اند و زودتر تحت تأثیر قرار می‌گیرند. چنانچه مرتد شوند اسلام برای آنها کیفر آسان تری قرار داده است.

ناگفته نماند که علم و دانش بشری ناچیز است و به گفته ویلیام جیمز معلومات انسان در مقابل مجهولاتش مانند قطره در مقابل دریا استو به تعبیر انیشتین آنچه تا کنون انسان از کتاب طبیعت خوانده تازه به اصول زبان آشنا شده است.

بر همین اساس عقل انسان قادر به درک کامل ملاکات (مصالح و مفاسد) و چرائی احکام نیست و آنچه که به عنوان فلسفه برخی از احکام (از جمله حکم ارتداد) بیان می‌شود اگر متکی به منابع وحیانی نباشد و معصومین (ع) حکمت آن را نفرموده باشند، در حد یک احتمال است؛ چرا که به فرموده امام زین العابدین (ع): «انّ دین الله لا یصاب بالعقول الناقصة» دین خدا را با عقل مردم نمی‌توان به دست آورد. و بنابر فرمایش امام صادق (ع): «ان دین الله لا یصاب بالقیاس» دین خدا را با قیاس نمی‌توان به دست آورد.

برای اطلاع بیشتر، نک:
۱. سؤال ۲۶۵ (سایت: ۱۸۲۵)، نمایه زن در اسلام.
۲. سؤال ۲۶۷ (سایت: ۱۸۸۱)، نمایه قرآن و قوامیت مردان بر زنان.
۳. سؤال ۹۴۸ (سایت: ۱۰۲۷)، نمایه اعدام مرتد فطری.
۴. سؤال ۵۳ (سایت: ۲۸۹)، نمایه آزادی عقیده و اعدام مرتد در اسلام.

پانویس

منبع: سایت اسلام کوئست - 1395/02/21

بازگشت به ارتداد