فرهنگ مصادیق:وفای به عهد - ویکی اهل البیت

وفای به عهد - ویکی اهل البیت

مقدمه

عهد و پیمان از قوانین بین المللی اسلام می‌باشد و هیچ کس حق ندارد به عهدش، بی وفایی کند حتی نسبت به کفار. امام باقر (علیه السلام) می‌فرماید: خداوند در سه چیز، بر هیچ کس رخصتی نداده است یکی از آن سه چیز وفای به عهد در مورد نیکوکاران باشد یا اهل گناه .

وفای به عهد در قرآن

وفای به عهد علامت ایمان است: قرآن مجید یکی از ویژگی‌ها و خصوصیات افراد باایمان را وفای به عهد می‌داند و می‌فرماید: «وَالَّذِینَ هُمْ لِأَمَانَاتِهِمْ وَعَهْدِهِمْ رَاعُونَ»؛ مؤمنان آنها هستند که امانت‌ها و عهد خود را مراعات می‌کنند.
وفای به عهد نشانه نیکوکاران است: در جای دیگر، قرآن مجید وفای به عهد را نشانه افراد نیکوکار دانسته و می‌فرماید: «...الْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذا عاهَدُوا...»؛ ...نیکوکاران کسانی هستند که به عهد خود (هنگامی که عهد بستند) وفا می‌کنند...
اسماعیل صادق الوعد بود: در اهمیت وفای به عهد همین بس که خدای متعال آنگاه که می‌خواهد از حضرت اسماعیل علیه السلام به عظمت نام ببرد وفای به عهد را به عنوان یکی از اوصاف برجسته او یادآور می‌شود و می‌فرماید: «وَاذْکُرْ فِی الْکِتَابِ إِسْمَاعِیلَ إِنَّهُ کَانَ صَادِقَ الْوَعْدِ وَکَانَ رَسُولًا نَّبِیًّا»؛ در کتاب آسمانی خود از اسماعیل یاد کن که او در وعده‌هایش صادق و رسول و پیامبر بزرگی بود.
در این آیه وفای به عهد را پیش از مقام ((نبوت و رسالت می‌آورد، گویی که وفای به عهد پایه نبوت است. به هر حال، قرآن مجید درباره وفای به عهد زیاد سفارش کرده و می‌فرماید: «...أَوْفُوا بِالْعَهْدِ إِنَّ الْعَهْدَ کانَ مَسْؤُلاً»؛ ...به عهد (خود) وفا کنید که از عهد سؤال می‌شود.

اهمیت وفای به عهد در روایات

در روایات نیز به وفای به عهد و پیمان توصیه فراوان شده است .
وفای به عهد از ویژگی‌های مؤمنان است: رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله فرمود: مَنْ كانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ فَلْيَفِ إِذَا وَعَد آن کس که به خدا و روز جزا ایمان دارد باید به وعده خود وفا کند.
حضرت علی علیه السلام فرمود: انّ الوفاء بالعهد من علامات أهل الدين‏ وفای به عهد از نشانه‌های مردم متدین است.
در حدیث دیگری رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: َ لَا دِينَ لِمَنْ لَا عَهْدَ لَه‏ کسی که پای بند به پیمان خود نباشد دین ندارد.
خلف وعده، علامت نفاق است: در حدیثی از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل شده است که فرمود: آیه المنافق ثلاثٌ إذا حدیث کذب و إذا وعد أخلف و إذا ائتمن خان نشانه منافق سه چیز است: دروغگویی، پیمان شکنی و خیانت در امانت.
وفای به عهد همانند نذر است: هشام بن سالم می‌گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: ُ عِدَةُ الْمُؤْمِنِ أَخَاهُ نَذْرٌ لَا كَفَّارَةَ لَهُ فَمَنْ أَخْلَفَ فَبِخُلْفِ اللَّه‏ بَدَأَ وَ لِمَقْتِهِ تَعَرَّضَ وَ ذَلِكَ قَوْلُهُ- يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ ما لا تَفْعَلُونَ كَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللَّهِ أَنْ تَقُولُوا ما لا تَفْعَلُون‏؟»
خلف وعده، موجب خشم خدا است: امیرمؤمنان علی علیه السلام در فرمان خود به مالک اشتر فرمود: َ إِيَّاكَ... أَنْ تَعِدَهُمْ فَتُتْبِعَ مَوْعِدَكَ بِخُلْفِكَ... وَ الْخُلْفَ يُوجِبُ الْمَقْتَ عِنْدَ اللَّهِ وَ عِنْدَ النَّاسِ- قَالَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ- كَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللَّهِ أَنْ تَقُولُوا ما لا تَفْعَلُون‏»... بپرهیز از این که به مردم وعده بدهی و تخلّف کنی... زیرا (تخلف از وعده) موجب خشم خدا و مردم خواهد شد، چنان که قرآن می‌فرماید: «نزد خدا بسیار خشم آور است که بگویید چیزی را که به آن عمل نمی‌کنید...».
وفای به عهد از حقوق ایمانی است: امام صادق علیه السلام فرمود: الْمُؤْمِنُ أَخُو الْمُؤْمِنِ عَيْنُهُ وَ دَلِيلُهُ لَا يَخُونُهُ وَ لَا يَظْلِمُهُ وَ لَا يَغُشُّهُ وَ لَا يَعِدُهُ عِدَةً فَيُخْلِفَه‏. مؤمن برادر مؤمن و مانند چشم و راهنمای اوست، به او خیانت نمی‌کند و ستم روا نمی‌دارد و او را فریب نمی‌دهد و به او وعده‌ای نمی‌دهد که تخلّف کند.

ارزیابی قدرت هنگام تعهد

به خاطر اهمیت فوق العاده‌ای که وفای به عهد دارد در تعلیمات اسلامی آمده است هر کس بخواهد به دیگری وعده‌ای بدهد باید در موقع دادن وعده، قدرت خود را ارزیابی کند که آیا می‌تواند به وعده‌ای که می‌دهد، وفا کند یا نه و در صورتی که توانایی ندارد وعده ندهد.
امیرمؤمنان علیه السلام فرمود: لَا تَعِدْ بِمَا تَعْجَزُ عَنِ الْوَفَاءِ بِه‏. چیزی را که از وفاکردن به آن عاجزی وعده مکن.
و فرمود: لَا تَعِدَنَّ عِدَةً لَا تَثِقُ مِنْ نَفْسِكَ بِإِنْجَازِهَا. چیزی را که یقین به وفای آن نداری وعده مده.

فهرست منابع

محمدرضا مهدوی کنی، نقطه‌های آغاز در اخلاق عملی.

پانویس

منبع: دانشنامه اسلامی موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل البیت علیهم السلام - تاریخ برداشت: 94/12/08

بازگشت به وفای به عهد