فرهنگ مصادیق:موضوع شناسی احکام، «فقه» را زنده میکند
محتویات
مقدمه
شناخت موضوعات احکام از طریق احصا عناصر تشکیل دهنده ممکن بوده اما احصای جنس و فصل ممکن نیست، از این رو در بسیاری از موارد این موضوعات مقدور است؛ موضوع شناسی احکام کاری زمین مانده بود باید دانست که این کار فقه را زنده میکند.
به گزارش شبکه اجتهاد، مراسم افتتاحیه دومین دوره آموزش تخصصی موضوع شناسی احکام فقهی با حضور پژوهشگران این عرصه و مسؤولان مؤسسه موضوع شناسی احکام فقهی در سالن اجتماعات این مؤسسه برگزار شد.
بنابراین گزارش، حجتالاسلام جواهری معاون پژوهش این مؤسسه و حجتالاسلام کیانی مدیر حوزه ریاست مؤسسه موضوع شناسی احکام فقهی به ایراد سخن و به تبیین دستاوردها ی این مؤسسه پرداختند؛ همچنین این مسؤولان بر اهمیت و ضرورت توجه بیشتر به موضوع شناسی فقهی تأکید کردند.
موضوع شناسی قرار است که چه کاری انجام دهد
حجتالاسلام جواهری معاون پژوهش مؤسسه موضوع شناسی احکام فقهی، با اشاره به برنامههای تدارک دیده شده برای این دوره آموزشی گفت: باید دانست که در موضوع شناسی قرار است که چه کاری انجام شود از این رو باید ابعاد کار را مورد بررسی قرار داد.
وی افزود: منظور از موضوع شناسی این است که ابعاد و زوایای یک گزاره فقهی غیر از آنچه محمول فقیه است و به عنوان حکم نامیده میشود مورد بررسی و شناسایی قرار گیرد، از این رو موضوعات، قیود و شروط، ماهیت و عناصر تشکیل دهنده موضوع بررسی میشود.
حجتالاسلام جواهری با بیان این که قلمرو موضوع شناسی احکام بسیار گسترده و پهناور است، اظهار داشت: در همه فقه تعاریف، اقسام و شروطی مطرح شده است، زمانی که در این رابطه موضوع مورد بررسی قرار میگیرد بقیه مسائل موضوع شناسی نامیده میشوند.
تعیین موضوع و مصداق شأن فقیه است؟
وی ادامه داد: در بین حوزویان مشهود شده است که تعیین موضوع و مصداق شأن فقیه نیست البته تعیین مصداق جزئی امکان پذیر نبوده و شأن فقیه نیست اما همانند فقهای گذشته در طول تاریخ باید دربارهٔ مصادیق کلی اظهار نظر کرد.
معاون پژوهش مؤسسه موضوع شناسی احکام فقهی با بیان این که گفته میشود فقیه کاری به موضوع ندارد بدان معنا است که به فقیه اجازه داده شود تا از روی جهل و بدون علم فتوا دهد، ابراز داشت: مگر میشود که بر امری مجهول حکم بار کرد.
وی عنوان کرد: هر قضیهای مرکب از موضوع و محمول است و موضوع کلی فقه فعل مکلف اعم از مستقیم و غیر مستقیم به شمار میرود، تا زمانی که موضوعی به درستی ترسیم نشود نمیتوان حکم حلال یا حرام داد، از این رو نمیتوان حکم به مجهول را تصور کرد.
موضوع به معنای استخراج جنس و فصل نیست
حجتالاسلام جواهری با بیان این که شناخت موضوع به معنای استخراج جنس و فصل نبوده و نمیتوان ماهیت حقیقی آن را به دست آورد، خاطرنشان کرد: اگر افراد در بسیاری از ماهیتهای حقوقی و غیر حقوقی فقه وارد نمیشوند به دلیل این است که در آن تعریف حدی وجود ندارد اما این بدان معنا نیست که باب علم موضوع شناسی بسته شود.
وی اضافه کرد: شناخت موضوعات احکام از طریق احصا عناصر تشکیل دهنده ممکن بوده اما احصای جنس و فصل ممکن نیست، از این رو در بسیاری از موارد این موضوعات مقدور است؛ موضوع شناسی احکام کاری زمین مانده بود باید دانست که این کار فقه را زنده میکند.
معاون پژوهش مؤسسه موضوع شناسی احکام با اشاره به نتایج موضوع شناسی فقهی افزود: احصا عناصر موضوع، تعیین یا تشخیص مصادیق کلی موضوع و موضوع یابی از نتایج فعالیتهای موضوع شناسی به شمار میرود، یکی از رسالتها این است که قدرت پیش بینی داشته باشیم.
علمای سلف ریزترین مسائل را پیدا و رصد میکردند
حجتالاسلام جواهری با بیان این که هر روز موضوعات جدیدی مطرح میشود که باید شناسایی شده و پیش بینی شود، اظهار داشت: علمای سلف ریزترین مسائل را پیدا و رصد میکردند، این موضوعات جدید رها شده است.
وی ادامه داد: یکی دیگر از فعالیتها موضوع بانی است یعنی اگر موضوعی در شرایط خاص زمانی و مکانی کاربرد خاصی داشت ببینیم که آیا آن موضوع اکنون نیز با همان حدود مطرح میشود یا در آن تغییر ایجاد شده است، از دیگر فعالیتها میتوان به تطبیق دادن رویدادها و مسائل مستحدثه بر موضوعات شناخته شده فقهی اشاره کرد.
معاون پژوهش مؤسسه موضوع شناسی احکام فقهی با بیان این که این دورهها پژوهش محور است، ابراز داشت: موضوع شناسی فقهی باید با مشارکت داشتن و پیگیری و استدامه به صورت محققانه صورت گیرد.
همچنین، حجتالاسلام کیانی مدیر کل حوزه ریاست و ارتباطات مؤسسه موضوع شناسی احکام فقهی در افتتاحیه دومین دوره آموزش تخصصی موضوع شناسی احکام فقهی، با اشاره به ضرورت پرداختن به موضوع شناسی فقهی گفت: موضوع شناسی احکام از اهمیت ویژهای برخوردار است.
تاکید قدما بر موضوع شناسی احکام فقهی
وی افزود: موضوع شناسی احکام فقهی کاری است که قدمای از علما و مؤخرین بر آن تأکید دارند اما برای نخستین بار در جهان چنین مؤسسهای تأسیس شده که در کنار فقها به کار موضع شناسی فقهی میپردازند و در این مسیر کمک شایانی میکند.
مدیر کل حوزه ریاست و ارتباطات مؤسسه موضوع شناسی احکام فقهی با بیان این که مؤسسه موضوع شناسی احکام فقهی موفقیتهای بسیار خوبی به دست آورده است، اظهار داشت: در این سالهایی که مؤسسه فعالیت خود را آغاز کرده توانسته رضایت مراجع و مقام معظم رهبری را جلب کند.
وی ادامه داد: کمتر کاری است که در مدت کمی از آغاز فعالیت مورد لطف چهرههای گوناگون و بزرگ حوزوی قرار گیرد، نتیجه کار موضوع شناسی احکام فقهی این است که بزرگورانی که حکم میدهند و این حکمها مورد استفاده مردم قرار میگیرد با شناخت دقیق موضوع این کار را انجام دهند.
موضوع شناسی احکام، اثر وضعی در جهان اسلام دارد
حجتالاسلام کیانی با بیان این که موضوع شناسی احکام فقهی اثر وضعی در جهان اسلام و در بین مسلمانان دارد، ابراز داشت: امام کاظم(ع) میفرماید کمال عبادت در فقه است، اگر فقه پویا شود و بتوانیم مسائل ناشناخته را بشناسیم افتخاری برای حوزه است.
وی در پایان عنوان کرد: مسائلی که قبلا دربارهٔ آن حکم داده شده و به مرور زمان مقتضیات آن تغییر پیدا کرده است نیز مورد بررسی مؤسسه موضوع شناسی احکام فقهی قرار میگیرد که امیدواریم توفیق خدمت به فقه آل محمد(ع) را داشته باشیم.
