فرهنگ مصادیق:معنای احتکار چیست؟ و آیا در روایات معصومین نکوهش شده است؟

معنای احتکار چیست؟ و آیا در روایات معصومین نکوهش شده است؟

مقدمه

احتکار از مادهٔ «حکر» است، و حکر به معنای ذخیره کردن طعام به امید و انتظار چیزی است. به کسی که این عمل را انجام می‌دهد «محتکر» گفته می‌شود. به نظر برخی از لغت‌شناسان، احتکار به معنای جمع آوری و نگهداری طعام و آنچه که خورده می‌شود(ارزاق)، به امید گران شدنش؛ است.

محتکر از نگاه روایات

دربارهٔ احتکار روایات متعددی رسیده است که در چند بخش به برخی آنها اشاره می‌شود.
الف. احتکار موجب سقوط خصلت‌های انسانی است: امام علی(ع) می‌فرمایند: «احتکار رذیلت(پستی) است».«احتکار خصلت فاجران است». و «رنج رساندن به مردم از راه احتکار، از خصلت‌های مردم جاهل است».
ب. محتکر گنهکار است؛ امام علی(ع): «محتکر اهل معصیت وگناه کار است ».
ج. محتکر ملعون است؛ پیامبر اسلام(ص) در این باره می‌فرماید: «محتکر ملعون است».
امام موسی کاظم(ع) از پیامبر(ص) روایت می‌کند: «... اگر بنده‌ای به عنوان دزد، به نزد خدا رود، در نظر من بهتر است تا به عنوان «محتکر»، که چهل روز ارزاق را احتکار کرده باشد...».
د. عذاب محتکر در آخرت: پیامبر اکرم(ص) می‌فرماید: «نگاهی به دوزخ افکندم، درّه‌ای دیدم که می‌جوشید، (به مالک دوزخ) گفتم: ای مالک! این درّه جای کیست؟ گفت: جای سه گروه: محتکران، اشخاص دایم الخمر، و دلّالان زنا».

حکم شرعی احتکار

به طور مسلّم، احتکار در شرع مقدّس نهی شده است. عدهٔ زیادی از فقها نیز حکم به تحریم آن داده‌اند، اگرچه برخی دیگر، دلایل حرمت را کافی ندانسته و حکم به کراهت داده‌اند. اما در هر صورت برخی از مجازات‌های محتکر (مانند به فروش گذاشتن اموال احتکار شده) مورد اجماع علما است.
اگرچه حرمتِ احتکار بر اساس آنچه در روایات آمده و نظر مشهور هم همان است، فقط در غلّاتِ چهارگانه و در روغن حیوانی و روغن نباتی است که طبقات مختلف جامعه به آن نیاز دارند؛ ولی حکومت اسلامی هنگامی که مصلحت عمومی اقتضا کند، حق دارد از احتکار سایر احتیاجات مردم هم جلوگیری کند و اجرای تعزیر مالی بر محتکر در صورتی که حاکم صلاح بداند، اشکال ندارد.

پانویس

منبع: اسلام کوئست - تاریخ برداشت:95/02/21

بازگشت به احتکار در بخش خصوصی