فرهنگ مصادیق:محل نماز طواف
مسأله ۵۱۵ـ محلّ نماز طواف واجب ـ چنانکه گفتیم ـ پشت مقام ابراهیم است، ولی اگر فشار جمعیّت زیاد باشد، میتواند در یکی از دو طرف مقام ابراهیم، یا عقب تر از مقام، نماز بخواند، به خصوص در مواقعی که جمعیّت طواف کننده به قدری زیاد است که صفوف طواف کنندگان به پشت مقام ابراهیم میرسد، و خواندن
نماز در آنجا مشکل میشود، در این حال نباید اصرار بر خواندن نماز در نزدیکی مقام ابراهیم داشت، بلکه باید در جایی که این مشکل وجود ندارد خوانده شود، و کارهایی که بعضی از عوام انجام میدهند، مانند این که گروهی دست به دست هم میدهند، و حریمی برای نمازگزاران مورد نظر درست میکنند، هیچ ضرورتی ندارد و اگر برای طواف کنندگان، یا سایر نماز گزاران ایجاد مزاحمت کند، خالی از اشکال نیست بلکه باید عقب تر بروند تا جایی که مزاحم طواف کنندگان نباشد.
سؤال ۵۱۶ـ این که فرمودهاید: «واجب آن است که نماز طواف را پشت مقام بجا آورند» پشت مقام تا چه اندازه است، آیا میتوان حدّ معیّنی برای آن فرض کرد؟
جواب: این امر عرفی است؛ یعنی مردم بگویند نماز او پشت مقام است.
سؤال ۵۱۷ـ شخصی با اعتقاد به این که حجر اسماعیل مقام ابراهیم است، نمازش را در آنجا بجا آورده است. وظیفه اش چیست؟ اگر بعد از تقصیر متوجّه شود، آیا اعمال بعد از نماز هم باید اعاده گردد؟
جواب: باید نمازش را در پشت مقام ابراهیم اعاده کند،
و اعاده اعمال بعد لازم نیست.
سؤال ۵۱۸ـ آیا نماز در پشت مقام ابراهیم حکم تکلیفی است، یا وضعی؟ به عبارت دیگر، اگر کسی (مثلا) نمازش را نزدیک دیوار زمزم بخواند، آیا نمازش باطل است، یا فقط معصیت کرده، ولی نماز صحیح است؟
جواب: خواندن نماز طواف واجب پشت مقام ابراهیم جزء شرایط است، و جنبه حکم وضعی دارد، ولی اگر بر اثر ازدحام نتواند نماز را پشت مقام بخواند، تا جایی که مزاحمتی برای طواف کنندگان نداشته باشد عقب تر میرود.
سؤال ۵۱۹ـ هرگاه فردی به خاطر ازدحام یا نزدیک شدن وقت نمازهای واجب نتواند نماز طواف را پشت مقام بخواند، آیا باید صبر کند تا خلوت شود، یا میتواند فوراً نمازش را در جایی که مقدور است بخواند، ولو در ساعتهای بعد، در جای نزدیکتر میتواند اعاده نماید؟
جواب: میتواند در جایی که مقدور است بخواند، و صبر کردن برای نزدیکتر خواندن لازم نیست.
سؤال ۵۲۰ـ اگر کسی نماز طواف را در مکانی غیر از مقام ابراهیم بخواند، و با اعتقاد به صحّت آن، بقیّه اعمال را انجام دهد، وظیفه او چیست؟
جواب: فقط باید نماز را اعاده کند.
سؤال ۵۲۱ـ در یکی از روزنامههای عربستان مقالهای تحت عنوان: «آیا جابجایی مقام ابراهیم مناسب است؟» به چاپ رسیده، و مطالبی در مورد لزوم این کار به منظور رفع مانع برای طواف کنندگان مطرح شده است. لطفاً بفرمائید:
الف) چنین اقدامی از نظر شرعی چه حکمی دارد؟
جواب: جابجایی مقام ابراهیم ضرری به امر طواف نمیزند؛ زیرا جایز است طواف در دو طرف مقام ابراهیم انجام شود؛ امّا از آنجا که مقام ابراهیم معیاری برای محلّ نماز «طواف واجب» است، و این تغییر سبب میشود که معیار مزبور به هم بخورد، تغییر آن شرعاً مجاز نیست.
ب) در صورت عملی شدن این طرح، تکلیف حجّاج در مورد طواف و نماز طواف چیست؟
جواب: همان طور که گذشت برای طواف مشکلی
ایجاد نمیشود؛ زیرا طواف در پشت مقام نیز جایز است؛ امّا اگر خدایی نکرده آنها اقدام به چنین کار خلافی کنند، زائران باید محلِّ تقریبیِ فعلیِ آن را برای نماز «طواف واجب» در نظر بگیرند، و طبق آن عمل کنند.
سؤال ۵۲۲ـ گاه انسان میداند که اگر نماز طواف را شروع کند، طواف کنندگان او را حرکت داده، جا بجا میکنند؛ ولی در عین حال نماز را شروع میکند. اگر این نماز را تمام کند صحیح است؟
جواب: اگر به امید این که بتواند آن را کامل کند انجام داده، و او را جا به جا نکردند، نماز او صحیح است، و اگر کمی جا به جا کنند، به طوری که صورت نماز به هم نخورد، و در حال جا به جایی سکوت کند، آن نیز مانعی ندارد.
سؤال ۵۲۳ـ شخصی مشغول نماز طواف بود که طواف کنندگان او را حرکت دادند. پس از استقرار ذکری را که در حال حرکت خوانده بود تکرار کرد، ولی دوباره او را حرکت دادند، او نیز ذکر را تکرار کرد. آیا نمازش صحیح است؟
جواب: اگر طوری حرکت دادهاند که استقرار او از بین
رفته، تکرار ذکر مانعی ندارد؛ در غیر این صورت، تنها به قصد احتیاط تکرار کند، به شرط آن که از روی وسواس نباشد.
سؤال ۵۲۴ـ هنگامی که قسمتی از زمین مسجد الحرام نجس میشود، کارکنان آنجا اقدام به تطهیر آن به روش غیر صحیح میکنند. آیا نماز خواندن بر روی آن قسمت از زمین، که به روش فوق تطهیر شده و هنوز مرطوب است، جایز است؟
جواب: احتیاط آن است که در مکان دیگری نماز بخواند؛ ولی اگر یقین به نادرستی روش آنها ندارد اشکالی ندارد، و جستجو در این امور لازم نیست.
سؤال ۵۲۵ـ آیا در نماز طواف رعایت تقدّم و تأخّر بین مرد و زن لازم است؟
جواب : لازم نیست ولی اگر به سهولت بتوان این مطلب را رعایت کرد، احتیاط رعایت آن است.
سؤال ۵۲۶ـ در موقع نماز طواف امکان ندارد که مردان و زنان طوری بایستند که محاذی هم نباشند، یا زنان جلوتر از مردان مشغول نماز نشوند. در این صورت نماز چه حکمی دارد؟
جواب: در این شرایط اشکالی ندارد.
سؤال ۵۲۷ـ آیا طواف عمره مفرده مستحب، حکم طواف واجب را دارد، که باید نماز آن پشت مقام ابراهیم باشد یا حکم طواف مستحبّی را دارد که میتوان در هر جای مسجدالحرام آن را خواند؟
جواب: حکم طواف واجب را دارد و باید نماز آن پشت مقام ابراهیم باشد، البته به مقداری که میسّر است.
