فرهنگ مصادیق:محبت اولیاء و مؤمنان خدا در قرآن - شهید مطهری

محبت اولیاء و مؤمنان خدا در قرآن- شهید مطهری

محبت و ارادت به اولیاء

گفتیم که عشق و محبت منحصر به عشق حیوانی جنسی و حیوانی نسلی نیست بلکه نوع دیگری از عشق و جاذبه هست که در جوی بالاتر قرار دارد و اساسا از محدوده ماده و مادیات بیرون است و از غریزه ای ماورای بقای نسل سرچشمه می گیرد، و در حقیقت فصل ممیز جهان انسان و جهان حیوان است و آن عشق معنوی و انسانی است، عشق ورزیدن به فضایل و خوبیها و شیفتگی سجایای انسانی و جمال حقیقت.
عشقهایی کز پی رنگی بود
عشق نبود عاقبت ننگی بود
زانکه عشق مردگان پاینده نیست
چونکه مرده سوی ما آینده نیست
عشق زنده در روان و در بصر
هر دو می باشد ز غنچه تازه تر
عشق آن زنده گزین کو باقی است
وز شراب جانفزایت ساقی است
عشق آن بگزین که جمله انبیا
یافتند از عشق او کار و کیا^[۱]
و این عشق است که در آیات بسیاری از قرآن با واژه «محبت » و احیانا «ود» یا «مودت » از آن یاد شده است. این آیات در چند قسمت قرار گرفته اند: ۱. آیاتی که در وصف مؤمنان است و از دوستی و محبت عمیق آنان نسبت به حضرت حق یا نسبت به مؤمنان سخن گفته است: و الذین آمنوا اشد حبا لله .^[۲]آنان که ایمان آورده اند در دوستی خدا سخت ترند.
وَالَّذِينَ تَبَوَّءُوا الدَّارَ وَالْإِيمَانَ مِنْ قَبْلِهِمْ يُحِبُّونَ مَنْ هَاجَرَ إِلَيْهِمْ وَلَا يَجِدُونَ فِي صُدُورِهِمْ حَاجَةً مِمَّا أُوتُوا وَيُؤْثِرُونَ عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ^[۳].
و آنان که پیش از مهاجران، در خانه (دار الهجرة، خانه مسلمانان) و در ایمان (خانه روحی و معنوی مسلمانان) جایگزین شده، مهاجرانی را که به سوی ایشان می آیند دوست دارند و در دل خودشان از آنچه به آنها داده شده است احساس ناراحتی نمی کنند و آنها را بر خویش مقدم می دارند، هر چند خود نیازمند بوده باشند.
۲. آیاتی که از دوستی حضرت حق نسبت به مؤمنان سخن می گوید:
إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ ^[۴].
خدا دوست دارد توبه کنندگان و پاکیزگان را.
إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ^[۵].
خدا دوست دارد نیکوکاران را.
إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ^[۶].
خدا دوست دارد خود نگه داران را.

وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُطَّهِّرِينَ^[۷].

خدا دوست دارد پاکیزگان را.
إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ^[۸].
خدا دوست دارد عدالت کنندگان را.
۳. آیاتی که متضمن دوستیهای دو طرفی و محبتهای متبادل است: دوستی حضرت حق نسبت به مؤمنین و دوستی مؤمنان نسبت به حضرت حق و دوستی مؤمنین یکدیگر را: قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ ^[۹].
بگو اگر دوست دارید خدا را، از من پیروی کنید تا خدا دوستتان بدارد و گناهانتان را برایتان ببخشاید.
فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ^[۱۰].
خدا بیاورد قومی را که دوستشان دارد و آنها او را دوست دارند.
محبت مؤمنان نسبت به یکدیگر: إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا ^[۱۱].
آنان که ایمان آورده اند و شایسته ها انجام داده اند، خداوند بخشایشگر برایشان دوستی قرار می دهد.
وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً ^[۱۲].
در میان شما با همسرانتان دوستی قرار داد و مهر افکند.
و همین علاقه و محبت است که ابراهیم برای ذریه اش خواست^[۱۳]و پیغمبر خاتم نیز به دستور خداوند برای خویشانش طلب کرد^[۱۴].
و آنچنان که از روایات برمی آید، روح و جوهر دین غیر از محبت چیزی نیست. برید عجلی می گوید:
«در محضر امام باقر علیه السلام بودم. مسافری از خراسان که آن راه دور را پیاده طی کرده بود به حضور امام شرفیاب شد. پاهایش را که از کفش در آورد شکافته شده و ترک برداشته بود. گفت: به خدا سوگند من را نیاورد از آنجا که آمدم مگر دوستی شما اهل البیت. امام فرمود: به خدا قسم اگر سنگی ما را دوست بدارد، خداوند آن را با ما محشور کند و قرین گرداند «و هل الدین الا الحب » آیا دین چیزی غیر از دوستی است؟ »^[۱۵]
مردی به امام صادق علیه السلام گفت: ما فرزندانمان را به نام شما و پدرانتان اسم می گذاریم. آیا این کار، ما را سودی دارد؟ حضرت فرمودند: آری به خدا قسم «و هل الدین الا الحب » مگر دین چیزی غیر از دوستی است؟ سپس به آیه شریفه: إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ استشهاد فرمود^[۱۶].
اساسا علاقه و محبت است که اطاعت آور است. عاشق را آن یارا نباشد که از خواست معشوق سرپیچد. ما این را خود با چشم می بینیم که جوانک عاشق در مقابل معشوقه و دلباخته اش از همه چیز می گذرد و همه چیز را فدای او می سازد.
اطاعت و پرستش حضرت حق به نسبت محبت و عشقی است که انسان به حضرت حق دارد، همچنانکه امام صادق علیه السلام فرمود: تَعْصِي الْإِلَهَ وَ أَنْتَ تُظْهِرُ حُبَّهُ- هَذَا لَعَمْرُكَ فِي الْفِعَالِ بَدِيعُ-

            لَوْ كَانَ حُبُّكَ صَادِقاً لَأَطَعْتَهُ-             إِنَّ الْمُحِبَّ لِمَنْ يُحِبُّ مُطِيع‏

خدا را نافرمانی کنی و اظهار دوستی او کنی؟ ! به جان خودم این رفتاری شگفت است. اگر دوستی ات راستین بود اطاعتش می کردی زیرا که دوستدار، مطیع کسی است که او را دوست دارد.