فرهنگ مصادیق:مجازات حقوقی افشای اسرار دیگران - تبیان
فرآوری: طاهره رشیدی
محتویات
مقدمه
از نظر اخلاقی، افشای اسرار دیگران امری زشت و نکوهیده است به ویژه از سوی افرادی که جامعه برای شغل و مقام اجتماعی شان حرمت خاصی قایل است مانند پزشکان و وکلا.چنان چه فردی نزد پزشک یا وکیل برود و دربارهٔ بیماری یا مشکل خانوادگی اش مسایلی را با او در میان بگذارد پزشک یا وکیل موظف به حفظ گفتهها و اسرار او هستند.
حقوق
در کشور ما قانون گذار، افشای اسرار مردم را از سوی افرادی که به مناسبت شغل و حرفه شان اسرار مردم را به دست میآورند جرم میداند و مرتکب را قابل تعقیب و مجازات میشناسد؛ چرا که در این مشاغل مردم به دلیل نیازشان به این افراد مراجعه میکنند و باید به آنها اطمینان داشته باشند و بر مبنای همین اطمینان اسرار خود را بیان کنند تا از راهنماییهای آنها برای رفع مشکل خود برخوردار شوند.
در چه مواردی وکیل باید اسرار موکل خود را افشا کند؟
پاسخ: اصولاً چه وکیل و چه هرشخص دیگری که به موجب قانون حافظ اسرار مردم شناخته میشود حق ندارد اسرار آنان را افشا کند مگر آنکه خود قانون او را مکلف به افشای سر کند و چنانچه وکیل یا هرشخص دیگری که حافظ اسرار است به حکم قانون افشای سر نکند مرتکب تخلف میشود. برای مثال اگر متهم نوشتههای خود را که موثر در کشف جرم است به وکیل خود سپرده باشد و با درخواست بازپرس، وکیل از ارائه آنها خودداری کند به مجازات مقرر برای خلاصی متهم از محاکمه، محکوم میشود.
کارگزاران بورس اوراق بهادار
کارگزاران مکلف به حفظ اسرار دستور دهندگان میباشند وحق افشای دستورهای رسیده را ندارند و در صورت تخلف به مجازات افشای سرمحکوم میشوند.
اصولاً چه وکیل و چه هرشخص دیگری که به موجب قانون حافظ اسرار مردم شناخته میشود حق ندارد اسرار آنان را افشا کند مگر آنکه خود قانون او را مکلف به افشای سر کند و چنانچه وکیل یا هرشخص دیگری که حافظ اسرار است به حکم قانون افشای سر نکند مرتکب تخلف میشود.
مرکز آمار
ایرانیان مقیم داخل و خارج کشور و نیز خارجیان مقیم ایران به پرسشهای مربوط به سرشماریها و آمارگیری که توسط مرکز آمار ایران صورت میگیرد باید پاسخ صحیح بدهند. آمار و اطلاعاتی که ضمن آمارگیری توسط این موسسه از مردم به دست میآید محرمانه بوده و جز در تهیه آمارهای عمومی و کلی نباید مورد استفاده قرارگیرد و نمیتوان از این اطلاعات در مراجع قضایی و اداری و مالیاتی و نظایر آن استفاده کرد.
مطبوعات
مطبوعات حق ندارند مذاکرات غیرعلنی مجلس شورای اسلامی و مذاکرات غیرعلنی محاکم دادگستری یا تحقیقات مراجع اطلاعات و قضایی را که طبق قانون، افشای آنها مجاز نیست، افشا کنند.
افشای اسرار، اختلال در نظم جامعه
ملاک قابل مجازات بودن افشای اسرار، قوت جنبه عمومی این عمل است، چرا که دارا بودن شغل و حرفهای که مردم نیازمند مراجعه به آن هستند، موجب اعتماد مردم شده است و مردم با تکیه بر همین اعتماد، اسرارخود را در نزد این افراد بازگو میکنند.
حقوق
افشای اسرار، موجب بی اعتمادی مردم و موجب اختلال در نظم اجتماعی میشود.
برای تحقق جرم افشای اسرار ارکانی لازم است که بدون تحقق آن نمیتوان گفت به طور قانونی جرمی رخ داده است. نخستین رکن و شرط تحقق جرم افشای سر، اعلام آن به دیگران است و ممکن است اعلام اسرار به شکل کتبی و به وسیله مطبوعات انجام شود.
رازداران حرفهای
قانون گذار در ماده ۶۴۸ قانون مجازات اسلامی، پزشکان و ماماها را رازداران حرفهای معرفی کرده است که البته به این گروه میتوان وکلا و قضات را هم اضافه کرد.
اگر موضوعی به عنوان سر در نزد فردی که دارای مشاغل یاد شده نیست، اعلام شود و وی آن را فاش کند، مرتکب جرم افشای سر نشده است، هرچند عمل این فرد از لحاظ قانونی مذموم و ناپسند است.
وجود سر حرفهای از ارکان این جرم است به این شکل که میان صاحب سر و طرف او جنبه نهانی وجود داشته باشد و دیگران نباید از آن با خبر شوند و موضوع به گونهای باشد که صاحب آن فقط به اعتبار حرفه و موقعیت طرف، ناگزیر از ابراز آن به او شده باشد.
قانون گذار در ماده ۶۴۸ قانون مجازات اسلامی، پزشکان و ماماها را رازداران حرفهای معرفی کرده است که البته به این گروه میتوان وکلا و قضات را هم اضافه کرد
اگر سر خارج از اعتبار حرفهای فرد به شخص رازدار گفته شود، افشای آن مشمول مجازات نیست.
مجازات افشای اسرار
برابر قانون مجازات اسلامی پزشکان، جراحان، ماماها و داروفروشان وکسانی که به مناسبت شغل یا حرفه شان محرم اسرار میشوند هرگاه درغیر موارد قانونی اسرار مردم را افشا کنند به ۳ ماه و یک روز تا یک سال حبس یا به جزای نقدی یک میلیون و ۵۰۰هزار تا ۶میلیون ریال محکوم میشوند.
