فرهنگ مصادیق:قسم دروغ خوردن
قسم دروغ خوردن در حالت عادی یکی از محرمات است که به شدت از آن نهی شده است.
قسم دروغ خوردن از منظر روایات
یعقوب احمر میگوید: امام صادق علیه السلام فرمود: هر کس در موردی قسم بخورد و خود بداند که دروغ گفته است با خداوند بزرگ به جنگ برخاسته است.
هشام بن سالم میگوید: امام صادق علیه السلام فرمود: قسم خوردن دروغ شهرها را از سکنه خالی خواهد ساخت.
فلیح بن ابوبکر شیبانی میگوید: امام صادق علیه السلام فرمود: قسم دروغ باعث فقر و تنگدستی نسل انسان میگردد.
ابن ابی یعفور از امام صادق علیه السلام نقل کرده است که فرمود: سوگندی که صاحبش را در گناه فرو میبرد بیش از چهل روز به او مهلت نمیدهد.
طلحه بن زید میگوید: امام صادق علیه السلام فرمود: قسم دروغ، رحم را دگرگون میکند. راوی میگوید: پرسیدم: مقصود از دگرگونی رحم چیست؟ فرمود: یعنی رحم را عقیم خواهد کرد.
حریز از یکی از دوستان خود از امام صادق علیه السلام نقل کرده است که فرمود: سوگندی که صاحبش را در گناه فرو میبرد و موجب آتش دوزخ میشود این است که انسان برای توقیف مال مسلمانی قسم دروغ بخورد.
مردی از طایفه عبدالقیس گفت: سلمان فارسی رحمه اللَّه بر گورستانی گذر کرد و گفت: سلام بر شما ای ساکنان گورها که مؤمن یا مسلمانید. ای ساکنان این سرزمین، آیا میدانید که امروز روز جمعه است؟ هنگامی که سلمان به خانه اش بازگشت و خوابید و چشمانش به خواب رفت، کسی به خوابش آمد و گفت ای ابوعبداللَّه سلام بر تو باد. تو سخن گفتی و ما شنیدیم و سلام کردی و ما پاسخ گفتیم. پرسیدی: آیا میدانید که امروز روز جمعه است؟ آری ما میدانیم پرندگان در روز جمعه چه میگویند. سلمان گفت: پرندگان در این روز چه میگویند؟ گفت: میگویند: منزه است، منزه است پروردگار ما که بخشاینده و پادشاه است. عظمت پروردگار ما را آن که به نام او سوگند دروغ یاد کند نشناخته است.
حسین بن مختار میگوید: امام صادق علیه السلام فرمود: هر کس به خدا سوگند یاد کند باید راست بگوید و هر کس راست نگوید خدا را با او کاری نیست و هر کس که برای او به نام خدا قسم خورند باید راضی شود و اگر راضی نشود خدا را با او کاری نخواهد بود[۱].
حکم قسم دروغ
کسی که برای اثبات یا نفی چیزی قسم میخورد، اگر حرف او راست باشد قسم خوردن او مکروه است و اگر دروغ باشد حرام و از گناهان بزرگ است ولی کفاره قسم را ندارد. اما اگر برای این که خودش یا مسلمان دیگری را از شر ظالمی نجات دهد، قسم دروغ بخورد اشکال ندارد بلکه گاهی واجب میشود امّا اگر بتواند توریه کند؛ یعنی: موقع قسم خوردن طوری نیت کند که دروغ نشود بنابر احتیاط واجب باید توریه نماید؛ مثلاً اگر ظالمی بخواهد کسی را اذیت کند و از انسان بپرسد که او را ندیدهای؟ و انسان یک ساعت قبل او را دیده باشد، میتواند بگوید او را ندیدهام به این قصد که از پنج دقیقه پیش ندیدهام[۲].
