فرهنگ مصادیق:قانون تهمت وافتراء
محتویات
جرم مطبوعاتی
جرم مطبوعاتی عبارت است از توهین وافترا به وسیله روزنامه یا مجله یا نشریه از لحاظ ارتباط با مقام یا شغل رسمی یا رویه اداری یا اجتماعی یا سیاسی به شخص یا اشخاصی.
افترا چیست ؟
افترا یک شبه جرم یا اشتباه حقوقی است که برای آن دادگاهی تشکیل میشود وشخص خطا کار برای عملی که باعث آسیب وزیان به فرد دیگری شده است محاکمه میشود.
تمام جرایمی که باعث افترا میباشند میباید این سه عنصر در آنها وجود داشته باشد
۱ ) وظیفه ومسئولیت قانونی که متهم نسبت به شاکی دارد.
۲ ) نقض آن وظیفه توسط متهم.
۳ ) خساراتی که به شاکی وارد شده است؛به طوریکه بتوان ثابت نمود این خسارات ناشی از نقض آن وظیفه بوده است
.قوانین شبه جرم به این دلیل بوجود آمد تا از بعضی حقوق افراد حمایت کند ؛ودر مورد افترا این حق شامل حق شاکی برای حفظ اعتبار وآبروی خود است.
لذا این یک وظیفه عمومی است که افرا مانع از آسیب رساندن به آبرو واعتبار یکدیگر شوند وچنانچه این وظیفه نقض شود؛افترا بوجود میآید.
افترا انواع گوناگونی دارد،افترای بوجود آمده توسط جملات بیان شده یا اشارات بدنی ،افترای شفاهی نامیده میشود.
افترا در نوشتار یا به اشکال پایدار دیگر ،مانند نامهها ،مقالات روزنامه ،تصویرهای گرافیکی ،اصوات ضبط شده ،پخش رادیووتلویزیون ،ایمیل وموارد مشابه ؛افترای رسانهای نامیده میشود.اگرچه تفاوت بین این دو شکل از افترا در گذشته بسیار مهم بوده است ؛اما امروزه اینطور نیست.
یک تفاوت اساسی که وجود دارد این است که در مورد افترای شفاهی شاکی باید آسیبهایی که به اعتبار و آبروی او وارد شده را اثبات کند،زیرا این آسیبها پایدار ومستدل نیست .اما هنگامی که شخص مورد افترای رسانهای قرار میگیرد،آسیبهای وارد شده به اعتبار او مفروض هستند؛ و دادگاه باید حکم آنها را صادر کند، بدون اینکه به اثبات این آسیبها احتیاجی باشد .
جلسات دادرسی که به منظور رسیدگی به افترا تشکیل میشوند هم میتواند به تنهایی باحضور قاضی ویا با حضور قاضی به همراه هیأت منصفه تشکیل شوند.هرجرمی که از طرف مطبوعات رخ میدهد میبایست از طرف هیأت منصفه مورد رسیدگی قرار گیرد.
در هیأت منصفه مطبوعات کاملا افکار عمومی باید حضور داشته باشد .چنانچه قشری خاص و افراد دارای دیدگاههای سیاسی را در هیأت منصفه مطبوعات وارد کنیم، این عمل مناسب نیست.
هیأت منصفه مطبوعات باید بیشتر متشکل از خود اهالی مطبوعات وحقوق دانان باشد .هیأت منصفه بیانگر افکار وخواستههای عمومی حاکم بر جامعه است وقانون با در نظر گرفتن هیأت منصفه ،مساله مطبوعات را از نگاه صرف قضایی جدا کرده است؛لذا هیأت منصفه در واقع برای آن است که جرم مطبوعاتی به قضاوت افکارو آرای عمومی جامعه گذاشته شود.
شاکی باید چه چیزی را ثابت کند؟
- بیاناتی که مورد اعتراض قرار گرفته است ،باید حامل یک اتهام افترا باشد.
دادگاه معتقد است که جمله توهین آمیز ،جملهای است که موجب بد نامی یا بی اعتباری شود.یا عموما از دیدگاه اعضای یک جامعه به این صورت جلوه کند ؛ویا در غیر این صورت جملهای باشد که نشان دهنده دشمنی ،تحقیر واهانت یا استهزا باشد وباعث آسیب رساندن به اعتبار شخص در محل کار وتجارت وحرفه او باشد.
- گفتهای که مورد اعتراض قرار گرفته است باید به شاکی نسبت داده شده باشد.
این بدان معنی نیست که در هر جمله از شاکی نام برده شود،بلکه کافی است ثابت شود که جملات به کاربرده شده ،طبق استنباط یک شخص منطقی ،به شاکی نسبت داده شده است.خواه متهم چنین مقصودی داشته باشد یا خیر.
- گفتهای که مورد اعتراض قرار گرفته است باید منتشر شده باشد.
برای پیگیری در دادگاه ،جملات توهین آمیز باید به شخصی غیر از شاکی منتقل شده باشد . هر شخصی که این جملات توهین آمیز را به شخص دیگر بگوید ،آن را انتشار داده است ؛ومسئول این اتهام افترای رسانهای میباشد.
- گفتهای که مورد اعتراض قرار گرفته است باید به آبرو واعتبار شاکی خسارت وارد کرده باشد.
فرض میکنیم که موضوع آسیب به اعتبار وآبروی یک فرد در مورد افترای رسانهای موجود باشد شاکی باید با یک مدرک یا شاهد ثابت کند که به خاطر این گفتههای افترا آمیز منتشر شده متحمل خسارت وزیان شده است.
دفاعیات برای مقابله با اتهام افترا
حتی اگرثابت شود که متهم به شخصی غیر از شاکی جملاتی توهین آمیز دربارهٔ او گفته است، متهم میتواند با یکی از روشهای دفاعی متعدد قانونی وشناخته شده از این اتهام تبرئه شود؛ این روشها عبارتند از:
حقیقت
یک اتهام افترا تحت پیگیری قرار نمیگیرد ،اگر ثابت شود که چنین موضوعی حقیقت دارد.
رضایت
وقتی بتوان ثابت کرد که شاکی از انتشار افترا یا جملاتی که به او نسبت داده شده رضایت دارد ؛ویا اینکه این جملات به تحریک خود شاکی منتشر شده باشد لذا در این صورت متهم میتواند از اتهام افترا تبرئه شود .
الویت (برتری)
هنگامیکه موضوع صداقت و جریان آزاد اطلاعات در مسائل مهم با مصلحت افراد برای حفظ آبرویشان در موازنه قرار میگیرد ،جریان آزاداطلاعات وصداقت بر حفظ آبروی فرد برتری دارد.
تفسیر منصفانه
تفسیر منصفانه معمولا از روی رسانهها یا سخنان افرادی که گفته هایشان در رسانه انعکاس مییابد استنباط میشود.افرادی که مسائل مربوط به منافع عمومی را از روی صداقت وبدون سونیت وبه طور منصفانه تفسیر میکنند نسبت به افترای رسانهای مصونیت دارند حتی اگر تفسیر آنها توهین آمیز باشد.
اگرچه برای چنین مصونیتی فرد باید ثابت کند که گفتههایش به عنوان یک تفسیر بوده و این تفاسیر یک اظهار نظر صادقانه در مورد حقایق آشکاری است که وجود دارد.
نتیجه
قانون افترا زوایای مختلفی دارد .این قانون شامل نکات ریز وپیچیدگیهای فراوانی میباشد که در جوامع مختلف برداشتهای حقوقی متفاوتی از آن میشود.
اغلب اوقات وقتی شخص مورد افترا قرار میگیرد ،بهترین کاری که شاکی میتواند انجام دهد ،این است که گوینده جملات افترا آمیز را به انتشار گزارشی صادقانه برای عذر خواهی وپس گرفتن جملات گفته شده ،در زمان مناسب مجبور کند.
البته انتشار یا چاپ به موقع عذر خواهی یا اصلاح مطلب افترا آمیز به تنهایی نمیتواند یک دفاع برای اتهام افترا باشد.بلکه فقط میتواند تخفیفی برای جرم انجام شده در پی گیری قضایی آن باشد.
فهرست منابع
The law of defamathon :aprimer،Thomas s.woods.2001(1
۲) مسئولیت کیفری در قلمرو جرائم مطبوعاتی ،سعید کرمی،باشگاه اندیشه.
۳)مطبوعات رکن اساسی آزادیهای سیاسی،اقتصادی واجتماعی جامعهاند،خبر گزاری دانشجویان ایران (ایسنا) ،سرویس فقه وحقوق 15 /02/1386 .
۳)حقوق مطبوعات : بررسی تطبیقی مبانی حقوقی آزادی مطبوعات ومقررات تاسیس وانتشار آنها،کاظم معتمد نژاد،تهران : وزارت فرهنگ وارشاد اسلامی ،مرکز مطالعات وتحقیقات رسانهها،1379.
+ نوشته شده توسط غلامرضا آذری
