فرهنگ مصادیق:فرق میان اسراف و تبذیر
در این که میان اسراف و تبذیر چه تفاوتی است، بحث روشنی در این زمینه از مفسّران ندیدهایم، ولی با در نظر گرفتن ریشه این دو لغت، چنین به نظر میرسد که وقتی این دو در مقابل هم قرار گیرند، اسراف به معنی خارج شدن از حدّ اعتدال است بی آنکه چیزی را ظاهراً ضایع کرده باشد، مثل این که ما لباس گران قیمتی بپوشیم که بهایش ده برابر لباس مورد نیاز ما باشد، و یا غذای خود را آن چنان گران قیمت تهیّه کنیم که با قیمت آن بتوان عدّه زیادی را تغذیه کرد; در این جا از حد گذراندهایم ولی ظاهراً چیزی نابود نشده است.
امّا «تبذیر» و «ریخت و پاش» آن است که آن چنان مصرف کنیم که به اتلاف و تضییع بینجامد; مثل این که برای دو نفر میهمان غذای ده نفر را تهیّه ببینیم، و باقی مانده را در زباله دان بریزیم و اتلاف کنیم آن گونه که بعضی از ثروتمندان میکنند.
ولی ناگفته نماند که گاه این دو کلمه در یک معنی به کار میرود و حتّی به عنوان تأکید پشت سر یکدیگر قرار میگیرند.
علی(علیه السلام) طبق آن چه در نهج البلاغه نقل شده، میفرماید: «ألا و أنّ إعطاء المال فی غیر حقّه تبذیر و اسراف و هو یرفع صاحبه فی الدّنیا ویضعه فی الآخره ویکرمه فی النّاس ویهینه عندالله[۱]»
آگاه باشید مال را در غیر مورد استحقاق صرف کردن تبذیر و اسراف است، ممکن است این عمل انسان را در دنیا بلند مرتبه کند امّا مسلّماً در آخرت پست و حقیر خواهد کرد; در نظر توده مردم ممکن است سبب اکرام گردد، اما در پیشگاه خدا موجب سقوط مقام انسان خواهد شد.
در شرح آیات مورد بحث خواندیم که در دستورهای اسلامی آن قدر روی نفی اسراف و تبذیر تأکید شده که حتّی از زیاد ریختن آب برای وضو ولو در کنار نهر آب باشد، نهی فرمودهاند، و نیز امام صادق (علیه السلام) از دور افکندن هسته خرما نهی میفرماید.
گروهی از اندیشمندان در دنیای امروز که احساس مضیقه در پارهای از مواد میشود سخت به این موضوع توجّه کردهاند تا آن جا که از همه چیزاستفاده میکنند، از زباله بهترین کود میسازند، و از تفالهها، وسائل مورد نیاز، و حتّی از فاضلابها پس از تصفیه کردن، آب قابل استفاده برای زراعت درست میکنند، چرا که احساس کردهاند موادّ موجود در طبیعت نامحدود نیست که به آسانی بتوان از آنها صرف نظر کرد، باید از همه به صورت (دورانی) بهره گیری نمود. آیا با این حال اسراف و تبذیر صحیح است؟
پانویس
- ↑ (نهج البلاغه، خطبه 126)
