فرهنگ مصادیق:فحص از اعلم - ویکی فقه
محتویات
مقدمه
به جستوجوی مکلّف برای شناخت مجتهد اعلم، «فحص از اعلم» گفته می شود.
تعریف
در جایی که مجتهد اعلم شناخته شده نباشد و مکلف برای شناختن وی دست به تحقیق و تفحص بزند، این عمل او را فحص از اعلم می گویند.
وجوب و عدم وجوب
در میان اصولی ها و فقها بحث است که آیا فحص از اعلم واجب است یا نه.
وجوه مسئله
مسئله چند صورت دارد:
وجه اول
۱. علم به تفاضل و اختلاف فتوای میان دو یا چند مجتهد؛ به این معنا که از یک سو، به وجود مجتهد فاضل و مفضول علم اجمال ی وجود دارد، و از سوی دیگر، اختلاف فتوای مجتهد فاضل و مفضول نیز روشن است؛ در این صورت، اگر مکلف بخواهد احتیاط کند و امکان احتیاط هم وجود داشته باشد، باید احتیاط نماید، وگرنه باید از اعلم جستوجو کند.
وجه دوم
۲. علم به تفاضل مجتهدها با جهل به اختلاف فتواها؛ در این فرض دو دیدگاه وجود دارد:
برخی همانند مرحوم « شیخ انصاری »، « حکیم » و « خویی » بر این باورند که فحص از اعلم لازم است و برخی دیگر هم چون مرحوم « صاحب فصول » معقتدند فحص واجب نیست.
وجه سوم
۳. جهل به تفاضل مجتهدها با علم به اختلاف فتواها؛ حکم این صورت مانند صورت اول است؛ یعنی اگر احتیاط ممکن است، احتیاط، و گرنه باید فحص نماید.
وجه چهارم
۴. جهل به تفاضل مجتهدها با جهل به اختلاف فتواها؛ حکم این صورت، مانند صورت دوم است و دو نظر وجود دارد[۱][۲].
منبع
فرهنگ نامه اصول فقه، تدوین توسط مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی، ص۶۰۱، برگرفته از مقاله «فحص از اعلم».
