فرهنگ مصادیق:رد مظالم – اسلام کوئست

رد مظالم – اسلام کوئست

۱- پرسش
مظلمه چیست؟ به چه اموالی تعلق می‌گیرد؟ چگونه باید آن را پرداخت؟ به کی؟ حکمش چیست؟ (از نظر مقام رهبری).
پاسخ اجمالی
مظلمه یا مظالم عباد به اموال و حقوقی گفته می‌شود که از روی ظلم از بندگان خدا گرفته یا به حقوق آنها تعدی شده است که در صورت باقی بودن عین آنها و معلوم بودن صاحبانشان، باید به آنها داده شود و اگر عین آن موجود نیست باید مثل یا قیمت آنها را پرداخت نمود و اگر حقوق آنها مورد تعدی قرار گرفته باید رضایت آنان را به دست آورد و در صورتی که صاحبان آنها معلوم نباشد از مصادیق مال مجهول المالک است و همچنین هر نوع مال و حقی که از دیگران بر عهده انسان آمده است و صاحبانش معلوم نباشد از موارد مجهول المالک به حساب می‌آیند که باید بعد از تلاش برای شناسایی صاحبان آنها و یأس از شناخته شدن آنها، بنابر احتیاط با اجازه حاکم شرع به فقیر صدقه داد.
۲- پرسش
بنده سال‌ها قبل با ماشین تصادف کردم و فرار کردم، البته خسارت زیادی وارد نشده بود، اما به هر حال به مال مردم خسارت زده‌ام. حالا که نه میزان خسارت وارده و نه شخص خسارت دیده را نمی‌شناسم و نمی‌دانم چکار باید کنم و دینم را چگونه ادا کنم؟
پاسخ اجمالی
اگر صاحب ماشین را می‌شناسید و در دسترس است باید میزان خسارت وارده را (با پرسش از اهل خبره). به او بدهید و یا این که مصالحه نموده و حلالیت بطلبید.
اما اگر صاحب آن را نمی‌شناسید و در دسترس نیست -ظاهراً مورد پرسش شما نیز همین است-، از باب ردّ مظالم مقداری که مطمئن هستید با پرداخت آن برائت ذمه حاصل می‌شود به حاکم شرع پرداخت شود و یا به اذن او از طرف صاحب ماشین به فقیر صدقه دهید.
در ضمن نظر حضرت آیت الله هادوی تهرانی (دامت برکاته). دربارهٔ وجوهات شرعیه مانند خمس، ردّ مظالم و... به شرح زیر است:
وجوهات شرعیه به ولایت تعلق می‌گیرد و از این رو به فقیه جامع الشرائط داده می‌شود که دارای ولایت است. پس هر فقیه عادل دارای کفایت می‌تواند وجوهات را دریافت کند، هر چند در زمان تشکیل حکومت اسلامی احتیاط واجب آن است که وجوهات شرعیه به ولی فقیه یا وکیل او پرداخت شود و اگر پرداخت آن به سایر مراجع مورد قبول ولی فقیه باشد، این امر بلامانع است.
۳- اگرکسی درکودکی پول کسی رابرداشته، دربزرگسالی چه باید کند؟
پاسخ اجمالی
دفتر حضرت آیت الله العظمی خامنه‌ای (مدظله العالی):
در هر صورت اگر صاحب آن را می‌شناسید باید به صاحبش برگردانید و نیاز نیست ایشان مطلع شوند و اگر از پیدا کردن صاحب آن مأیوس هستید با اذن حاکم شرع از طرف صاحبش به فقیر صدقه بدهید.
دفتر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی (مدظله العالی):
در صورت امکان معادل حقّ او را به دستش برساند، یا به شکلی با هم مصالحه کنند، و اگر این کار ممکن نیست توسّط شخص ثالث، یا بوسیله حواله بانکی، یا توسّط پست برایش ارسال نماید. و چنانچه به او دسترسی ندارد به نیّتش به فقرا صدقه دهد.
دفتر حضرت آیت الله العظمی صافی گلپایگانی (مدظله العالی):
برگرداندن آن مقدار به صاحبش واجب است و یا این که از او حلالیت بطلبد و اگر استحلال ممکن نباشد می‌تواند آنچه شرعاً بدهکار هست به هر طریقی به آنها برساند و لازم نیست گفته شود که از چه بابت است و چنانچه صاحبان آنها را نمی‌شناسد باید بمقدار بدهی از طریف آنها به فقیر غیر سید صدقه بدهد.
پاسخ حضرت آیت الله هادوی تهرانی (دامت برکاته). به این شرح است:
باید پول را به صاحب آن باز گرداند و لازم نیست بگوید که این پول را برای چه به او می‌پردازد، حتی اگر آن را به وی هدیه کند یا به حساب وی واریز نماید، کافی است.
۴- من در دوران دانشگاه جزوه‌ای از یکی از دوستانم گرفتم ولی متأسّفانه نتوانستم به او پس بدهم و فارغ التّحصیل شدم و من به شهر دیگری آمدم. حالا باید چه کنم؟ زیرا این جزوه امانتی در دست من بود و من از او هیچ آدرسی ندارم.
پاسخ اجمالی
دفتر حضرت آیت الله العظمی خامنه‌ای (مدظله العالی):
به هر حال لازم است به هر نحو ممکن جزوه را به صاحبش برگردانید ولی اگر از پیدا کردن صاحب آن مأیوس هستید قیمت آن را با اذن حاکم شرع از طرف صاحبش به فقیر صدقه بدهید.
دفتر حضرت آیت الله العظمی سیستانی (مدظله العالی):
اگر مطمئن به رضایت طرف باشید تکلیفی ندارید و الا خود جزوه یا پول آن را به فقیر متدیّن صدقه بدهید.
دفتر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی (مدظله العالی):
در صورت امکان، جزوه را به صاحبش برسانید و یا به شکلی با هم مصالحه کنید و اگر این کار ممکن نیست توسط شخص ثالث یا توسط پست برایش ارسال کنید و چنانچه به او دسترسی ندارید به نیّت ایشان معادل ارزش جزوه به فقرا صدقه دهید.
حضرت آیت الله هادوی تهرانی (دامت برکاته):
اگر هیچ راهی برای رساندن جزوه به وی ندارید، جزوه را به عنوان امانت نگه دارید تا اگر در آینده وی را یافتید به او بدهید و اگر جزوه ارزش مالی دارد، به اندازه ارزش آن از طرف دوستتان صدقه بدهید. البته این امور در صورتی است که أعراض وی را از جزوه مزبور إحراز نکرده باشید.
۵- اگر پول شبهه دار یا حرام در اموال شخصی مخلوط شود، آیا ارث رسیدن به فرزندان از اموال آن شخص نیز حرام یا شبهه دار می‌باشد؟
پاسخ اجمالی
دفتر حضرت آیت الله العظمی خامنه‌ای (مدظله العالی):
تا یقین به حرمت آن نداشته باشید تصرف در آن اشکال ندارد و اگر یقین به وجود مال حرام در اموال به ارث رسیده دارید، ولی مقدار دقیق آن را نمی‌دانید و صاحب آن را هم نمی‌شناسید، راه حلال کردن آنها این است که خمس آن را بپردازید.
حضرت آیت الله هادوی تهرانی (دامت برکاته):
اگر یقین به وجود حرام در اموال باشد، به مقداری که یقین به آن است، اموال او شبهه ناک می‌شود و باید آن مقدار را به صاحبان مال بر گردانند و اگر صاحبان مال مشخص نیستند، آن را به فقیه جامع الشرائط به عنوان ردّ مظالم بپردازند.
۶- با سلام و آرزوی توفیق برای شما عزیزان؛ من حدود ۲۵ سال پیش تابستان‌ها به کارگری می‌رفتم، روزی لباس کاری را در ساختمان پوشیدم برای کار (به احتمال زیاد متعلق به یکی ار صاحب کارها بود ). در حین کار دیدم مبلغی پول در جیب آن وجود دارد (حدود ۶۵ تومان). آن را برداشتم و خرج کردم .الان نمی‌دانم چه کنم و پیدا کردن آن فرد برایم بسیار مشکل است. لطفاً مرا راهنمایی فرمایید که چکار کنم؟ با تشکر.
پاسخ اجمالی
دفتر حضرت آیت الله العظمی خامنه‌ای (مدظله العالی):
در فرض سؤال باید از طرف صاحبش به فقیر صدقه دهید و بنابر احتیاط واجب باید با اجازه حاکم شرع باشد.
دفتر حضرت آیت الله العظمی سیستانی (مدظله العالی):
به فقیر متدین صدقه بدهید.
دفتر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی (مدظله العالی):
در صورت امکان معادل حقّ او را به دستش برسانید، یا به شکلی با هم مصالحه کنید، و اگر این کار ممکن نیست توسّط شخص ثالث، یا به وسیله حواله بانکی، یا توسّط پست برایش ارسال نمایید. و چنان چه به او دسترسی ندارد به نیّتش به فقرا صدقه دهید.
پاسخ حضرت آیت الله هادوی تهرانی (دامت برکاته). به این شرح است:
معادل ارزش آن پول را به قیمت امروز از طرف آن شخص به عنوان ردّ مظالم بپردازید.
۷- با سلام، من در سال‌های گذشته از روی نوارهای کاست و سی دی‌های مربوط به شرکت‌های خاص کپی می‌کردم و اطلاع نداشتم که این کار شرعاً اشکال دارد. سؤال من این است که با توجه به این که نمی‌دانم چه شرکت‌هایی بوده است، چگونه می‌توانم حق آنها را ادا کنم و حق آنها به گردنم نباشد؟
پاسخ اجمالی
در موضوع کپی رایت و حقوق معنوی، نظر مراجع عظام تقلید متفاوت است:
حضرات آیات (امام خمینی، تبریزی، سیتسانی و صافی). معتقدند: اصولاً تولید نرم افزار برای تولید کنندگان آنها حقی ایجاد نمی‌کند و کپی و تکثیر آنها بدون اجازه تولید کنندگان جایز است.
و حضرات آیات (خامنه‌ای، بهجت و وحید). می‌فرمایند: بنابر احتیاط واجب برای تولید کنندگان آنها حق ایجاد می‌کند و تکثیر آنها بدون اجازه بنابر احتیاط واجب جایز نیست.
و حضرات آیات (فاضل، مکارم و نوری همدانی). تولید نرم افزار را باعث ایجاد حق می‌دانند و تکثیر آنها را بدون رضایت تولید کننده جایز نمی‌دانند.
تمام این مراجع در این احکام فرقی بین نرم افزارهایی که قبلا توسط دیگران قفلشان شکسته شده باشد و آنهایی که خود شخص برای اولین بار بخواهد قفلشان را بشکند نگذاشته‌اند.
البته تمام مراجع در صورتی که در ضمن معامله نرم افزار، فروشنده (تولید کننده اصلی). عدم تکثیر و کپی آن را شرط کند یا عقد را مبتنی به آن قرار دهد تکثیر آن را غیر مجاز می‌دانند و همچنین می‌فرمایند: اگر برای منع تکثیر نرم افزار، قانونی وجود داشته باشد باید رعایت شود.
حال بر فرض جایز نبودن کپی رایت و مشغول الذمه شدن انسان نسبت به صاحب اثر، باید گفت:
چیزهایی که در ذمّه انسان است ولی صاحب آن معلوم نیست و یا دسترسی به آن ممکن نمی‌باشد، لازم است مقداری از مال خود را از طرف صاحب مال به عنوان مظالم با اجازه مجتهد جامع الشرایط به فقیر پرداخت نماید.
به طور کلی هر نوع مال و حقی که از دیگران بر عهده انسان آمده است و صاحبانش معلوم نباشد، از موارد مجهول المالک به حساب می‌آیند که باید بعد از تلاش برای شناسایی صاحبان آنها و یأس از شناخته شدن آنها، بنابر احتیاط با اجازه حاکم شرع به فقیر صدقه داد.
در هرحال سؤال شما از دفاتر مراجع عظام تقلید استفتاء شد و پاسخ ایشان به شرح زیر می‌باشد:
حضرات آیات سیستانی و خامنه‌ای (مدظلهما العالی):
اگر برای استفاده شخصی بوده اشکال ندارد و چیزی بر عهده شما نیست.
حضرت آیت الله العظمی صافی گلپایگانی (مدظله العالی):
اگر در موقع خرید سی دی یا نوار، شرط عدم کپی بکنند تخلف از شرط حرام است و الاّ مانعی ندارد و در صورت اول هم از گناه خود توبه کنید، ضمان ندارد.
حضرت آیت الله هادوی تهرانی (دامت برکاته):
شرکت‌هایی که استفاده از محصولات فرهنگی آنها بدون اجازهٔ آنها جایز نیست - یعنی شرکت‌های مسلمان یا در کشورهایی که با کشور اسلامی قرار داد رعایت حقوق متقابل دارند - اگر در حد اجمالی شناخته شده هستند، باید حقوقشان به آنها عودت داده شود.
یعنی اگر مثلاً می‌دانید که به شرکت الف و ب مدیون هستید و حداقل مقدار دینی برای شما معلوم است آن را باید به این شرکت‌ها برسانید.
ولی اگر شرکت‌ها ولو به طور اجمالی برای شما معلوم نیست، اما مقدار دین ولو حداقل قدر متقین آن، برای شما معلوم است، آن را از طرف آن شرکت‌ها به عنوان رد مظالم پرداخت کنید. لینک به سایت استفتائات ۸- با سلام، چنانچه مظلمه حقی بوده که عینیت ندارد، در پرداخت رد مظالم آن چگونه باید عمل شود؟ آیا فقط باید پول بپردازیم یا خوراک و پوشاک هم می‌شود به مستمند داد؟ با تشکر.
پاسخ اجمالی
اگر انسان، مالی را به دیگری مدیون بوده اما اکنون یا دیگر او را نمی¬ شناسد و یا دسترسی به او ندارد، باید جهت رد مظالم، به مقدار دینش پول نقد به فقرا بپردازد، اما تنها در صورتی که نیازمند، خواهان خوراک و پوشاک باشد، پرداخت آنها نیز مشکلی ندارد.
در جبران مظالم غیر مالی با آنکه الزاماً نباید اموال نقدی و جنسی پرداخت کرد و انجام هر کار خیری برای رد مظالم غیر مالی کافی است، اما پرداخت صدقات نقدی و جنسی نیز می‌تواند یکی از راه‌های جبران حق الناس باشد.
ضمائم:
پاسخ مراجع عظام تقلید نسبت به این سؤال، چنین است:
حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی (مدظله العالی): پرداخت خوراک و پوشاک نیز در صورتی که نیازمند خواهان باشد اشکالی ندارد.
حضرت آیت الله العظمی سیستانی (مدظله العالی): اگر مظلمه، مالی نباشد ضمان مالی ندارد.
حضرت آیت الله العظمی صافی گلپایگانی (مدظله العالی): مظلمه؛ دیون مالی است که باید جهت مالک غیر معلوم به فقیر غیر سید صدقه داده شود.
۹- مدتها پیش کنار ماشین من به ماشین دیگری برخورد کرد و جلوتر نگه داشتم فرد کنار دستی من پیاده شد و به ماشین دیگر نگاه کرد و گفت که چیزی نشده است من بعدا به این حرف شک کرده‌ام که شاید برای آن ماشین اتفاقی افتاده باشد هم اکنون نیز به آن فرد (صاحب ماشین ). دیگر دسترسی ندارم که مطمئن شوم حال من باید چه کار کنم؟
پاسخ اجمالی
اگر از گفته او احتمال خلافی نمی‌دهید وظیفه‌ای ندارید. در هر حال، می‌توانید جهت آرامش و اطمینان قلبی رد مظالم دهید، که جهت آگاهی بیشتر در این زمینه به نمایه: ۲۱۳۳ (رد مظالم). در همین سایت مراجعه نمایید.
ضمائم:
پاسخ مراجع عظام تقلید نسبت به این سؤال، چنین است:
حضرت آیت الله العظمی سیستانی (مدظله العالی):
تکلیفی ندارید.
حضرت آیت الله العظمی خامنه‌ای (مدظله العالی):
اگر یقین به خسارت ندارید، چیزی به عهده شما نمی‌باشد.
حضرت آیت الله العظمی صافی گلپایگانی (مدظله العالی):
چنانچه ندانید خسارتی وارد شده تکلیفی ندارید.
حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی (مدظله العالی):
اگر از گفته او احتمال خلافی نمی‌دهید وظیفه‌ای ندارید و در هر حال می‌توانید رد مظالم بدهید. منظور از رد مظالم، حقوق النّاس قطعی یا احتمالی است که صاحب آن دقیقاً شناخته شده نیست، که با اجازهٔ حاکم شرع صرف نیازمندان می‌گردد.
حضرت آیت الله العظمی نوری همدانی(مدظله العالی):
در صورتیکه یقین به ایجاد خسارت ندارید ضمانی به عهده شما نیست هر چند می‌توانید مبلغی را از طرف صاحبش به فقیر بدهید.
حضرت آیت الله هادوی تهرانی (دامت برکاته):
مبلغی معادل خسارت محتمل از طرف صاحب ماشین صدقه دهید. لینک به سایت استفتائات

پانویس

منبع: اسلام کوئست - تاریخ برداشت: 94/11/25

بازگشت به رد مظالم