فرهنگ مصادیق:ردّ مظالم – فتاوی آیت الله بهجت (ره)

ردّ مظالم – فتاوی آیت الله بهجت (ره)

مراد از ردّ مظالم

۱۱۱۲. ردّ مظالم چیست؟ آیامی توان آن را به حساب کمیته امداد، هلال احمر یا خزانهٔ دولت واریز نمود؟
ج. آن چه در ذمّهٔ انسان، از اموالی باشد که نمی تواند به صاحبانش برساند، صدقه آن‌ها با تشخیص مکلّف و مسؤولیّت او انجام داده می شود.

نحوه محاسبه ردّ مظالم

۱۱۱۳. اگر انسان بخواهد از طرف خود یا دیگری ردّ مظالم بدهد، آیا باید قیمت روز را محاسبه کند یا قیمت وقت تلف را ملاک قرار دهد؟
ج. در مابه التفاوت قیمت احتیاطا با حاکم شرع باید مصالحه کند.

چگونگی ادا کردن حق النّاس

۱۱۱۴. چگونه می توان حق النّاس را ادا کرد؟
ج. تا ممکن است، باید صاحبان حق را پیدا کند که حق آن‌ها را به خودشان یا ورثه شان برساند و در غیر این صورت از طرف آن‌ها ردّ مظالم دهد، با اجازهٔ از حاکم شرع، علی الاحوط.

مطالعه نمودن مجلّه و کتاب بدون اذن مالک

۱۱۱۵. دختری در زمان کودکی بر اثر علاقهٔ شدید به مطالعه و عدم امکان مالی، مجلّه‌ای را از یک مجلّه فروشی بدون اجازهٔ صاحب آن برمی داشت و به منزل می‌برد و پس از مطالعه دوباره به جایش برمی گرداند. اکنون از آن عمل پشیمان است و قصد دارد مجلّه فروش را راضی کند ولی پیدا کردن او موجب عسر و حرج می‌باشد و در آن مجلّه فروشی جوانان دیگری هم هستند و نمی‌خواهد با آن‌ها روبرو شود، اکنون اگر مبالغی پول به عنوان صدقه به نیّت شخص مزبور بپردازد، کفایت می‌کند؟
ج. باید به عنوان ردّ مظالم، مقدار اجره المثل استفادهٔ از آن را با اجازهٔ حاکم شرع صدقه دهد بنابر احتیاط واجب.

کفش‌های به جامانده در زیارتگاه‌ها

۱۱۱۶. در بعضی از زیارتگاه‌ها، تعداد زیادی کفش گمشده موجود است، حکم این کفش‌ها را بیان فرمایید.
ج. بر وجه مشترک بین لقطه و مجهول المالک رفتار شود.

اجناس و وسایلی که در سرزمین‌های غیر اسلامی یافت شود

۱۱۱۷. وسایل قیمتی که در سرزمین‌های غیر اسلامی پیدا می‌شوند، چه حکمی دارند؟
ج. اگر احتمال عقلایی ندهد که برای مسلمان یا کسی که اسلام مال او را محترم می داند است، حلال و مباح است.

وسایلی که در مدارس به جا می‌ماند

۱۱۱۸. تعدادی از وسایل طلاّب از قبیل دوچرخه، میز و کتاب، باقی مانده است که صاحبان آن‌ها معلوم نیستند و مدّت طولانی است که بدون استفاده می‌باشند، به طوری که در بعضی از آن‌ها احتمال فساد می‌باشد و مدرسه هم جهت یافتن صاحبان آن‌ها مدّتی اعلام کرده است. پس از اتمام این مدّت استفادهٔ طلاّب از این وسایل چگونه است و آیا برای استفاده، اجازه از تولیت مدرسه شرط است؛ با توجّه به این که از قوانین مدرسه این است که اگر تا مدّت دو سال طلاّب وسایل خود را از مدرسه انتقال ندهند، مدرسه حقّ تصرف در آن‌ها را دارد؟
ج. اگر در مقرّرات مدرسه با صاحبان اموال تفاهم شده و رضایت داده‌اند، مطابق مقرّرات مدرسه عمل کنند و در غیر این صورت، در فرض مسأله، حکم مجهول المالک مترتّب است که باید از طرف صاحبان آن‌ها به فقیر داده شود.

تصرّف در مجهول المالک با اذن

۱۱۱۹. آیا می‌توان با اذن حاکم شرع در مال مجهول المالک تصرّف نمود؟
ج. آری، مصرف مجهول المالک، صدقه به فرد فقیر است.

مخلوط شدن پول‌های بانک‌ها

۱۱۲۰. پولی که در بانک‌ها به عنوان پس انداز گذاشته می‌شود، با پول‌های دیگر بانک که مخلوط می‌شود، آیا عنوان مجهول المالک را دارد؟
ج. احتیاطا از حاکم شرع اجازه بگیرند و این اجازه به طور عام به مقلّدین داده شده است.

لزوم اذن برای پرداخت ردّ مظالم

۱۱۲۱. آیا اجازه برای پرداخت ردّ مظالم حتما باید از مرجع تقلید، یعنی مرجع اعلم هر زمان باشد یا می‌توان از مجتهد دیگری غیر از مرجع تقلید اجازه گرفت؟
ج. در اجازه دهنده، اجتهاد و عادل بودن لازم است و در صرف کننده، مطابقت مصرف با تقلید صحیح لازم است.

صرف ردّ مظالم در پل سازی

۱۱۲۲. آیا ردّ مظالم را می‌توان در راه‌های خیر و عام المنفعه ـ مانند پل سازی و... ـ صرف نمود؟
ج. می توان ولی احتیاطا باید از حاکم شرع اجازه بگیرد.

بدهکاری قبل از بلوغ

۱۱۲۳. در سن ۱۳ـ۱۴ سالگی مقدار کمی بدهکاری بر ذمّهٔ من قرار گرفت، با توجّه به این که صاحبان اموال را نمی‌شناسم، چگونه می‌توانم جبران کنم؟
ج. اگر مأیوس از شناسایی آنان هستید مجازید به قصد وظیفه، به فقرا صدقه دهید با اجازهٔ حاکم شرع بنابر احتیاط واجب، و بعد اگر صاحبان اصلی پیدا شدند، اگر راضی به صدقه شدند که ذمهٔ شما بری شده است، و اگر راضی به صدقه نشدند، باید پول آن‌ها را پرداخت نمایید.

قرض الحسنه منحل شده

۱۱۲۴. صندوق قرض الحسنه‌ای بین چند نفر دایر بود. هر یک از آن‌ها اگر پولی داشت، در آن جا می‌گذاشت تا در کارهای خیر از قبیل مجالس عزاداری و... صرف شود. بعضی از آن پول به عنوان قرض الحسنه گرفته‌اند و بعضی از مشترکین معلوم نیست کجا هستند و اکنون آن صندوق قرض الحسنه، وجود خارجی ندارد و بعضی از آن افراد از دنیا رفته‌اند. شخصی که از آن صندوق قرض الحسنه گرفته بود نمی‌داند به کجا پس بدهد، در حالی که خودش هم در آن جا پول داشته است. مرقوم فرمایید این پول را کجا صرف کند؟
ج. اگر اشخاصی که در آن سهم دارند را می‌شناسد ـ هر چند ورثهٔ آن‌ها را ـ باید راضی کند و اگر نمی‌شناسد، به حاکم شرع مراجعه نماید و نسبت به سهمی که خودش در مجموع مال داشته در آن شرکت دارد.

احتساب بدهی به جای وجوه شرعی و مظالم عباد

۱۱۲۵. آیا بدهی مستحقّ را ـ چه زنده و چه مرده ـ می‌توان به جای وجوه شرعی و مظالم عباد حساب کرد؟
ج. می‌شود، لکن در میّتی که اموال او برای دین پس از کفن کافی باشد، همان مستحقّ دیّان است.

منبع: مرکز تنظیم و نشر آثار آیت الله بهجت (ره) - تاریخ برداشت: 94/11/25

بازگشت به رد مظالم