فرهنگ مصادیق:راه‌های شناخت اعلم

راه‌های شناخت اعلم

محتویات

۱ اشتباه در انتخاب مرجع تقلید

اشتباه در انتخاب مرجع تقلید

سؤال:تکلیف فردی که قبلاً از مجتهدی تقلید می کرده و اعمال خود را مطابق فتوای او انجام می داده و الان متوجه اشتباه خود در انتخاب مرجع شده، چیست؟
جواب:اگر با تحقیق مرجعش را انتخاب کرده، اعمال گذشته او قضا ندارد.

معیار صحیح انتخاب مرجع تقلید

سؤال:برخی از مردم روشهای دیگری، غیر از آنچه در توضیح المسائل آمده، برای انتخاب مرجع تقلید در نظر می گیرند. نظیر:
الف) ازمرجعی تقلید می کنیم که شاگرد مرجع قبلی ما باشد.
ب) مرجعی را انتخاب می نماییم که فتاوای آسانتری داشته باشد.
ج) مرجعی که بیشتر اقوام و آشنایان از او تقلید می کنند را بر می گزینیم.
د) مقلّد مرجعی می شویم که پدر و مادر، یا معلّم ما معرّفی نماید.
آیا انتخاب مرجع تقلید با روشهای فوق صحیح است؟
جواب:هیچ کدام از اینها معیار نیست؛ معیار آگاهتر بودن آن مرجع است، از هر طریقی که علم به آن حاصل شود.

تخییر در انتخاب مرجع در بین مراجع مطرح

سؤال:با توجّه به این که ما در مسئله تقلید با مشکلاتی مواجه می شویم، مثلاً بعضی می گویند: فلانی اعلم است و بعضی دیگر بر خلاف آنها نظر می دهند، در این صورت تکلیف ما چیست؟ جواب:هر کس وظیفه دارد در صورت علم به اختلاف، نسبت به اعلم، از اهل خبره - یعنی علماء و مدرّسین مورد وثوق - تحقیق کند، اگر اعلم برای او ثابت نشد، در میان آن عدّه که مطرح هستند مخیّر است.

تقلید از مرجع تقلید پدر یا همسر

سؤال:آیا زن و فرزند باید از مرجعِ تقلیدِ شوهر و پدر تقلید کنند، یا در تقلید آزاد هستند؟
جواب:هر کس در تقلیدش آزاد است؛ باید تحقیق کند و مطابق آن تقلید نماید.

اعلمیت مراجع عصر حاضر بر مراجع گذشته

سؤال: مسأله رجوع به اعلم در مسائل مورد اختلاف فقها، از جمله مسائلی است که در تمام رساله های عملیّه آمده است؛ ولی حقیقت این است که تشخیص اعلم کاری سخت، بلکه شاید از محالات باشد! چون هر شخص یا گروهی، شخص خاصّی را اعلم دانسته، و غیر او را اعلم نمی داند. سؤال این است که: «مراجعی بودند که گفته می شد در زمان حیات، و حتّی پس از حیات اعلم از دیگران هستند. ولی آیا ممکن است این مراجع (رضوان الله علیهم) پس از گذشت زمان طولانی از وفاتشان، و با آمدن مراجع جدید ـ که مشغول درس و بحث هستند، و علوم و تحقیقات جدیدی در دست دارند ـ باز هم اعلم از احیا باشند؟
جواب:شکّی نیست که علم و دانش همراه زمان در حال تطوّر و تکامل است. و همان گونه که در تعلیقه بر عروه الوثقی، مبحث عدم جواز تقلید ابتدایی از میّت، نوشته ایم، ممکن است بسیاری از مجتهدین زنده از مراجع گذشته اعلم باشند؛ چون مراجع زنده معلومات و دانش گذشتگان، را به اضافه علوم جدیدی در اختیار دارند. بدین جهت ممکن است در بین مراجع میّت کسانی باشند که از مراجع زنده استعدادی قوی تر داشته باشند، ولی اطّلاعات احیا ممکن است نسبت به اموات اقرب به واقع باشد؛ و ملاک اعلمیّت، اقربیّت به واقع است. همان گونه که ممکن است طبیب امروز از ابن سینا ماهرتر باشد؛ در حالی که استعداد بوعلی بیشتر بوده است. همچنین در سایر علوم؛ و روشن است که علم فقه و اصول از این قاعده کلّی مستثنی نیست، و این دو علم دائماً در حال تطوّر و تکامل است.

وظیفه والدین در مورد فرزندانی که به سن تکلیف می رسند

سؤال:وظیفه والدین دختری که به نه سالگی می رسد در خصوص تعیین مرجع تقلید وی چیست؟
جواب:لازم است او را راهنمایی کنند و اطلاعاتشان را در اختیار وی بگذارند و اگر دختر از سخن والدین اطمینان پیدا کرد می تواند عمل کند.

مراجعه به افراد مورد وثوق در انتخاب مرجع

سؤال:آیا طلبه هایی که سالهای اوّل طلبگی را می گذرانند، می توانند با استفاده از معیارهای فکری خودشان، مجتهد اعلم را انتخاب کنند؟
جواب:کافی نیست؛ بلکه لازم است از افراد سابقه دار حوزه، که مورد وثوق هستند، سؤال کنند.

مشهور بودن در محافل علمی

سؤال:آیا شلوغ بودن درس خارج یک مجتهد، با توجّه به سومین راه شناخت مجتهد اعلم (اشتهار در محافل علمی)، و با توجّه به این که کسانی که درس خارج می خوانند عموماً از اهل علم هستند، می تواند دلیل اعلمیّت او باشد؟
جواب:می تواند یکی از قرائن باشد؛ ولی به تنهایی دلیل قطعی نیست.

آگاهی فقیه به علوم دیگر

سؤال:اگر فقیهی دارای علومی غیر از فقه و اصول باشد سبب ترجیح او در مقام تقلید می شود؟
جواب:دارا بودن علومی دیگر غیر از فقه و اصول سبب ترجیح فقیهی بر فقیه دیگرنمی شود مگر علومی که در فهم احکام یا تنقیح موضوعات، موثّر بوده باشد.

اعلمیت در اصول فقه

سؤال:اگر انسان بتواند تشخیص دهد که فلان مرجع از نظر مبانی اصولی قویتر است آیا این تشخیص، در اعلم بودن آن مرجع دخیل است؟
جواب:اعلم بودن تنها به آگاهی و اعلمیّت در علم اصول حاصل نمی شود بلکه شرایط دیگری نیز دارد.

معنی مجزی بودن عمل به رساله عملیه

سؤال:آیا تصریح به جواز عمل به رساله که معمولا در ابتدای رساله ها نوشته می شود به معنای نفی دیگران است؟ و آیا مردم نسبت به مرجعی که ناشناخته مانده چون قدرت بیان نداشته است مسؤول هستند؟
جواب:الف) تصریح به جواز عمل به رساله، دلیل بر نفی دیگران نیست، بلکه ممکن است دیگران هم در شرایط مساوی و هر دو یا هر چند نفر جایزالتّقلید باشند. آری اگر کسی در اوّل رساله خود بنویسد عمل به این رساله متعیّن است و عمل به غیر آن جایز نیست مفهومش نفی دیگران است در حالی که هرگز ندیده ایم احدی در مقدمه رساله چنین چیزی بنویسد.
ب) درست است که قدرت بیان باعث معرفی شخص است امّا اگر کسی بیانی نداشت و مقام علمی او مجهول ماند و بعد از فحص نیز مقام علمی او روشن نشد مردم نسبت به او وظیفه ای ندارند، مانند گنجی است که شناخته نشده و کسی در برابر آن گنج وظیفه ای ندارد.

انتشار رساله

سؤال:آیا انتشار رساله توسط مجتهدی به معنای این است که او خود را از دیگران اعلم می داند؟
جواب:چنین دلالتی ندارد.

چگونگی انتخاب مرجع تقلید

سؤال:نحوه تعیین مرجع تقلید برای خودم را از حضرات فعلی، بیان کنید؟
جواب:از دو نفر کارشناس عادل سوال کنید، اگر اعلم را تشخیص دادید، از او تقلید کنید و اگر در بین چند نفر نتوانید اعلم را تشخیص دهید، مخیّر هستید از هر کدام که خواستید تقلید کنید.