فرهنگ مصادیق:خلوت یا جلوت؟ عزلت گزینیم یا در جمع باشیم؟
بسم الله الرحمن الرحیم
سلام علیکم
این سوال را یکی از عزیزان برای حقیر ارسال نمودند و الحق سوالی است مهم و فراگیر. بسیاری از جمله نزدیکان بنده در این مساله دچار اشکالات و لغزشهای بسیاری شدهاند. سعی میکنم آنچه در این باره آموختهام را در قالبی ساده بیان کنم تا شاید راه گشا باشد.
عمدتا افرادی که با سیر و سلوک و مسیر عرفان آشنا میشوند خود آگاه یا ناخود آگاه به سوی خلوت و عزلت جلب میشوند و کم کم حضورشان در جامعه کم رنگ تر میشود. این طبیعت عرفان است و نمیتوان آن را انکار نمود.
جوانی که تازه با این مسیر آشنا میشود میچشد که در وحدت و خلوت حضور و مراقبتش قوی تر است. متوجه میشود غفلت در جمع بیشتر به سراغش میآید. متوجه میشود که اکثر گناهانش را در جمع مرتکب میشود اعم از انواع دروغها و غیبتها و تهمتها و تمسخرها و دیدن نامحرمها و ...
از این رو ناچار به خلوت پناه میآورد و سلامت را در عزلت مییابد و حقیقت هم همین است.از طرفی یکی از اصول سیر و سلوک عزلت و خلوت است. نظر شما را به چند روایت جلب میکنم.
امام صادق (ع): هیچ نبی و وصیی نیست مگر اینکه در زمان خویش عزلت را برگزیده است. یا در آغاز زندگی خود یا در پایان آن.
امام علی (ع): سلامتی و عافیت در تنهایی و عزلت است.
امام صادق(ع):مومنی که از مردم گوشه میگیرد زیان نمیکند هرچند اگر بر فراز کوهی به سر برد. و حضرت سه بار این جمله را تکرار فرمودند.
امام علی (ع): هرکسی از مردم کناره جوید با خدا انس گیرد.
دیدهام افراد عزلت گزیده و خلوت گزیده دو دستهاند. عدهای به سوی انس به خدا جذب میشوند و عدهای با شیطان مانوس میگردند. برخی در خلوت و تنهایی افکار و اعمال شیطانی به سراغشان میآید و برخی حقایق قرانی و عرفانی.
تفاوت اصلی در خمیر مایه اشخاص است. برای برخی عزلت سم است و برای بعضی دوا. و هر کس میداند چه کاره است.باید ببینیم در تنهایی چه کارهایم .
عرفان حقیقی میگوید با همه باش و بی همه باش. در جمع باش اما در عین حال تنها باش. بدین مضمون که انسان باید به جایی برسد که در متن اجتماع باشد اما به رنگ دنیایی در نیاید. با افراد هم کلام شود اما تاثیر بد نگیرد. این امری است بسیار دشوار.
در ابتدای امر میباید از اشتغالات و روابط روزمره کمی کاسته شود تا برای شخص مقداری توحد و حضور حاصل شود. میدانیم که تعلق با توحد سازگار نیست. هر چه تعلقات بیشتر پراکندگی قلب بیشتر.
شاید پرسیده شود در جمع غفلت به ما بیشتر روی میآورد و آن حالات خوش خلوت از مملکت جانمان رخت میبندد چه کنیم؟ در جواب باید گفت که اولا قبل از خروج از خلوت چهار قل خوانده شود و با وضو و با نیت خدایی از خانه بیرون رویم. در جمع هم از کلام زیاد و چشم چرانی پرهیز کنیم. در جمع انسانها بنشینیم نه انسان نماها.
به عبارت ساده تر در جمع سعی کنیم حضور را تقویت کنیم و با ذکر گفتن در دل و یاد خدا و کنترل حواس خود را الوده دنیا نکنیم.
لازم به تذکر است امر به معروف و نهی از منکر با عزلت خلط شود. نباید روابط اجتماعی شخص به بهانه سیر و سلوک دچار خدشه شود. متاسفانه عدهای در این مسائل دچار افراط میشوند. عقل را باید چراغ راه قرار داد و از افراط و تفریط پرهیز نمود.
- نوبت رسید به اصل هشتم از منزل تقوی
۸- عزلت
قبل از اینکه در مورد مزایا و لزوم عزلت گزینی بخوام مطلبی بنویسم لازم میدونم یه اشکالی رو که ممکنه به ذهن دوستان راه پیدا کنه رو پاسخ بدم انشا الله.مطالب زیر برگرفته از دو کتاب صراط سلوک و ریاضت السالکین است.
عزلت به معنی دوری گزیدن از اجتماع نیست. اصلا انسان موجودیه اجتماعی چطور میتونه بدون حضور در اجتماع زندگی کنه؟ معاشرت داشتن با همنوع یکی از نیازهای اولیه هر انسانیه. همه پیامبران و امامان علیهم السلام در بین مردم زندگی میکردند و در عین حال مقامات فوق عرشی خودشون رو هم داشتن. بله درسته ما هم منظورمون از عزلت دور شدن از مردم و خونه نشینی نیست بلکه دور شدن از همنشینی با همنشین بد و ناجنس است.
مراتب عزلت
۱) عزلت ادنی ۲) عزلت وسطی ۳) عزلت علیا
برای اینکه زیاد وارد جزئیات نشیم بهتره از شرح و توضیح این مراتب صرف نظر کنیم. فقط خدمت دوستان عزیزم عرض میکنم عزلت مد نظر ما دراین پست به این معنی است که با همه باشیم و بی همه باشیم.
البته مسائلی هست در این رابطه که نمیشه به صورت عمومی مطرح بشه چون ممکنه هر نوع مخاطبی این مطالب و مطالعه کنه و به دلیل ندانستن مطالب مقدمهای دچار اشتباه بشه و برداشت نادرستی از مطالب داشته باشه. خیلی از مطالب هست که شخص برای اینکه به باطنش برسه باید ساعتها مطالعه کنه و پیش یک استاد واصل زانو بزنه.
امام صادق (ع) فرمودند:
کسی که عزلت گزیده است در حصن وارد شده و در حفظ و حراست الهی است پس خوشا به حال کسی که در خلوت و جلوت تنها باشد.
آثار عزلت
بعضی از آثار آن عبارتند از:
۱-حفظ اعضاء از گناه و آلودگی.
۲-آرامش قلب.
۳-سلامت زندگی.
۴-شکستن اسلحه شیطان.
۵-دوری از هرگونه بدی.
آقای علی محیطی میفرمایند روزی حضرت علامه حسن زاده آملی در مجلس درس فرمودند:
در امر سلوک الی الله از نامحرم پرهیز کنید چه زن و چه مرد!!
نخست موعظه پیر می فروش این است.
که از مصاحب ناجنس احتزار کنید.
بی ولایت نامحرم است!!
یکی از روزها که یاران درس گوش جان به بزم انس حضرت استاد(دام عزه) سپرده بودیم فرمودند:
یکی از سفارشات مهم در امر سلوک الی الله پرهیز از نامحرم است مطلقا از اغیار پرهیز کنید از آنها که از نور ولایت بهرهای ندارند احتراز کنید.
بیا از صحبت اغیار بگذر بیا از هر چه جز یار بگذر.
دل بی بهره از نور ولایت بود نامحرم از روی درایت.
آنچه از سخن حضرت استاد بدست میآید این است که :
منظور از عزلت کناره گیری و دوری جستن از همنشینی و مجالست با انسانهای زشت کردار و زشت گفتار و بی ولایت است یعنی پوستین عزلت را باید در برابر خطرات گزند آلود بر تن کرد وگرنه اسلام به همنشینی با صالحان و اولیاء تاکید دارد که:
خلوت از اغیار باید نی زیار پوستین و برهر دی آمدنی بهار.
دیگر اینکه:
عزلت برای لب دوختن و سخن شنیدن و دانش اندوختن است که:
مدتی می بایدش لب دوختن وز سخن دانان سخن آموختن(مثنوی معنوی)
بهتره برای حسن ختام بحث چند روایت هم در باب عزلت نقل کنیم:
امام صادق (ع): هیچ نبی و وصیی نیست مگر اینکه در زمان خویش عزلت را برگزیده است. یا در آغاز زندگی خود یا در پایان آن.
امام علی (ع): سلامتی و عافیت در تنهایی و عزلت است.
امام علی (ع): هرگاه کسی از مردم عزلت گیرد از شر ایشان ایمن گردد.
رسول الله (ع):محبوبترین مردم نزد من از جهت شان و منزلت انسانی است که به خدا و رسول او ایمان دارد و نماز میگذارد و زکات میپردازد و دارایی اش را در راه خدا خرج مینماید و دینش را پاس میدارد و از مردم عزلت میگزیند.
امام صادق (ع):اگر قدرت داری که از خانه ات خارج نشوی چنین کن.پس بر تو باد! که در بیرون خانه غیبت نکنی و دروغ نگویی و حسادت نورزی و نگاه ناسالم نداشته باشی و ریا ننمایی و چاپلوسی نکنی.
امام صادق(ع):مومنی که از مردم گوشه میگیرد زیان نمیکند هرچند اگر بر فراز کوهی به سر برد. و حضرت سه بار این جمله را تکرار فرمودند.
امام علی (ع): هرکسی از مردم کناره جوید با خدا انس گیرد.
دوستان عزیز حاصل بحث اینه که به دوستانتون دقت کنید ببینید کدوم یکی شما رو به سوی حقیقت نظام هستی سوق میده و کدوم یک از دوستانتون شما رو از اون حقیقت دور میکنه.
سروران از دوستان بدتون دوری کنید چون انها دوست شما نیستند. اگر در بین آشناهاتون انسانهای بد دهن هستند ازش دور بشید.
گفتم: الف گفت: دگر؟ گفتم: هیچ.
در خانه اگر کس است یک حرف بس است.
