فرهنگ مصادیق:حکم شرعی مسخره کردن غیر مسلمانان
مسخره کردن غیر مسلمانان شایسته نیست و اخلاق اسلامی اقتضا میکند نسبت به غیر مسلمانانی که در هم زیستی مسالمت آمیز با مسلمانان به سر میبرند، برخوردی مناسب صورت پذیرد، اما طبیعتاً و بر اساس آموزههای قرآنی (هود، ۳۸) میتوان با دشمنانی که تمسخر افراد با ایمان را رویکرد دائمی خود قرار دادهاند، مانند خودشان برخورد کرد زیرا «کلوخ انداز را پاداش سنگ است».
سوال: حکم شرعی مسخره کردن غیر مسلمانان (مانند مسخره کردن حرف زدنشان، و یا قد و قامت آنها، و یا کشیدن کاریکاتور آنها) چیست؟
چنین کاری شایسته نیست و اخلاق اسلامی اقتضا میکند نسبت به غیر مسلمانانی که در هم زیستی مسالمت آمیز با مسلمانان به سر میبرند، برخوردی مناسب صورت پذیرد، اما طبیعتاً و بر اساس آموزههای قرآنی (هود، ۳۸) میتوان با دشمنانی که تمسخر افراد با ایمان را رویکرد دائمی خود قراردادهاند، مانند خودشان برخورد کرد زیرا «کلوخ انداز را پاداش سنگ است».
پاسخ مراجع عظام تقلید نسبت به این سوال، چنین است
حضرت آیه الله العظمی خامنهای(مد ظله العالی):
جایز نیست، و حقوق انسانیّت باید نسبت به همه رعایت شود و مسلمان باید خود را از این گونه امور منزّه بدارد و نشان بدهد که چون مسلمان است به این گونه امور نمیپردازد.
حضرت آیه الله العظمی مکارم شیرازی(مد ظله العالی):
در فرض سوال جایز نیست.
حضرت آیه الله العظمی نوری همدانی(مد ظله العالی):
مسخره کردن مسلمان حرام است و نسبت به غیر مسلمان نیز باید مُسلم خود را از این گونه امور منزه بدارد.
حضرت آیه الله العظمی صافی گلپایگانی(مد ظله العالی):
انسان مومن هیچ کس را بدون علت شرعی استهزاء و مسخره نمیکند.
سوال: لطفاً مواردی که غیبت جایز است را نام ببرید؟
جواب: غیبت در مواردی که امر مهم تری در بین باشد جایز است: ۱) در موقع شکایت نزد قاضی. ۲) در مقام مشورت. ۳) در مورد گناه کسی که علناً مرتکب معصیت میشود. ۴) ذکر بیماری شخص نزد پزشک برای درمان و معالجه او. ۵) در مواردی که حفظ مال یا جان کسی موکول به غیبت کردن باشد و موارد دیگری از این قبیل. (گناهان کبیره نوشته آیت الله دستغیب، ج۲، ص۲۷۲)
سوال: آیا صحبت کردن در مورد سران کشورها، مدیران، اساتید، که در زندگی روزمره ارتباط مستقیم داریم شامل غیبت میشود؟
جواب: نسبت به امور شخصی غیبت محسوب میشود و جایز نیست اما نسبت به اموری که به مسئولیت اجتماعی او مربوط است موارد مختلف است. خصوص مورد را از مرجع تقلید خود سوال فرمایید. (جامع المسائل آیه الله فاضل لنکرانی ره، ج۱، ص253)
سوال: اگر چند نفر غیبت شخصی را بکنند و یک نفر هم در آن جمع باشد که قلباً راضی به شنیدن آن نیست و آنها را هم در غیبت یاری نکند و فقط آنجا باشد و گوش دهد برای او غیبت محسوب میشود؟
جواب: اگر میتواند و احتمال تأثیر میدهد لازم است نهی از منکر نماید و یا با در میان گذاشتن مطلب جدید حرف جلسه را عوض نماید و الا جلسه را ترک کند و اگر ناچار به ماندن در جلسه باشد گوش نکند ولی سماع غیبت اشکال ندارد. (برگرفته از ترجمه استفتائات مقام معظم رهبری چاپ وزیری، س۱۴۲۸ و 1430)
سوال: حکم دیدن فیلمهای مبتذل چیست؟
جواب: دیدن فیلمهای مستهجن و حاوی منکرات، موجب تقویت هواهای شیطانی نفس، تضعیف اراده و ایمان و زمینه ساز ترتب مفاسد و گناهان بوده و به هیچ وجه جایز نیست. (آیه الله خامنهای دام ظله)
سوال: اگر انسان ناگهان غیبت را بشنود گناه کرده است؟
جواب: استماعات و گوش دادن به غیبت حرام است اما سماع (رسیدن صدا به گوش بدون قصد) آن اشکال ندارد. (استفتائات رهبری ج۲، ص۱۲۱، س344)
چند استفتاء از آیه الله مکارم شیرازی دام ظله:
سوال: استهزا و توهین به دیگران در برنامههای تفریحی طنز چه حکمی دارد؟
پاسخ: اگر واقعاً توهین باشد، جایز نیست.
سوال: لطیفههایی که دربارهٔ اهالی برخی مناطق ایران گفته میشود، در چه محدودهای مجاز، و در چه صورت حرام میباشد؟
پاسخ: در مواردی که باعث هتک اهالی آن منطقه شود، جایز نیست.
سوال: لطیفههایی که دربارهٔ ملل غیر مسلمان گفته میشود، چه حکمی دارد؟ در مورد ملل مسلمان چطور؟
پاسخ: در هر دو مورد باید ادب اسلامی رعایت شود، و هتک و توهینی به عمل نیاید. مگر ملّتهایی که محارب با مسلمین هستند.
سوال: آیا تمسخر افرادی که متجاهر به فسق هستند، جایز است؟
پاسخ: در صورتی که راه نهی از منکر، منحصر به این کار باشد، جایز است.
فرآوری: آمنه اسفندیاری
بخش احکام اسلامی تبیان
فهرست منابع
سایت اسلام کوئیست
پورتال انهار
اندیشه قم
پایگاه اطلاع رسانی آیه الله خامنهای دام ظله
