فرهنگ مصادیق:حرمت هر نوع کمک رساندن به دولتهای ظالم یا افراد جنایتکار و ظالم
گزارش خبری
حجت الاسلام و المسلمین حاج علی اکبری:
اکثر فقها تاکید دارند هر نوع کمک رساندن به دولتهای ظالم یا افراد جنایتکار و ظالم، حرام است
به گزارش روابط عمومی سرچشمه، حجت الاسلام والمسلمین محمدجواد حاج علی اکبری در جلسه دیگری از تفسیر صحیفه سجادیه، به بیان مضامین عبارت « أن نعضد ظالماً أو نخذل ملهوفاً» پرداخت و تصریح کرد: این عبارات جزء دوگانههای به هم مرتبط است، از اینکه ستمگری را کمک کنیم یا ستمدیده و فریادخواهی را به خود واگذاریم، به خداوند متعال پناه میبریم.
در ادامه گزیدهای از سخنان حجت الاسلام والمسلمین حاج علی اکبری را مرور میکنیم:
- یاری ظالم و رها کردن مظلوم جزء مهلکات بوده و آسیبی است که در صورت ابتلا، دین، دنیا و آخرت انسان را بر باد فنا میدهد.
- «نعضد» از ریشه عضد به معنای اعانه و کمک است. عضد هم به بازو گفته میشود چون نقش بازو کمک رساندن برای انسان است. به همین دلیل به کسی که یاریهای ویژه به انسان میرساند از همین کلمه استفاده میشود. کلمه «معاضدت» نیز به معنای یاری رسانی است.
- ظلم به این مفهوم است که انسان چیزی را در غیر جایگاه مخصوص خودش قرار دهد، گرفتار ظلم شده است، و این مفهوم عام ظلم است. نقطه مقابل ظلم هم عدل است. عادل کسی است که هر چیز را در جایگاه مخصوص خودش قرار میدهد. البته به این معنا دایره عدل و ظلم بسیار فراخ خواهد شد.
- در اینجا با دو نوع برداشت و معنای جمله «أن نعضد ظالماً» روبرو هستیم و هر دو صحیح است، چراکه برخی از شارحان که در تبیین و تفسیر صحیفه سجادیه متبحر و اهل دقت هستند در کلمات خود گاهی به هر دو معنا قائل شدهاند. یک معنا آن است که ظلم به معنای عام گرفته شود که هم در خط ارتباط انسان و حضرت حق معنا دارد، هم در خط ارتباط انسان با خودش و هم در خط ارتباط انسان با دیگران. هر جا که این جابجایی انجام شود، ظلم اتفاق افتاده و آن شخص ظالم محسوب میشود. همان طور که شرک و هر نوع گناه، ظلم است چون در ارتباط انسان با خدا، انسان باید طاعت کند و هر جا گناه کند یعنی به جای طاعت، معصیت را قرار داده است. هرچند که شرک، ظلم عظیمی است. از سوی دیگر همه گناهان انسان، از قبیل ستم کردن بر خویشتن هم هست. از سوی دیگر اگر انسان در ارتباط با دیگران حقی را از حقوق معنوی یا مادی پایمال کند، باز هم مرتکب ظلم شده است. به این ترتیب « أن نعضد ظالماً» مفهوم وسیعی خواهد داشت. به این معنا کمک به هر نوع از انواع ظلم، مطرود است و باید از آن به خدای متعال پناه برد.
- معنای دوم ظلم در عبارت « أن نعضد ظالماً » بر اساس شواهد و قراینی به معنای خاص است، به این مفهوم که کسی در موضع تجاوز به حقوق بندگان خدا قرار گرفته، در این مقام مستقر است، برای ستم به دیگران دارای طرح و برنامه است و شخصی در این ستم معاون و معاضد و کمک کار او شود. این معنا، به نظر نزدیک تر به مقصود امام سجاد (ع) است.
- در مورد معنای وسیع معمولا کلمه «گناه» را به کار میبریم. یعنی هرجا گناهی را تسهیل کنیم، در واقع مرتکب گناه شدهایم. اما وقتی سخن از ظالم به میان میآید، ذهن متدینین معطوف به ستم دیگران است، هرچند که شرب خمر هم ظلم محسوب میشود. اما عرف متشرعه ظلم به این مفهم است که انسان به شخصی که به حق دیگری تجاوز میکند یاری برساند.
- در روایات «اعانه بر اثم» یعنی کمک به گناه مطرح شده و در عین حال فهرست مفصلی از کلمات اولیای خدا علیهم السلام به کمک کردن به ظالم به معنای خاص مربوط میشود. بنابراین اگرچه تعبیر امام (ع) ابایی از معنای وسیع ندارد اما از لحاظ سیاق کلام بیشتر با معنای دوم هماهنگ است و شواهد بر این مورد دلالت دارند.
- کلمه «نعضد» به معنای کمک کردن و یاری رساندن است و مفهوم بسیار وسیعی دارد. شامل هر نوع اعانه و کمک به معاضدتی میشود. این نکته هم متکی بر روایات و کلمات اولیای خدا علیهم السلام است. در واقع هر نوع کمکی به ظالم محکوم است. یعنی کمک باطنی، عاطفی، قلبی، جوارحی، مالی، مادی و معنوی نزد پروردگار متعال محکوم است.
- در اینجا این سوال مطرح میشود که کمک به ظالم در ظلمش محکوم است یا هر نوع کمکی به ظالم؟ در جواب باید توجه داشت وقتی شخصی دیگری را کتک میزند و ما چوبی به او برسانیم که بهتر بزند، یا سندی را به ناحق جابه جا میکند و ما در این کار به او یاری برسانیم، این کار قطعا محکوم بوده و از گناهان کبیره است و به آن وعده آتش و عقوبت داده شده است. اما کارهای دیگری مانند فراهم کردن محل استراحت، آب دادن یا غذا رساندن به ظالم هم جزء معاضدت به ظالم محسوب میشود؟ در این مورد میان فقها و بزرگان مباحثهای وجود دارد و خلاصه کلام این است که اگر ظالم این ویژگی ظلم در او مستقر شود، کمک به او محکوم است. اما اگر کسی اهل ظلم نباشد، کمک به او در موارد غیر ظلم در عرف عقلا جایز است، چون آن شخص در صفت ظلم مستقر نشده است.
- زمانی که ظلم در شخصی ملکه شود و کار رایج او ستم به دیگران باشد و تمام تمرکز روانی او بر این مسئله مستقر باشد و همه امکانات او در این زمینه صرف شود، مصداق عالی و درجه یک آن، سلطان جائر و ظالم است. مصادیق کوچک هم شامل کسی میشود که جنایتکار شده و زندگی و امانات و افکار او در خدمت ستمگری نسبت به دیگران است. دربارهٔ چنین ظالمی اعم از رژیم آل سعود و دولت امریکا آیا فقط وقتی مشغول ظلم به کسی است نباید به او کمک کنیم، یا در هر شرایطی نباید به او کمک کرد؟ به لحاظ فقهی دو جواب برای این پرسش وجود دارد. برخی مانند علامه حلی میگویند اعانه به ظالم در ظلمش حرام است، اما اگر لباس برای او بدوزیم یا غذایی برای او تهیه کنیم، حرام نیست. اما باید توجه داشت اکثر فقها معتقدند وقتی ظلم در وجود کسی ملکه شد هر نوع کمک رسانی به او حرام است.
