فرهنگ مصادیق:جرم سرقت و مجازاتهای آن ۲
نویسنده: جواد مزروعی
محتویات
مبحث جرم سرقت
تعریف سرقت: سرقت عبارت از ربودن مال دیگری بطور پنهانی است.
ارکان اختصاصی جرم سرقت
۱- ربودن یا عنصر مادی سرقت.
۲- منقول بودن مال ربوده شده.
۳- تعلق مال ربوده شده به غیر.
۴- وجود قصد متقلبانه یا قصد مجرمانه در سرقت.
ربودن یا عنصر مادی سرقت
تحقق جرم سرقت مستلزم انجام فعلی از قبیل ربودن، کش رفتن، برداشتن، بلند کردن، گرفتن و قاپیدن مال دیگری بدون رضایت و اطلاع مالک یا متصرف آن مال است. بایستی توجه داشت به استثنای سرقتهای مستلزم حد (که در بخشهای دیگر توضیح خواهیم داد) که در آنها شرط کیفر مستلزم ربودن پنهانی و مخفیانه مال است در سرقتهای مستلزم تعزیز (که شرح آن خواهد آمد)، دادگاهها عدم رضایت و عدم اطلاع مالک را از لوازم عمل مخفیانه در سرقت تلقی کرده و برای تحقق مفهوم ربودن کافی میدانند (مثلاً در کیف زنی، سرقت مخفیانه صورت نمیگیرد ولی از مصادیق سرقت و ربودن است زیرا در آن عدم رضایت و اطلاع مالک وجود دارد .)
چه زمانی سرقت محقق میشود ؟
زمان سرقت یا ربودن وقتی است که سارق اقدام به عملیاتی کند که قصد سوء سرقت او محرز شود. یعنی زمانی که ؛
سارق بر مال دست یابد (وضع ید).
مال مسروقه را از محل خود انتقال دهد.
مال را از حرز خارج سازد.
بنابراین درصورتی که سارق قبل از خارج کردن مال از محل خود دستگیر شود حسب ماده ۴۱ قانون مجازات اسلامی عمل صورت گرفته، شروع به سرقت است. لازم به ذکر است در سرقتهای مستلزم حد، هرگاه سارق قبل از بیرون آوردن مال از حرز دستگیر شود، حد بر او جاری نمیگردد.
منقول بودن مال در سرقت
موضوع سرقت باید مال منقول باشد ولی لازم نیست حتماً مالیت به معنای عام آن وجود داشته باشد بلکه ممکن است مال مسروقه فقط برای صاحب شی ارزش معنوی یا عاطفی داشته باشد.
مال موضوع سرقت باید قابلیت ربایش داشته باشد. بنابراین اموال غیر منقول (مثل اراضی)بعلت عدم امکان ربایش نمیتوانند موضوع سرقت قرار گیرند.
باید توجه داشت، بعضی از اموال منقول بعلت نصب در غیر منقول در حکم غیر منقول بوده (مثل تیرآهن سقف ساختمان). این قبیل اموال به محض جدا شدن از غیر منقول، مال منقول محسوب شده و میتواند موضوع سرقت قرار گیرند.
درخت و میوه و زراعت مادام که بریده و یا چیده نشده و متصل به زمین هستند در حکم غیر منقول میباشند لذا نمیتوانند موضوع سرقت قرار گیرند.
سرقت میوه یا غله از انبار یا مغازه و یا مصالح ساختمانی از پای بنای در حال ساخت و ساز سرقت محسوب میگردد زیرا اینگونه اموال غیر منقول محسوب میشوند.
اگر کسی در حین چیدن میوه از درخت به منظور سرقت دستگیر شود، سرقت محسوب نشده بلکه شروع به سرقت تحقق یافته است.
برق و آبی که وسیله بنگاههای لوله کشی به مصرف عمومی میرسد جزء کالا محسوب شده، لذا مصرف غیر مجاز برق و آب سرقت تلقی میگردد.
دست کاری کنتور آب و برق سرقت نبوده بلکه از مصادیق کلاهبرداری است.
نسبت دادن عمدی تمام یا بخش قابل توجهی از آثار و نوشتههای دیگران به خود یا غیر، به عنوان سرقت ادبی قابل پیگیری قضایی است.
تعلق مال به غیر در تحقق جرم سرقت
- مال در لحظه سرقت بایستی متعلق به دیگری باشد.
- مالک باید مشخص باشد و بلا صاحب نباشد.
- سرقت در اموالی که مالک مشترک دارند قابل تحقق است.
- ربودن اموالی که ظاهراً بلاصاحب بوده ولی احتمال وجود مالک باشد، مصداق سرقت است.
وجود قصد متقلبانه یا قصد مجرمانه در سرقت
تحقق جرم سرقت مستلزم وجود قصد مجرمانه است و آن عبارتست از علم و آگاهی بزهکار(سارق) برربودن مال دیگری برخلاف میل و رضایت مالک یا دارنده آن و به قصد تصاحب و تملک آن مال. انگیزه سارق در ارتکاب جرم بی تأثیر است و لذا اگر طلبکاری به منظور وصول طلب خود مبادرت به ربودن مال متعلق به بدهکار خود نماید، سرقت محسوب میشود.
شروع به جرم سرقت
عبارت از توسل به عوامل اجرایی جرم که اگر برای متهم انصراف حاصل نشود و عایقی نرسد، جرم ناگزیر به وقوع میپیوندد. بدین ترتیب اگر متهم در حالی که قفل را شکسته و خواسته وارد خانه شود دستگیر گردد، این اندازه اقدام مصداق شروع به جرم سرقت نیست.
مصادیق حکمی شروع به سرقت
۱- اگر متهم وارد منزلی شده و مشغول جمع آوری اثاثیه شود که به سرقت برد، و در آن حال توسط بیدار شدن صاحبخانه و هیاهو نتواند اثاثیه را خارج نموده، برباید، این اندازه عمل سرقت محسوب نشده، بلکه شروع به سرقت است.
۲- اگر کسی در حال چیدن میوه از درخت به منظور سرقت دستگیر شود، این عمل وی شروع به سرقت است.
۳- اگر متهم به سرقت به قصد سرقت وارد منزلی شود و مثلاً قالیچه و کت صاحبخانه را برداشته و در آن موقع صاحبخانه بیدار شود و متهم کت را پوشیده و قالیچه را رها کند و بگریزد و در کوچه دستگیر شود، نسبت به کت سارق و نسبت به قالیچه شروع به سرقت است.
۴- اگر متهم به قصد سرقت در خانه کسی ر از پاشنه بیرون آورد و داخل خانه شود و در آن حال صاحبخانه او را دستگیر نماید، عمل وی شروع به سرقت محسوب خواهد شد.
۵- شکستن قفل درخانه و ورود به خانه برای دزدی از مقدمات قریبه و شروع به جرم سرقت محسوب میگردد.
مصداق حکمی انتفای شروع به سرقت
اگر متهم پنجره دکانی را خراب کرده و قصد برداشتن آن را داشته باشد که دستگیر شود این اندازه از عمل، شروع به سرقت محسوب نخواهد شد.
انواع سرقت
۱- سرقت مستلزم حد که در آن ارتکاب سرقت بطور مخفیانه بدون توجه صاحب مال صورت میگیرد، در غیر سال قعطی صورت گرفته باشد و نحوه ارتکاب سرقت مسلحانه و تهدید با اسلحه باشد.
۲- سرقت مستلزم تعزیز که در آن سرقت شرایط لازم برای اجرای کیفر حد را نداشته باشد. مثل ؛ کیف زنی و ربایش اموال از غیر حرز.
اول - سرقت مستلزم حد
شرایط مال مسروق در سرقت مستلزم حد :
۱- سرقتی موجب مجازات حد است که مال در حرز متناسب نگهداری شده باشد.
۲- حد نصاب مال مسروق در سرقت مستلزم حد، حداقل ۵/۴ نخود طلای مسکوک ارزشمند باشد که به صورت پول با آن معامله میشود. بدین ترتیب سرقت اوراق بهادار که خود آن در بازار ارزشی ندارد ولی باعث ضررمالی به صاحب آن میشود موجب مجازات حد نیست.
۳- هرگاه حرز مغصوب باشد و مالک از آن سرقت نماید چنین سرقتی مستوجب مجازات حد نیست. مثلاً، اگر کسی برای حفظ جواهرات خود صندوق دیگری را غاصبانه در اختیار بگیرد و صاحب صندوق مخفیانه صندوق را برباید مستوجب کیفر حد نیست زیرا قصد سرقت جواهرات را نداشته و صندوق هم که مال خود او بوده است.
۴- سرقت در صورتی موجب مجازات حد میشود که مال مسروق از اموال دولتی و وقف و مانند آن که مالک شخصی ندارد نباشد. ولی ثمره موقوفه اگر سرقت شود مستوجب کیفر حد است. سرقت اموال دولتی از مصادیق سرقت تعزیری است.
شرایط سارق در سرقت مستلزم حد
۱- رسیدن سن سارق به حد بلوغ شرعی.
۲- عاقل بودن سارق در زمان سرقت.
۳- مختار بودن سارق در هنگام سرقت، یعنی سرقت با تهدید و اجبار صورت نگرفته باشد.
۴- سارق از روی اضطرار و ناچاری دست به سرقت نزده باشد.
۵- سارق پدر صاحب مال نباشد.
۶- سارق علم وآگاهی داشته باشد که مال غیر را سرقت میکند.
۷- سارق علم و آگاهی بر حرمت سرقت داشته باشد.
۸- داشتن قصد سرقت.
۹- سارق مالی را که در حرز قرارداشته از حرز خارج نماید.
۱۰- سارق و شریک او در هتک حرز مباشرت مستقیم داشته باشند. پس اگر یکی قفل را بشکند و دیگری مال را خارج کند، هیچ یک مستوجب کیفر حد سرقت نمیباشند.
۱۱- سارق و شریک او مشترکاً مال را از حرز خارج کرده باشند.
۱۲- سارق پس از سرقت مال را به صاحبش برنگردانده باشد.
راههای ثبوت سرقت مستلزم حد
شهادت دو مرد عادل.
دو مرتبه اقرارسارق نزد قاضی.
علم قاضی بر تحقق سرقت.
توجه: اگر سارق یک مرتبه نزد قاضی اقرار به سرقت کند باید مال را به صاحبش برگرداند اما مجازات حد براو جاری نمیشود.
شرایط اجرای حد علیرغم محکومیت سارق
۱- شکایت قبلی صاحب مال از سارق. بایستی توجه داشت که در حق الناس اجرای حد موقوف به درخواست صاحب حق است. بنابراین با گذشت شاکی تعقیب موقوف و مجازات ساقط میشود.
۲- درصورتی که صاحب مال قبل از شکایت از حق خود گذشت و سارق را بخشیده باشد، شکایت بعد از بخشش مورد قبول واقع نشده و از موانع اجرای مجازات حد است.
۳- بخشش مال مسروق به سارق قبل از طرح شکایت نوعی گذشت و بخشش سارق و موجب توقف اجرای مجازات حد است.
۴- اگر سارق بتواند مالکیت اموال مسروقه را قبل از ثبوت جرم نزد قاضی به هر نحوی اعم از بیع و صلح و امثال آن تا قبل از اتمام رسیدگی و صدور حکم به خود منتقل نماید اجرای کیفر حد منتفی میگردد.
۵- اگر سارق قبل از اثبات جرم توبه نماید کیفر حد منتفی میشود. حد سرقت بعد از اثبات جرم با توبه ساقط نمیشود و عضو سارق جایز نیست.
۶- گذشت شاکی پس از صدور حکم در سرقت مستلزم حد، تاثیری ندارد و حد اجرا میگردد.
