فرهنگ مصادیق:تکلیف جامعه با تبرّج یا خودنمایی چیست؟
محتویات
منظور از غریزه خودنمایی و تبرّج
جلوه گری و دلبری کردن برای تصاحب قلب دیگری است.
کلمه تبرّج که در قرآن آمده
از کلمه «برج» به معنای ظاهر شدن در برابر مردم ریشه گرفته است و یکی از ویژگیهای مهم زنان، برّج و خودنمایی است که به صورت غریزی و طبیعی در آنان وجود دارد.
قرآن در دو آیه از آیات حجاب، از تبرّج و خودنمایی زنان صحبت کرده و آن را محدود به محیط خانواده کرده است. در یک جا میفرماید: (وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَى). [۱]ای زنان (در برابر نامحرم). ظاهر نشوید و خودنمایی نکنید؛ مانند خودنمایی دوران جاهلیت نخستین؛ در آیه دیگر میفرماید: (غَيْرَ مُتَبَرِّجَاتٍ بِزِينَةٍ). [۲]. زنان، (در برابر نامحرمان). با زینت هاوآرایش هایشان خودنمایی نکنند.
قرآن در این آیات فقط زنان را از تبرّج و خودنمایی و به نمایش گذاشتن جاذبههای جنسی خود در برابر نامحرم نهی کرده و از تبرّج مردان سخنی نگفته است. از ظاهر این مطلب فهمیده میشود که غریزه خودنمایی و تبرّج از ویژگیهای خاص زنان است و در مردان وجود ندارد.
در روایات نیز از وجود غریزه خودنمایی یا تبرّج در زن سخن گفته شده است. برای مثال امام علی(علیهالسلام). میفرماید: «خداوند زنان را از سرشت مردان آفریده، از این رو، تمام همّت خود را در جذب مردان و نزدیک شدن به آنها صرف میکند». [۳]
در مورد کارکرد این غریزه در زنان، میتوان گفت: وجود این غریزه برای متمایل کردن مرد ـ جنس مذکر ـ به زن ـ جنس مؤنث ـ است تا بدین وسیله، مقدّمات ازدواج و زندگی مشترک را بین آنان فراهم کند.
غریزه خودنمایی و خودآرایی
مانند سایر غرایز آدمی، نیازمند قانونمندی و کنترل است؛ یعنی باید از افراط و تفریط در آن پرهیز شود؛ زیرا عدم کنترل این غریزه، چه از لحاظ افراط و چه از لحاظ تفریط، برای زن زیانبخش است و سلامتی او را به خطر میاندازد. از این رو، در دین اسلام برای این غریزه حد و حدود ویژهای تعیین شده است و همان گونه که آزادی بی حد و حصر آن ممنوع گردیده و برای کنترل آن حجاب واجب شده، بی توجهی به آن نیز مذموم شمرده شده است.
در حدیثی از پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله). در مورد ویژگیهای بهترین زنان نقل شده است که فرمودند: «بهترین زنان شما زنی است که بسیار با محبت باشد، عفیف و پاک دامن باشد، نزد اقوامش عزیز و محترم باشد، با شوهرش متواضع و فروتن باشد، برای او خودآرایی و تبرّج داشته باشد و در برابر نامحرم عفیف باشد. » [۴]در این حدیث، دقیقا به همان تبرّجی که قرآن آن را برای زن در مقابل نامحرم ممنوع کرده، نسبت به شوهرش سفارش شده است.
همان گونه که بی توجهی به غریزه خودنمایی و تبرّج برای زن زیان بخش است، خودنمایی و تبرّج بیش از اندازه و خارج از چهارچوبه حجاب نیز زیان بخش خواهد بود و سلامت روانی زن را به مخاطره میاندازد. این مطلب دقیقا مانند این است که بگوییم: غذا خوردن برای سلامتی ضرورت دارد، اما زیاده روی و عدم رعایت قانون غذا خوردن مضر است.
در ارضای نیازهای روانی نیز باید جانب اعتدال رعایت شود، زیرا هرگونه زیاده روی در آن موجب از دست رفتن انرژی روانی انسان میشود و سلامت روانی او را مختل میسازد. البته تفاوتی که در ارضای نیازهای روانی، مثل نیاز به خودنمایی و تبرّج در زن، با نیازهای جسمانی مثل نیاز به غذا خوردن وجود دارد این است که این گونه نیازها سیری ناپذیرند و اگر انسان در ارضای آنها حد افراط را در پیش بگیرد، نه تنها نیاز او برطرف نمیشود، بلکه روز به روز تشنه تر شده، تمام فکر و ذهن او را به خود مشغول میکند. در ارضای نیاز به خودآرایی و خودنمایی نیز همین مطلب وجود دارد؛ یعنی اگر زن در توجه به زیبایی ظاهری و خودآرایی افراط کند، کم کم به حدّی میرسد که بیمارگونه به تجمّل و آرایش میپردازد و هیچ گاه احساس ارضا و سیری نمیکند.
شهید مطهّری در این باره در کتاب مسئله حجاب مینویسد: «روح بشر فوق العاده تحریک پذیر است. اشتباه است که گمان کنیم تحریک پذیری روح بشر محدود به حد خاصّی است و از آن پس آرام میگیرد.
همان گونه که بشر ـ اعم از مرد و زن ـ در ناحیه ثروت و مقام، از تصاحب ثروت و تملّک جاه و مقام سیر نمیشود و اشباع نمیگردد، در ناحیه جنسی نیز چنین است. هیچ مردی از تصاحب زیبارویان و هیچ زنی از متوجه کردن مردان و تصاحب قلب آنان و بالاخره هیچ دلی از هوس سیر نمیشود. و از طرفی، تقاضای نامحدود، خواه ناخواه، انجام ناشدنی است و همیشه مقرون است به نوعی احساس محرومیت، دست نیافتن به آرزوها به نوبه خود، منجر به اختلالات روحی و بیماریهای روانی میگردد».
با توجه به موارد مطرح شده و آنچه این روزها در جامعه با نگاه آسیب شناسانه اخلاقی میگذرد نشان میدهد حفظ و تاکید بر اصول اسلامی به جهت احاطه عقلی و فطری کامل بر انسان موضوعی است که اگر به آن توجه شود جامعه از بسیاری از بلایا مصون خواهد بود و این موضوعی است که تک تک افراد جامعه اسلامی نسبت به آن مسئول هستند.
