فرهنگ مصادیق:تلاش در راه اطاعت و بندگی خدا و پیروی از پیشوایان معصوم(ع)

تلاش در راه اطاعت و بندگی خدا و پیروی از پیشوایان معصوم(ع)

نویسنده: ابراهیم شفیعی سروستانی

مقدمه

«در کارهای اخروی و معنوی هم همین جور است. در حرکت توحیدی هم همین جور است. به کم نباید قانع شد. در طلب ثواب الهی هم همین جور است. به کم نباید قانع شد.»
بسیاری از ما که معمولاً اسلام و ایمانمان را بی هیچ تلاش، مجاهده، تحمّل رنج و سختی و تنها بر اساس پیروی از پدران و مادرانمان به دست آورده‌ایم، گمان می‌کنیم تا آنجا باید در راه فرمان برداری از خدا و اطاعت از فرامین او پیش رفت که اندک خللی به روند جاری و معمول زندگی ما وارد نشود و خدای ناکرده سختی و مرارتی برای ما پدید نیاید. به بیان دیگر تا بدانجا به آموزه‌های اعتقادی، اخلاقی و فقهی اسلام پای بندیم که نخواهیم برای آنها هزینه‌ای کنیم. برای نمونه، اگر قرار باشد برای انجام یک تکلیف شرعی، مانند امر به معروف و نهی از منکر به سختی بیفتیم یا برای پای بندی به یک حکم شرعی، مانند رعایت حجاب و پوشش اسلامی با طعنه و مسخره دیگران روبه رو یا برای دفاع از یک اصل اعتقادی، مانند علم و عصمت امامان با انکار و استبعاد مخالفان مواجه شویم، یا برای رعایت یک واجب اخلاقی، مانند دوری از شنیدن بدگویی دیگران، خویشان و دوستان و نزدیکانمان را رنجیده خاطر سازیم؛ از زیر بار مسئولیت شانه خالی می‌کنیم، با این توجیه که اسلام فرموده است: «... خود را با دست ‏خود به هلاكت ميفكنيد.» از عمل به تکلیف شرعی خود سر باز می‌زنیم.
این در حالی است که در آموزه‌های اسلامی، همواره از تلاش و سخت کوشی و فرمان برداری از خدا سخن به میان آمده است و در بسیاری روایات، مؤمنان به «اجتهاد» (تلاش و کوشش) در راه اطاعت و بندگی خدا و پیروی از پیشوایان معصوم (ع) فراخوانده شده‌اند. برای آشنایی با این موضوع، در این مقاله برخی از روایاتی را که در این زمینه بیان شده است، بررسی می‌کنیم.

تلاش و کوشش در فرمان برداری از خدا

در این زمینه، به برخی روایات اشاره می‌شود:

تلاش و کوشش شرط رسیدن به پاداش‌های الهی

در روایتی که از امام صادق (ع) نقل شده است، آن حضرت، تنها شرط رسیدن به پاداش‌های الهی را تلاش و کوشش در راه اطاعت او اعلام می‌کند و می‌فرماید: «از جان هایتان، تلاش و کوشش در راه فرمان بری خدا را به او ارزانی دارید، زیرا هیچ یک از خوبی‌هایی که نزد اوست، به دست نمی‌آید، مگر با فرمان برداری او و دوری از حرام‌هایش.»

تلاش و کوشش تنها واسطه میان خدا و بندگانش

آن حضرت در روایت دیگری، با نفی همه واسطه‌ها میان خدا و آفریدگانش، تنها راه رسیدن به خدا را اطاعت و بندگی معرفی کرده و همه را به تلاش و کوشش در این راه فراخوانده است:
«بدانید که میان خدا و هیچ یک از آفریدگانش، چه فرشته مقرّب، چه پیامبر مرسل و چه دیگر آفریدگانی که پایین تر از آنها هستند، جز فرمان برداری آنها از او واسطه نمی‌شود، پس در راه طاعت خدا بکوشید.»

تلاش و کوشش، پایه اساسی کارها

امام صادق (ع) در پاسخ این پرسش که «شما کار خود را بر چه پایه‌ای استوار کردید؟» می‌فرماید:
«بر چهار چیز؛ دانستم که کار مرا کسی جز خود من انجام نمی‌دهد، از این رو کوشیدم؛ دانستم خدای عزّوجلّ از حال من آگاه است، پس حیا پیشه کردم؛ دانستم روزی مرا کسی جز خودم نمی‌خورد، پس اطمینان پیدا کردم و دانستم سرانجام کار من مرگ است، پس خودم را آماده کردم.»

تلاش و کوشش، شرط پذیرش اعمال

امام ششم شیعیان (ع) به هنگام برشمردن شروط پذیرش اعمال بندگان از سوی خدا، یکی از این شروط را تلاش و کوشش آنها در راه اطاعت خدا می‌داند و خطاب به یارانش می‌فرماید:
«آیا شما را خبر ندهم به آنچه خدای صاحب عزّت و جلال، هیچ عملی را جز به آن از بندگان نمی‌پذیرد؟ گفتم: آری. فرمود: گواهی دادن به اینکه هیچ شایسته پرستشی جز خداوند نیست و اینکه محمّد (ص) بنده و فرستاده اوست و اقرار کردن به آنچه خداوند به آن امر فرموده و ولایت ما و بیزاری از دشمنانمان ـ یعنی دشمنان امامان ـ و تسلیم شدن به آنان و پرهیزکاری و تلاش و اطمینان و انتظار قائم (ع).»

تلاش و کوشش، شرط توفیق الهی

امام رضا (ع) در روایتی، درخواست توفیق از خداوند، بدون تلاش و کوشش را در حکم مسخره کردن خود می‌داند و می‌فرماید:
«هفت چیز است که بدون هفت چیز دیگر مسخره آمیز است. کسی که به زبان خود طلب آمرزش کند، ولی در دلش [از گناه] پشیمان نباشد، خودش را مسخره کرده است. کسی که از خدا توفیق بخواهد، ولی نکوشد، خودش را مسخره کرده است... .»

تلاش و کوشش یگانه راه پیروی از امام

امام علی (ع)، در نامه‌ای خطاب به عثمان بن حنیف که کارگزار آن حضرت در بصره بود، پس از اشاره به ضرورت پیروی از امام و اعلام مشیء خود در زندگی، همگان را به پرهیزکاری و تلاش فراوان، به عنوان یگانه راهی که می‌توان با آن تا حدّی به امام و پیشوای خود نزدیک شویم، فرا می‌خواند:
«آگاه باش! هر پیروی را، امامی است که از او پیروی می‌کند و از نور دانشش روشنی می‌گیرد، آگاه باش! امام شما، از دنیای خود به دو جامه فرسوده و دو قرص نان، رضایت داده است، بدانید که شما توانایی چنین کاری را ندارید، ولی با پرهیزکاری و تلاش فراوان و پاکدامنی و راستی، مرا یاری دهید.»

ترک گناهان، بزرگ‌ترین تلاش و کوشش

نکته دیگریکه در زمینه تلاش و کوشش در راه اطاعت و بندگی خدا در روایات بر آن تأکید شده، اهمّیت و اولویت ترک گناهان است.
رسول گرامی اسلام (ص) در این زمینه می‌فرماید:
«در کار [اطاعت خدا] سخت بکوشید و اگر ناتوانی شما را [از عمل] درمانده کرد، از گناهان خودداری کنید.»
آن حضرت در روایت دیگری می‌فرماید:«سخت کوش‌ترین مردم کسی است که از گناهان خودداری کند.»
امام صادق (ع) نیز تلاش و کوشش در راه اطاعت خدا، بدون پرهیزکاری را بی فایده می‌داند و می‌فرماید:
«تلاش و کوششی که در آن ورع و پاک دامنی نباشد، سودی ندارد.»

تلاش و کوشش و آمادگی برای سفر آخرت

سخن خود در زمینه لزوم تلاش و کوشش در راه اطاعت و بندگی خدا را با کلامی از امیرمؤمنان علی (ع) به پایان می‌بریم. آن حضرت در این کلام، همگان را به تلاش و کوشش و فراهم آوردن زاد و توشه برای سفر آخرت فراخوانده و از مغرور شدن به سرای دنیا، برحذر داشته است. «بر شما باد به تلاش و کوشش، آمادگی و آماده شدن و جمع آوری زاد و توشه آخرت در دوران زندگی در دنیا، دنیا شما را مغرور نسازد، چنانکه گذشتگان شما و امّت‌های پیشین را در قرون سپری شده، مغرور ساخت.»

تلاش و کوشش در اطاعت حجّت‌های الهی

بر اساس آموزه‌های اسلامی، مؤمنان افزون بر تلاش و کوشش در راه اطاعت خدا، باید در راه اطاعت و پیروی از حجّت‌های الهی ـ انبیا و اولیا ـ نیز بکوشند و از همه توان خود در این راه استفاده کنند، زیرا آنها معیارهای تشخیص حقّ و باطل و بیان کننده حلال و حرام الهی اند و اطاعت آنها، عین اطاعت خداست.
به همین دلیل است که امام باقر (ع) دربارهٔ وظایف مردم در برابر امامان معصوم (ع)، می‌فرماید: «مردم تنها به سه چیز تکلیف شده‌اند: شناخت امامان، تسلیم ایشان شدن در آنچه در آنها وارد می‌شود و رجوع به آنها در آنچه در آن اختلاف دارند.»
روایات فراوانی در زمینه لزوم اطاعت امامان معصوم (ع) و تلاش و کوشش در این راه نقل شده که در اینجا تنها به عبارتی که در قالب دعا، در بخش پایانی دعای ندبه آمده است، بسنده می‌کنیم:
«خداوندا!... ما را در راه ادای حقوق او امام مهدی (ع)، تلاش در پیروی از وی و دوری از مخالفت با او یاری کن و با خشنودی او بر ما منّت گذار.»
امیدواریم خداوند در امسال که به نام سال همّت مضاعف و کار مضاعف نامیده شده است، توفیق تلاش و کوشش هرچه بیشتر در راه اطاعت و بندگی خودش و همچنین اطاعت و پیروی امامان معصوم (ع) را به ما ارزانی فرماید. ان شاءالله

پانویس

منبع: سایت راسخون - تاریخ برداشت: 94/10/14

بازگشت به اطاعت از خدا